Từ sản phẩm truyền thống đến hệ sinh thái số
Làng nghề từ lâu đã giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống.
Cùng với sự phát triển của Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP), nhiều sản phẩm đặc trưng của địa phương đã từng bước được chuẩn hóa, nâng cao chất lượng và mở rộng thị trường. Tính đến cuối năm 2025, cả nước có gần 17.400 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, với hơn 9.300 chủ thể tham gia, trong đó có nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất quy mô nhỏ ở khu vực nông thôn.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, nhiều cơ sở sản xuất vẫn gặp khó khăn do quy mô nhỏ, phương thức quản lý thủ công, thiếu dữ liệu về khách hàng, hạn chế trong xây dựng thương hiệu và tiếp cận các kênh phân phối hiện đại.
Trong bối cảnh kinh tế số ngày càng phát triển, yêu cầu chuyển đổi phương thức sản xuất, kinh doanh trở nên cấp thiết hơn. Năm 2025, kinh tế số Việt Nam được ước tính đóng góp khoảng 14,02% GDP, cho thấy vai trò ngày càng lớn của công nghệ trong các hoạt động kinh tế.
Với các làng nghề, chuyển đổi số không chỉ là đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử, mà là quá trình xây dựng một hệ sinh thái mới gồm quản trị dữ liệu, truy xuất nguồn gốc, quảng bá thương hiệu và kết nối thị trường.
Doanh nghiệp công nghệ đưa giải pháp số về làng nghề
Một trong những bước đi đầu tiên trong quá trình xây dựng làng nghề số là số hóa thông tin sản phẩm.
Thông qua mã QR, mỗi sản phẩm có thể được gắn với một “hồ sơ số”, giúp người tiêu dùng kiểm tra thông tin về nguồn gốc, đơn vị sản xuất, quy trình và các tiêu chuẩn liên quan.
Trong lĩnh vực này, Công ty Cổ phần iCheck (iCheck Corporation) là một trong những doanh nghiệp phát triển các giải pháp ứng dụng Barcode và QR Code trong số hóa sản phẩm, truy xuất nguồn gốc và xác thực hàng chính hãng.
Đối với các sản phẩm làng nghề như trà, cà phê, thực phẩm chế biến, dược liệu, đặc sản địa phương…, việc áp dụng giải pháp truy xuất nguồn gốc giúp cơ sở sản xuất minh bạch thông tin, tăng niềm tin với khách hàng và thuận lợi hơn khi tham gia các hệ thống phân phối hiện đại.
Ở khâu quản trị, các nền tảng như Công ty Cổ phần MISA hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa số hóa các hoạt động tài chính – kế toán, bán hàng, nhân sự, quản lý công việc, từng bước chuyển từ cách vận hành thủ công sang quản trị dựa trên dữ liệu.
Kết hợp bản sắc truyền thống với công nghệ hiện đại
Chuyển đổi số không làm mất đi giá trị cốt lõi của làng nghề mà tạo thêm công cụ để những giá trị đó tiếp cận thị trường rộng lớn hơn.
Các thiết bị như máy đóng gói, máy dán nhãn, hệ thống kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm, máy sơ chế cùng các phần mềm quản lý sản xuất đang giúp nhiều cơ sở nâng cao năng suất, ổn định chất lượng và giảm phụ thuộc vào phương thức thủ công.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy quá trình chuyển đổi số của doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn còn nhiều thách thức, khi không ít đơn vị gặp khó khăn về nguồn lực tài chính, nhân sự công nghệ và khả năng xây dựng lộ trình phù hợp.
Vì vậy, để hình thành những “làng nghề số” đầu tiên, cần sự đồng hành của chính quyền địa phương, hợp tác xã, doanh nghiệp công nghệ và các tổ chức hỗ trợ.
Khi công nghệ được kết hợp với kinh nghiệm sản xuất truyền thống, các làng nghề không chỉ bảo tồn được giá trị văn hóa mà còn có thể nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Làng nghề số không chỉ là câu chuyện của công nghệ, mà là bước chuyển để công nghiệp nông thôn phát triển theo hướng hiện đại, minh bạch và bền vững hơn.