Chuyển đổi số không nhất thiết bắt đầu từ nhà máy thông minh
Với doanh nghiệp, HTX và cơ sở sản xuất công nghiệp nông thôn, chuyển đổi số không đồng nghĩa với việc phải đầu tư đồng loạt vào robot, trí tuệ nhân tạo hay xây dựng một nhà máy thông minh. Một cách tiếp cận phù hợp hơn là xác định công đoạn đang mất nhiều thời gian, phát sinh sai sót hoặc cần kiểm soát thường xuyên, sau đó lựa chọn công nghệ để giải quyết đúng điểm nghẽn đó.
Một kho lạnh có thể bắt đầu bằng cảm biến nhiệt độ, độ ẩm và hệ thống cảnh báo. Một cơ sở sản xuất nông sản có thể số hóa khâu quản lý nguyên liệu, tồn kho. Với sản phẩm cần chứng minh nguồn gốc, phần mềm quản lý và mã QR có thể là bước đi đầu tiên. Khi dữ liệu được thu thập đều đặn, doanh nghiệp mới có cơ sở để tiếp tục kết nối các khâu hoặc tự động hóa những công đoạn phù hợp.
Cách tiếp cận này phù hợp với Đề án chuyển đổi số doanh nghiệp nhỏ và vừa giai đoạn 2026–2030 được phê duyệt tại Quyết định 433/QĐ-TTg ngày 16/3/2026. Đề án định hướng hỗ trợ doanh nghiệp theo nhu cầu, quy mô, mức độ sẵn sàng và đặc thù ngành, lĩnh vực. Đến năm 2030, mục tiêu đặt ra là hỗ trợ ít nhất 500.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa thông qua các hoạt động đánh giá, thử nghiệm, ứng dụng giải pháp, tư vấn và đào tạo chuyển đổi số.
Điều này cho thấy chuyển đổi số không nhất thiết phải được đo bằng số lượng thiết bị doanh nghiệp sở hữu. Với cơ sở sản xuất quy mô vừa và nhỏ, một công nghệ tạo ra dữ liệu hữu ích, rút ngắn thời gian xử lý hoặc giúp kiểm soát tốt hơn một công đoạn cũng có thể là một bước chuyển đổi đáng kể.
Chúc Sơn: Số hóa từ thời tiết đến từng thửa ruộng
Một trường hợp cho thấy chuyển đổi số có thể bắt đầu từ những công cụ tương đối đơn giản là HTX Rau quả sạch Chúc Sơn (Chúc Sơn), Hà Nội.
Theo thông tin được công bố, từ năm 2016, HTX đã ứng dụng trạm cảnh báo thời tiết iMetos để theo dõi các dữ liệu như nhiệt độ, độ ẩm và lượng mưa. Những thông tin này hỗ trợ người sản xuất chủ động hơn trong việc theo dõi điều kiện thời tiết và điều chỉnh kế hoạch sản xuất.
Từ năm 2022, HTX tiếp tục đưa vào vận hành phần mềm quản lý và truy xuất nguồn gốc điện tử. Người tiêu dùng có thể quét mã QR trên sản phẩm để tìm hiểu thông tin về quá trình sản xuất và vị trí từng thửa ruộng. HTX hiện có 27,15 ha sản xuất và liên kết sản xuất được chứng nhận VietGAP, với năng lực sản xuất trên 2.500 tấn/năm.
Điểm đáng chú ý ở mô hình này là công nghệ được đưa vào những khâu cần dữ liệu. Trạm cảnh báo cung cấp thông tin phục vụ sản xuất; phần mềm hỗ trợ quản lý; mã QR giúp cung cấp thông tin về nguồn gốc sản phẩm cho người tiêu dùng.
Cách làm này cũng cho thấy chuyển đổi số có thể được triển khai theo từng bước. HTX không cần thay đổi toàn bộ quy trình cùng lúc mà có thể bắt đầu từ việc thu thập dữ liệu, sau đó đưa dữ liệu vào quản lý và sử dụng dữ liệu để phục vụ thị trường.
Đối với sản phẩm nông nghiệp, khả năng truy xuất ngày càng có ý nghĩa khi các nhà phân phối và thị trường quan tâm nhiều hơn đến nguồn gốc, quy trình sản xuất và tính minh bạch của sản phẩm. Khi thông tin được số hóa và lưu trữ có hệ thống, doanh nghiệp, HTX có thêm cơ sở để quản lý sản xuất và cung cấp thông tin khi cần.
KINOKO Thanh Cao: Khi dữ liệu môi trường đi vào sản xuất
Nếu Chúc Sơn cho thấy cách công nghệ hỗ trợ quản lý sản xuất và truy xuất nguồn gốc, Công ty TNHH Xuất nhập khẩu KINOKO Thanh Cao (KINOKO Thanh Cao) là một trường hợp khác về việc đưa công nghệ vào kiểm soát môi trường sản xuất.
Theo thông tin doanh nghiệp công bố, KINOKO Thanh Cao ứng dụng hệ thống phòng lạnh thông minh để giám sát liên tục các yếu tố như nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng, CO₂ và O₂ trong quá trình nuôi trồng nấm. Các khâu cấy giống, nuôi trồng, thu hoạch và đóng gói được doanh nghiệp tổ chức theo quy trình chuẩn hóa.
Với mô hình sản xuất phụ thuộc vào điều kiện môi trường, hệ thống theo dõi liên tục cung cấp thêm dữ liệu để người vận hành giám sát các thông số trong quá trình sản xuất. Công nghệ vì thế đóng vai trò hỗ trợ kiểm soát, còn người vận hành vẫn là chủ thể theo dõi, đánh giá và xử lý những tình huống phát sinh.
Từ hai trường hợp trên có thể thấy, chuyển đổi số trong sản xuất và chế biến không chỉ nằm ở những công nghệ phức tạp. Một hệ thống cảnh báo thời tiết, phần mềm truy xuất hay cảm biến kiểm soát môi trường đều có thể trở thành những mắt xích đầu tiên trong quá trình xây dựng hệ thống quản lý dựa trên dữ liệu.
Ở bước tiếp theo, doanh nghiệp có thể mở rộng sang quản lý tồn kho, kết nối dữ liệu sản xuất, tự động hóa một số công đoạn hoặc ứng dụng công nghệ nhận diện hình ảnh trong phân loại sản phẩm. Nhưng để những khoản đầu tư này phát huy hiệu quả, điểm bắt đầu vẫn là xác định đúng vấn đề cần giải quyết.
Doanh nghiệp cũng cần tính đến năng lực vận hành ngay từ khi lựa chọn công nghệ. Giải pháp phù hợp không chỉ là thiết bị có nhiều tính năng mà còn phải tương thích với quy mô sản xuất, có khả năng mở rộng và có đơn vị hỗ trợ kỹ thuật khi phát sinh vấn đề. Nhân sự trực tiếp sử dụng công nghệ cần được hướng dẫn ngay trong quá trình lắp đặt và vận hành thử.
Chuyển đổi số vì vậy không nhất thiết bắt đầu bằng một nhà máy thông minh. Với doanh nghiệp công nghiệp nông thôn, điểm khởi đầu có thể chỉ là một cảm biến, một phần mềm hoặc một hệ thống truy xuất được đặt đúng chỗ. Khi từng khâu được cải thiện, dữ liệu được tích lũy và các hệ thống dần kết nối, doanh nghiệp sẽ có nền tảng thực tế để tiến tới tự động hóa, quản trị thông minh và nâng cao năng suất theo đúng quy mô của mình.