Hành trình đưa cây dừa trở thành ngành hàng tỷ USD
Từ lâu, cây dừa đã gắn bó với đời sống của người dân Đồng bằng sông Cửu Long. Tuy nhiên, trong nhiều năm, giá trị kinh tế của loại cây này chủ yếu đến từ việc bán nguyên liệu thô.
Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của công nghiệp chế biến, cây dừa đang có bước chuyển mình mạnh mẽ.
Việt Nam hiện có khoảng 200.000 ha dừa, sản lượng trên 2 triệu tấn mỗi năm, tập trung chủ yếu tại Bến Tre, Trà Vinh, Tiền Giang, Vĩnh Long và Sóc Trăng. Trong đó, Bến Tre được xem là trung tâm sản xuất và chế biến dừa lớn nhất cả nước.
Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu dừa và các sản phẩm từ dừa lần đầu tiên vượt mốc 1 tỷ USD. Đây được xem là cột mốc quan trọng, đánh dấu sự chuyển dịch từ xuất khẩu nguyên liệu sang xuất khẩu sản phẩm chế biến có giá trị gia tăng cao.
Đặc biệt, việc Việt Nam được phép xuất khẩu dừa tươi chính ngạch vào thị trường Trung Quốc đã mở thêm dư địa tăng trưởng cho toàn ngành.
Từ một quả dừa tạo ra hàng trăm sản phẩm
Ít có loại cây trồng nào có khả năng khai thác toàn diện giá trị như cây dừa. Nếu như trước đây người dân chủ yếu sử dụng cơm dừa để ép dầu hoặc chế biến thực phẩm thì hiện nay mỗi bộ phận của cây dừa đều có thể trở thành nguyên liệu sản xuất.
Nước dừa được chế biến thành đồ uống đóng hộp phục vụ thị trường quốc tế. Cơm dừa trở thành nguyên liệu sản xuất sữa dừa, bột dừa, nước cốt dừa và thực phẩm dinh dưỡng.
Dầu dừa được ứng dụng trong ngành mỹ phẩm, chăm sóc sức khỏe và thực phẩm chức năng.
Trong khi đó, gáo dừa được chế biến thành than hoạt tính xuất khẩu; xơ dừa và mụn dừa trở thành giá thể phục vụ sản xuất nông nghiệp công nghệ cao tại nhiều quốc gia.
Ngay cả thân dừa cũng được sử dụng trong sản xuất đồ nội thất và vật liệu trang trí.
Nhờ khả năng tận dụng gần như toàn bộ nguyên liệu, ngành dừa đang trở thành một trong những mô hình kinh tế tuần hoàn hiệu quả nhất của nông nghiệp Việt Nam.
Chế biến sâu là chìa khóa gia tăng giá trị
Các chuyên gia cho rằng dư địa phát triển lớn nhất của ngành dừa không nằm ở mở rộng diện tích mà nằm ở chế biến sâu.
Một quả dừa bán nguyên liệu chỉ tạo ra giá trị hạn chế. Tuy nhiên, khi được đưa vào dây chuyền sản xuất hiện đại, giá trị kinh tế có thể tăng lên nhiều lần thông qua các sản phẩm như nước dừa đóng hộp, dầu dừa tinh luyện, sữa dừa, thực phẩm dinh dưỡng hay mỹ phẩm thiên nhiên.
Đây cũng là lý do ngày càng nhiều doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ chế biến.
Tiêu biểu là Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Bến Tre (Betrimex), doanh nghiệp tiên phong trong sản xuất nước dừa đóng hộp, sữa dừa và nhiều sản phẩm chế biến sâu phục vụ xuất khẩu.
Bên cạnh đó, Công ty TNHH Chế biến Dừa Lương Quới đã xây dựng được hệ thống sản xuất hiện đại với nhiều dòng sản phẩm từ dừa có mặt tại nhiều thị trường quốc tế.
Sự tham gia của các doanh nghiệp chế biến không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm mà còn thúc đẩy hình thành các vùng nguyên liệu đạt chuẩn, tăng cường truy xuất nguồn gốc và đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường thế giới.
Điểm nghẽn cần tháo gỡ
Dù có nhiều tiềm năng, ngành dừa Việt Nam vẫn đối mặt với không ít thách thức.
Trước hết, quy mô sản xuất còn phân tán. Phần lớn diện tích dừa hiện thuộc về các hộ sản xuất nhỏ lẻ, gây khó khăn cho việc xây dựng vùng nguyên liệu tập trung và áp dụng đồng bộ các tiêu chuẩn quốc tế.
Bên cạnh đó, cạnh tranh từ các quốc gia sản xuất dừa lớn như Philippines, Indonesia và Thái Lan ngày càng gay gắt.
Các thị trường xuất khẩu lớn cũng đang đặt ra yêu cầu cao hơn về phát triển xanh, truy xuất nguồn gốc, phát thải carbon và tiêu chuẩn bền vững.
Nếu không đẩy mạnh liên kết sản xuất và nâng cao năng lực chế biến, ngành dừa sẽ khó duy trì lợi thế cạnh tranh trong dài hạn.
Động lực mới cho công nghiệp nông thôn
Không chỉ tạo ra giá trị xuất khẩu, ngành dừa còn mang lại những tác động tích cực đối với phát triển công nghiệp nông thôn.
Sự hình thành của các nhà máy chế biến tại Bến Tre, Trà Vinh hay Tiền Giang đã kéo theo sự phát triển của hàng loạt ngành nghề liên quan như cơ khí chế tạo, bao bì, logistics, thương mại và dịch vụ.
Hàng chục nghìn lao động địa phương có việc làm ổn định ngay tại quê hương thay vì phải di chuyển đến các đô thị lớn.
Đây chính là mô hình phát triển công nghiệp nông thôn dựa trên lợi thế tài nguyên bản địa, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại.
Khai thác trọn vẹn giá trị của “cây tỷ đô”
Từ một loại cây trồng quen thuộc của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, dừa đang từng bước trở thành ngành hàng có giá trị xuất khẩu tỷ USD. Thành công của ngành không chỉ đến từ lợi thế nguyên liệu mà còn từ khả năng chế biến sâu, đổi mới công nghệ và khai thác tối đa giá trị của từng bộ phận trên cây dừa.
Trong bối cảnh kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn trở thành xu thế toàn cầu, cây dừa đang sở hữu nhiều lợi thế để phát triển bền vững. Khi vùng nguyên liệu tiếp tục được chuẩn hóa, doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư công nghệ và tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu ngày càng gia tăng, ngành dừa hoàn toàn có thể trở thành một trong những hình mẫu tiêu biểu của công nghiệp chế biến nông sản Việt Nam, đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển công nghiệp nông thôn và nâng cao vị thế nông sản Việt trên thị trường quốc tế.
