Máy móc giúp sản xuất, R&D giúp tạo sản phẩm mới
Đầu tư máy móc thường là bước đầu tiên khi doanh nghiệp nông thôn muốn nâng công suất, ổn định chất lượng hoặc giảm chi phí. Nhưng khi thị trường thay đổi, chỉ có thiết bị sản xuất chưa đủ để doanh nghiệp chủ động phát triển những sản phẩm mới.
Muốn đi xa hơn, doanh nghiệp cần khả năng thử nghiệm nguyên liệu, điều chỉnh công thức, kiểm soát các chỉ tiêu và chuyển kết quả thử nghiệm thành quy trình có thể sản xuất ổn định. Đây là khoảng cách giữa một cơ sở có máy để sản xuất và một doanh nghiệp có năng lực phát triển sản phẩm.
Theo Bộ Công Thương, giai đoạn 2021–2025, hoạt động khuyến công đã hỗ trợ 883 cơ sở công nghiệp nông thôn chuyển giao công nghệ, ứng dụng máy móc, thiết bị tiên tiến và triển khai 52 mô hình trình diễn kỹ thuật. Những kết quả này cho thấy nâng cao năng lực công nghệ đang trở thành một phần quan trọng trong quá trình nâng cấp sản xuất ở khu vực nông thôn.
Khi phòng R&D nằm ngay bên cạnh nhà xưởng
Một ví dụ đáng chú ý là Công ty TNHH Nuôi trồng, sản xuất và chế biến dược liệu Đông Bắc. Theo thông tin được công bố, doanh nghiệp đã đầu tư trên 10 tỷ đồng để cải tạo, xây dựng nhà máy chuẩn GMP, phòng R&D, phòng Lab kiểm nghiệm và nhà sấy; tổng mức đầu tư cho hạ tầng, thiết bị sau đó được nâng lên khoảng 15–20 tỷ đồng.
Đáng chú ý, doanh nghiệp còn tiếp nhận 12 quy trình công nghệ liên quan đến nhân giống, trồng, chăm sóc, thu hoạch và sơ chế một số cây dược liệu. Việc đưa nghiên cứu, kiểm nghiệm và công nghệ đến gần nhà máy giúp doanh nghiệp có thêm khả năng chủ động trong quá trình hoàn thiện sản phẩm, thay vì chỉ tập trung vào khâu sản xuất.
Ở một hướng khác, Công ty TNHH Long Hải xây dựng hệ thống phòng thí nghiệm và các khu vực chuyên biệt phục vụ nuôi cấy, phát triển nấm, đồng thời đưa vào vận hành dây chuyền sản xuất nấm theo công nghệ sinh học trong nhà lạnh của Nhật Bản. Hệ thống cho phép kiểm soát các yếu tố như nhiệt độ, độ ẩm và ánh sáng trong quá trình sản xuất. Theo thông tin được công bố, sản lượng nấm của doanh nghiệp đạt khoảng 300–400 tấn/năm.
Điểm chung của hai trường hợp không nằm ở quy mô đầu tư, mà ở việc năng lực nghiên cứu được đặt gần với quá trình sản xuất. Khi thử nghiệm và sản xuất có thể liên tục phản hồi cho nhau, doanh nghiệp có thêm điều kiện kiểm soát quá trình hoàn thiện sản phẩm và chất lượng đầu ra.
Không nhất thiết tự làm tất cả, nhưng phải làm chủ năng lực
“Tự phát triển sản phẩm” không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải tự xây dựng toàn bộ phòng thí nghiệm hay tự thực hiện mọi công đoạn nghiên cứu. Với nhiều doanh nghiệp nông thôn, cách phù hợp hơn là xác định những khâu cần làm chủ và kết nối với viện nghiên cứu, trường đại học, trung tâm kiểm nghiệm hoặc đơn vị công nghệ ở những phần việc chuyên sâu.
Doanh nghiệp có thể bắt đầu từ một nhóm nhân sự kỹ thuật có khả năng thử nghiệm và ghi chép kết quả, một số thiết bị kiểm tra phù hợp với ngành hàng và quy trình đánh giá để mỗi lần thử nghiệm đều tạo ra dữ liệu có thể sử dụng cho lần sau. Những phép thử chuyên sâu có thể thuê hoặc hợp tác bên ngoài thay vì đầu tư toàn bộ ngay từ đầu.
Nghị định 235/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số nội dung của chính sách khuyến công, trong đó mở rộng danh mục ngành, nghề được hưởng chính sách, có các lĩnh vực như công nghệ sinh học, công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp sạch, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số. Đây là thêm dư địa để các cơ sở công nghiệp nông thôn nâng cấp công nghệ và năng lực sản xuất.
Vì vậy, bài toán không nhất thiết là doanh nghiệp nông thôn có đủ nguồn lực để xây một phòng thí nghiệm lớn hay không. Điều quan trọng hơn là doanh nghiệp đã có năng lực nghiên cứu đủ gần với sản xuất, đủ dữ liệu để thử nghiệm và đủ khả năng biến một ý tưởng thành sản phẩm ổn định hay chưa. Khi làm được điều đó, nhà xưởng không chỉ là nơi sản xuất những gì thị trường đang mua, mà còn có thể trở thành nơi tạo ra những sản phẩm mới để mở thêm thị trường.