Thị trường mới đòi hỏi cách làm mới
Thị trường hiện nay không chỉ quan tâm sản phẩm được làm bằng phương pháp gì, mà còn chú ý đến thiết kế, công năng, chất lượng ổn định và khả năng đáp ứng đơn hàng. Vì vậy, giữ nghề đang ngày càng gắn với việc thay đổi cách đưa những giá trị truyền thống vào sản phẩm.
Theo số liệu được công bố, đến hết năm 2025, cả nước có 1.975 làng nghề, làng nghề truyền thống được công nhận, với hơn 586.000 cơ sở tham gia sản xuất, kinh doanh ngành nghề nông thôn và trên 2,1 triệu lao động. Đáng chú ý, có 247 làng nghề có sản phẩm đăng ký thương hiệu, 360 làng có sản phẩm OCOP đạt sao và 145 làng nghề có sản phẩm xuất khẩu.
Những con số này cho thấy làng nghề vẫn có nền tảng lớn để phát triển, nhưng dư địa không chỉ nằm ở việc duy trì sản lượng. Khi thị trường mở rộng, sản phẩm cần được cải tiến về mẫu mã, công năng, chất lượng và cách tiếp cận khách hàng.
Giữ nghề bằng cách đổi sản phẩm
Tại làng nghề thêu ren Văn Lâm, Công ty TNHH Thêu ren Mặt Trời Xanh là một ví dụ về cách doanh nghiệp làm mới sản phẩm từ kỹ thuật thêu truyền thống. Doanh nghiệp phát triển nhiều nhóm sản phẩm như thời trang, phụ kiện, đồ gia dụng, trang trí nội thất và tranh thêu, qua đó mở rộng phạm vi ứng dụng của nghề thêu trong đời sống và thị trường hiện đại.
Năm 2025, sản phẩm “Chao đèn thêu tay hoa sen trên vải lanh màu tự nhiên, phần đế đèn làm bằng song mây” của doanh nghiệp được công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp quốc gia. Theo thông tin được công bố, sản phẩm thêu ren của Công ty TNHH Thêu ren Mặt Trời Xanh đã tiếp cận nhiều thị trường nước ngoài như Mỹ, Nhật Bản, Anh, Tây Ban Nha, Italy và Hàn Quốc.
Điểm đáng chú ý là quá trình đổi mới không làm mất đi giá trị cốt lõi của nghề. Kỹ thuật thêu và yếu tố thủ công vẫn được giữ lại, trong khi thiết kế, công năng và cách đưa sản phẩm ra thị trường được điều chỉnh theo nhu cầu mới.
Chuẩn hóa để bước ra thị trường lớn
Với những làng nghề có thế mạnh về cơ khí, đúc, yêu cầu đổi mới lại thể hiện rõ ở công nghệ, quản trị chất lượng và tiêu chuẩn sản xuất. Tại làng nghề cơ khí, đúc Mỹ Đồng, Công ty TNHH Cơ khí đúc Thành Phương là một ví dụ về việc nâng yêu cầu sản xuất để đáp ứng những thị trường có tiêu chuẩn cao hơn.
Năm 2025, bộ sản phẩm nắp hố ga thoát nước của doanh nghiệp được đăng ký tham gia bình chọn sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp quốc gia. Theo thông tin được công bố, nhà xưởng của doanh nghiệp được bố trí khoa học theo quy trình 5S, trong khi sản phẩm đạt các tiêu chuẩn ISO. Hầu hết sản phẩm được sản xuất cho các thị trường như Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc.
Điểm đáng chú ý ở trường hợp này là yêu cầu của thị trường quốc tế được phản ánh ngay trong cách tổ chức sản xuất. Với những sản phẩm cơ khí tưởng như đơn giản như nắp hố ga, việc kiểm soát quy trình, chất lượng và tiêu chuẩn trở thành điều kiện quan trọng để doanh nghiệp duy trì khả năng cung ứng và tiếp cận các thị trường khác nhau.
Hai trường hợp cho thấy mỗi làng nghề có thể lựa chọn một cách đổi mới khác nhau. Với nghề thêu, đó có thể là thay đổi thiết kế và mở rộng công năng; với nghề cơ khí, đúc, đó là nâng tiêu chuẩn sản xuất và chất lượng sản phẩm. Điểm chung là giá trị truyền thống được đặt trên nền tảng của những yêu cầu mới về thị trường.
Vì vậy, phát triển làng nghề không nhất thiết là lựa chọn giữa “giữ nghề” và “đổi mới”. Hướng đi phù hợp hơn là giữ những yếu tố tạo nên bản sắc, đồng thời thay đổi những gì cần thiết để sản phẩm có chất lượng tốt hơn, phù hợp hơn với nhu cầu sử dụng và tiếp cận được nhiều khách hàng hơn.
Khi nghề truyền thống được kết hợp với thiết kế mới, tiêu chuẩn mới và phương thức tiếp cận thị trường mới, giá trị của làng nghề không chỉ được bảo tồn mà còn có cơ hội được mở rộng, tạo thêm việc làm và đóng góp nhiều hơn cho kinh tế nông thôn.