Những thiết bị ít được chú ý có thể trở thành mục tiêu
Một chiếc tủ lạnh có thể bị hacker điều khiển để làm hỏng thực phẩm. Một máy pha cà phê tưởng chừng vô hại lại có thể tạo ra lưu lượng mạng bất thường, gây ảnh hưởng đến hoạt động của hệ thống Wi-Fi. Những tình huống này cho thấy thiết bị thông minh không chỉ mang lại tiện ích mà còn có thể mở ra những nguy cơ an ninh mạng khó nhận biết.
Tháng 10/2026, hàng trăm siêu thị tại Pháp bị tấn công vào hệ thống làm lạnh kết nối mạng. Nhiệt độ tại một số tủ lạnh, tủ đông bị điều chỉnh lên tới 50 độ C, khiến thực phẩm hư hỏng và gây thiệt hại lớn. Đầu tháng 11, các sự cố tương tự tiếp tục được ghi nhận tại nhiều quốc gia châu Âu. Những vụ việc này cho thấy hệ thống điều khiển thiết bị vốn phục vụ bảo quản thực phẩm cũng có thể trở thành mục tiêu tấn công mạng.
Ở quy mô gia đình, một người dùng từng phát hiện máy pha cà phê Keurig của bố mẹ tạo ra khoảng 1 TB lưu lượng mạng trong 10 ngày. Theo thông tin được chia sẻ, phần lớn dữ liệu dường như luân chuyển trong mạng nội bộ và chưa có bằng chứng cho thấy thiết bị gửi lượng dữ liệu này ra Internet. Nguyên nhân có thể liên quan đến lỗi phần mềm hoặc giao tiếp mạng, nhưng sự việc vẫn khiến chủ nhân quyết định ngắt kết nối thiết bị.
Hai trường hợp có mức độ nghiêm trọng khác nhau, song cùng đặt ra một vấn đề: khi thiết bị gia dụng được kết nối Internet và có khả năng điều khiển từ xa, chúng không còn đơn thuần là những vật dụng thụ động.
Một trong những nguyên nhân khiến rủi ro IoT khó nhận biết là đặc điểm của hệ sinh thái thiết bị. Nhiều sản phẩm sử dụng phần mềm và firmware độc quyền, mã nguồn đóng, khiến việc kiểm tra độc lập trở nên khó khăn. Trong khi những nền tảng phổ biến như Windows hay Android được nhiều chuyên gia bảo mật quan tâm, bộ điều khiển trong tủ lạnh, máy giặt hay robot gia dụng có thể ít được rà soát hơn.
Không phải mọi thiết bị ít người dùng đều có bảo mật kém. Tuy nhiên, sự hạn chế trong kiểm tra độc lập, cùng với việc một số nhà sản xuất không duy trì cập nhật phần mềm trong suốt vòng đời sản phẩm, có thể khiến lỗ hổng tồn tại lâu mà không được phát hiện hoặc khắc phục.
AI có thể làm thay đổi cuộc chơi an ninh mạng
Các lỗ hổng bảo mật của IoT không phải vấn đề mới. Điều đáng chú ý là AI có thể làm thay đổi tốc độ và quy mô tìm kiếm, phân tích những điểm yếu này.
Công nghệ AI có khả năng hỗ trợ rà soát mã nguồn, nhận diện những đoạn xử lý bất thường, phân tích mối liên hệ giữa các lỗi và kiểm tra khả năng khai thác. Nhờ đó, một số công việc vốn đòi hỏi nhiều thời gian và chuyên môn có thể được thực hiện nhanh hơn.
Một ví dụ đáng chú ý là nhóm lỗ hổng PHP2Shell được công bố vào tháng 10/2026. Các nhà nghiên cứu tại Calif và Wiz cho biết AI đã hỗ trợ quá trình phát hiện, phân tích những lỗi tồn tại lâu năm trong lõi ngôn ngữ lập trình PHP. Một số lỗ hổng có thể cho phép thực thi mã từ xa mà không cần xác thực, với mức độ nghiêm trọng lên tới 9,2 theo thang điểm CVSS.
Đáng chú ý, AI không chỉ hỗ trợ phát hiện lỗi mà còn giúp nghiên cứu khả năng khai thác và kiểm chứng bản vá. Việc những điểm yếu nghiêm trọng vẫn tồn tại trong một nền tảng phần mềm được sử dụng rộng rãi cho thấy công nghệ này có thể giúp rút ngắn đáng kể quá trình nghiên cứu bảo mật.
Từ đó, nguy cơ đối với IoT cũng trở nên đáng quan tâm hơn. Về nguyên tắc, những phương pháp tương tự có thể được sử dụng để phân tích firmware, giao thức kết nối và phần mềm điều khiển của thiết bị thông minh. Những sản phẩm trước đây ít được cộng đồng nghiên cứu chú ý có thể được rà soát ở quy mô lớn hơn.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa khả năng công nghệ và bằng chứng thực tế. Hiện chưa có căn cứ để khẳng định AI đứng sau các vụ tấn công hệ thống làm lạnh tại châu Âu. AI cũng không thể tự động tìm ra mọi lỗ hổng trên mọi thiết bị. Dù vậy, khi công cụ phân tích ngày càng phổ biến, những sản phẩm ít được cập nhật và kiểm tra bảo mật có thể đối mặt với nguy cơ lớn hơn.
Khi lỗ hổng mạng gây hậu quả ngoài đời thực
Khác với máy tính hay điện thoại, nhiều thiết bị IoT có khả năng tác động trực tiếp đến môi trường vật lý. Khi hacker chiếm quyền điều khiển tủ lạnh, họ có thể thay đổi nhiệt độ bảo quản. Khi xâm nhập camera, thiết bị an ninh có thể bị biến thành công cụ theo dõi. Với robot gia dụng, dữ liệu hình ảnh và bản đồ không gian có thể tiết lộ cấu trúc bên trong ngôi nhà.
Trong môi trường sản xuất, nguy cơ còn phức tạp hơn. Các thiết bị điều khiển công nghiệp kết nối mạng có thể ảnh hưởng đến quy trình vận hành, chất lượng sản phẩm và an toàn lao động nếu bị truy cập trái phép hoặc điều chỉnh sai thông số.
Đối với ngành nông nghiệp và công nghiệp nông thôn, những hệ thống như kho lạnh bảo quản nông sản, thiết bị giám sát nhiệt độ, bộ điều khiển tưới tiêu, máy móc chế biến và dây chuyền sản xuất thông minh đều có thể trở thành mắt xích cần được bảo vệ. Một sự cố an ninh mạng không chỉ gây gián đoạn hoạt động mà còn có thể ảnh hưởng đến chất lượng nguyên liệu, sản phẩm và hiệu quả sản xuất.
Điều này cho thấy an ninh IoT không còn là vấn đề riêng của bộ phận công nghệ thông tin. Khi thiết bị số ngày càng tham gia sâu vào hoạt động vận hành, bảo mật cần được xem là một phần của quản lý rủi ro và bảo đảm an toàn sản xuất.
Những thiết bị thông minh có thể được ví như các “điểm yếu tiềm ẩn” trong nhà, văn phòng hoặc nhà máy. Chúng không nhất thiết đang bị hacker kiểm soát, nhưng có thể chứa những lỗ hổng và khả năng mà chính người sử dụng chưa nhận thức đầy đủ.
Sử dụng thiết bị thông minh thế nào để an toàn hơn?
Những nguy cơ trên không đồng nghĩa người dùng phải từ bỏ toàn bộ thiết bị IoT. Điều quan trọng là cân nhắc lợi ích thực tế của kết nối mạng và chủ động quản lý rủi ro.
Trước khi mua thiết bị thông minh, người dùng nên tìm hiểu sản phẩm có thực sự cần kết nối Internet hay không; nhà sản xuất có cam kết cập nhật bảo mật trong bao lâu; thiết bị còn hoạt động được những chức năng cơ bản nào khi máy chủ trực tuyến ngừng hỗ trợ.
Với các thiết bị đã sử dụng, một số biện pháp cơ bản có thể giúp giảm nguy cơ:
-
Cập nhật firmware và phần mềm lên phiên bản mới nhất do nhà sản xuất cung cấp.
-
Thay mật khẩu mặc định bằng mật khẩu mạnh, riêng biệt cho từng thiết bị.
-
Tắt những tính năng kết nối hoặc điều khiển từ xa không cần thiết.
-
Tách thiết bị IoT khỏi mạng chứa máy tính, điện thoại và dữ liệu quan trọng khi có thể.
-
Theo dõi lưu lượng mạng và các hoạt động bất thường.
-
Ưu tiên sản phẩm có chính sách cập nhật bảo mật rõ ràng và hỗ trợ lâu dài.
Đối với doanh nghiệp, đặc biệt là các cơ sở sản xuất, chế biến và bảo quản nông sản, cần hạn chế để thiết bị điều khiển công nghiệp tiếp xúc trực tiếp với Internet khi không cần thiết. Việc phân tách mạng vận hành, kiểm soát quyền truy cập, cập nhật phần mềm và xây dựng phương án xử lý sự cố cần được thực hiện song song với quá trình ứng dụng công nghệ thông minh.
Ở chiều ngược lại, AI cũng có thể trở thành công cụ hỗ trợ phòng thủ. Người có chuyên môn có thể sử dụng công nghệ này để phân tích firmware, rà soát cấu hình, kiểm tra lưu lượng mạng và đối chiếu thiết bị với các cơ sở dữ liệu lỗ hổng đã công bố. Tuy nhiên, kết quả do AI đưa ra cần được kiểm chứng bởi chuyên gia; việc kiểm tra chỉ nên thực hiện trên thiết bị thuộc quyền sở hữu hoặc được phép quản lý.
Sự phát triển của IoT và AI đang mở ra nhiều cơ hội nâng cao tiện ích, tự động hóa và hiệu quả sản xuất. Nhưng cùng với đó, an ninh mạng cần được xem là điều kiện thiết yếu để công nghệ phát huy giá trị bền vững.
Một thiết bị thông minh chỉ thực sự hữu ích khi nó vừa đáp ứng nhu cầu sử dụng, vừa được bảo vệ trước những nguy cơ có thể ảnh hưởng đến dữ liệu, tài sản và hoạt động vận hành. Trong thời đại AI, chủ động bảo mật không còn là lựa chọn dành riêng cho chuyên gia công nghệ, mà là trách nhiệm của cả người dùng và nhà sản xuất.