Từ sản xuất thủ công đến yêu cầu hiện đại hóa
Công nghiệp nông thôn giữ vai trò quan trọng trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo việc làm và khai thác lợi thế nguyên liệu, lao động tại địa phương. Từ các cơ sở chế biến nông sản, sản xuất cơ khí, vật liệu xây dựng đến những ngành nghề tiểu thủ công nghiệp truyền thống, khu vực này đang tạo ra nguồn thu nhập cho một bộ phận đáng kể lao động nông thôn.
Tuy nhiên, không ít cơ sở sản xuất vẫn hoạt động với quy mô nhỏ, công nghệ chưa đồng bộ, phụ thuộc nhiều vào lao động thủ công. Hạn chế về vốn đầu tư khiến việc thay thế dây chuyền cũ, ứng dụng công nghệ tiết kiệm năng lượng hay xây dựng hệ thống xử lý chất thải gặp nhiều khó khăn.
Trong khi đó, thị trường ngày càng đặt ra những yêu cầu khắt khe hơn. Sản phẩm không chỉ cần bảo đảm chất lượng mà còn phải đáp ứng các tiêu chí về an toàn, truy xuất nguồn gốc, sử dụng tài nguyên hiệu quả và giảm tác động đến môi trường. Đối với các cơ sở sản xuất muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của doanh nghiệp lớn, đây không còn là lợi thế cộng thêm mà đang dần trở thành điều kiện cạnh tranh.
Thực tế này đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận trong phát triển công nghiệp nông thôn. Hỗ trợ sản xuất không thể chỉ tập trung vào việc bổ sung thiết bị, mà cần hướng đến nâng cấp toàn diện năng lực của cơ sở, từ công nghệ, quản trị đến thị trường tiêu thụ.
Chính sách khuyến công cần tạo ra giá trị dài hạn
Chương trình khuyến công quốc gia giai đoạn 2026–2030 xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là những trọng tâm quan trọng. Đây là sự điều chỉnh cần thiết trong bối cảnh công nghiệp nông thôn phải thích ứng với yêu cầu phát triển mới.
Đáng chú ý, Nghị định số 235/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 45/2012/NĐ-CP về khuyến công đã mở rộng và điều chỉnh các nội dung hỗ trợ theo hướng phù hợp hơn với yêu cầu hiện đại hóa sản xuất. Các lĩnh vực như chế biến nông, lâm, thủy sản; sản xuất sạch hơn; công nghiệp môi trường; chuyển đổi số và phát triển sản xuất bền vững được quan tâm trong chính sách.
Điều này cho thấy khuyến công đang được định hướng trở thành công cụ thúc đẩy tái cơ cấu công nghiệp nông thôn, thay vì chỉ là nguồn hỗ trợ tài chính cho các cơ sở sản xuất có quy mô nhỏ.
Tuy nhiên, một vấn đề cần được nhìn nhận là hỗ trợ đầu tư thiết bị chưa đồng nghĩa với nâng cao năng lực cạnh tranh. Một dây chuyền sản xuất hiện đại chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi cơ sở có đủ nhân lực vận hành, nguồn nguyên liệu ổn định, quy trình quản lý phù hợp và thị trường đầu ra tương xứng.
Nếu thiếu những yếu tố này, máy móc được đầu tư có thể không khai thác hết công suất, thậm chí trở thành gánh nặng chi phí đối với cơ sở sản xuất.
Đo hiệu quả bằng kết quả sau hỗ trợ
Để chính sách khuyến công phát huy hiệu quả thực chất, việc lựa chọn đối tượng thụ hưởng cần gắn với khả năng phát triển và phương án sản xuất cụ thể. Cơ sở được hỗ trợ cần chứng minh nhu cầu đổi mới công nghệ, khả năng đối ứng vốn, phương án vận hành và định hướng tiêu thụ sản phẩm.
Bên cạnh đó, cần tăng cường hoạt động tư vấn sau đầu tư. Đây là khâu có ý nghĩa quan trọng nhưng dễ bị xem nhẹ. Cơ sở sản xuất cần được hướng dẫn về quy trình kỹ thuật, quản trị chất lượng, bảo trì thiết bị, tiết kiệm năng lượng và xây dựng phương án kinh doanh phù hợp.
Công tác đánh giá cũng cần chuyển từ cách tính chủ yếu dựa trên số đề án, số thiết bị được hỗ trợ sang những chỉ tiêu phản ánh kết quả thực tế như mức tăng năng suất, tỷ lệ giảm tiêu hao nguyên liệu, chi phí năng lượng, khả năng duy trì việc làm, chất lượng sản phẩm và doanh thu sau đầu tư.
Đặc biệt, cần khuyến khích hình thành các mô hình trình diễn kỹ thuật có khả năng lan tỏa. Khi một cơ sở ứng dụng công nghệ thành công, những cơ sở cùng ngành nghề trong khu vực có thể tham quan, học hỏi và áp dụng phù hợp với điều kiện của mình.
Khuyến công chỉ thực sự phát huy vai trò khi giúp các cơ sở sản xuất nông thôn tự nâng cao năng lực, chủ động thích ứng với thị trường và giảm dần sự phụ thuộc vào hỗ trợ ngân sách. Chuyển đổi xanh không phải là một khoản đầu tư mang tính phong trào, mà là quá trình thay đổi phương thức sản xuất lâu dài. Trong quá trình ấy, chính sách khuyến công cần đóng vai trò mở đường, còn hiệu quả cuối cùng phải được chứng minh bằng sức sống của từng cơ sở sản xuất.