Máy mới nhưng công suất chưa chắc đã tăng
Trong quá trình hiện đại hóa sản xuất, một chiếc máy mới có thể giúp doanh nghiệp tăng tốc ở một công đoạn, nhưng chưa chắc tạo ra hiệu quả tương ứng cho toàn bộ dây chuyền. Nếu nguyên liệu chưa ổn định, lao động chưa làm chủ thiết bị, quy trình chưa được điều chỉnh hoặc đầu ra chưa đủ lớn, công suất của máy có thể chưa được khai thác hết.
Theo số liệu được công bố từ cuộc khảo sát 6.110 doanh nghiệp ngành công nghiệp chế biến, chế tạo trong quý II/2026, tỷ lệ sử dụng máy móc, thiết bị bình quân đạt 75,5%. Trong đó, 42,5% doanh nghiệp sử dụng từ 70% đến dưới 90% công suất; 32,5% sử dụng từ 90% đến 100%; 16,6% sử dụng từ 50% đến dưới 70% và 8,4% sử dụng dưới 50%.
Những con số này cho thấy bài toán của doanh nghiệp không chỉ nằm ở việc có đầu tư thiết bị mới hay không, mà còn ở khả năng tổ chức sản xuất để thiết bị phát huy đúng công suất. Với doanh nghiệp công nghiệp nông thôn, nơi quy mô đầu tư và nguồn nhân lực thường có giới hạn, việc lựa chọn đúng công đoạn cần tự động hóa càng có ý nghĩa.
Đúng điểm nghẽn, máy móc mới phát huy giá trị
Một trong những yếu tố quyết định hiệu quả đầu tư là xác định đúng công đoạn đang tạo ra điểm nghẽn. Khi thiết bị được đưa vào đúng vị trí, hiệu quả không chỉ thể hiện ở tốc độ mà còn có thể nằm ở việc giảm hao phí, ổn định chất lượng và giảm phụ thuộc vào lao động thủ công.
Tại Công ty Cổ phần Điện Trường Giang, việc đầu tư máy đột dập thanh cái đồng đã tạo thay đổi rõ rệt ở công đoạn gia công thanh cái. Theo thông tin được công bố, thiết bị nhập khẩu từ Đức có tổng mức đầu tư gần 1,73 tỷ đồng, trong đó nguồn kinh phí khuyến công hỗ trợ 300 triệu đồng. Sau khi đưa vào sử dụng, máy giúp giảm đáng kể lao động trực tiếp, hạn chế gần như hoàn toàn lượng đồng phế liệu phát sinh và năng suất tại công đoạn này tăng khoảng 4 lần.
Điểm đáng chú ý là hiệu quả không chỉ đến từ bản thân chiếc máy. Việc đưa thiết bị mới vào sản xuất gắn với một công đoạn cụ thể giúp doanh nghiệp đồng thời giải quyết nhiều vấn đề: rút ngắn thời gian gia công, giảm hao phí vật tư và nâng cao tính ổn định của sản phẩm. Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với những cơ sở có nguồn lực đầu tư chưa lớn nhưng muốn nâng cấp từng bước.
Tương tự, Công ty TNHH Thực phẩm Khởi Nguyên đã đầu tư máy rang cà phê với tổng kinh phí 630 triệu đồng, trong đó kinh phí khuyến công hỗ trợ 300 triệu đồng. Theo thông tin được công bố, máy mới có khả năng rang 60 kg trong khoảng 40 phút, trong khi thiết bị trước đây chỉ xử lý khoảng 10 kg mỗi giờ. Việc thay thế thiết bị giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian sản xuất, tăng sản lượng và ổn định hơn về chất lượng sản phẩm.
Năng suất cần một hệ thống, không chỉ một chiếc máy
Từ những trường hợp trên có thể thấy, đầu tư máy móc chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được đặt trong một quy trình sản xuất phù hợp. Một thiết bị có công suất cao nhưng thiếu nguyên liệu, thiếu nhân lực vận hành hoặc không có đủ đơn hàng sẽ khó tạo ra hiệu quả như kỳ vọng.
Ngược lại, khi doanh nghiệp xác định đúng điểm nghẽn và lựa chọn thiết bị phù hợp, hiệu quả đầu tư có thể được thể hiện đồng thời ở nhiều khâu, từ tiết kiệm nguyên liệu, giảm thời gian sản xuất đến nâng cao chất lượng và khả năng đáp ứng đơn hàng.
Đối với công nghiệp nông thôn, cách đầu tư theo từng mắt xích có thể giúp doanh nghiệp giảm áp lực vốn nhưng vẫn từng bước nâng cấp năng lực sản xuất. Quan trọng hơn, sau mỗi khoản đầu tư, doanh nghiệp cần tiếp tục điều chỉnh nhân lực, quy trình, nguyên liệu và kế hoạch sản xuất để công suất thiết bị được khai thác hiệu quả. Khi đó, máy móc hiện đại không chỉ là tài sản mới trong nhà xưởng mà trở thành một phần của năng lực cạnh tranh.