Máy móc chỉ là điểm khởi đầu
Đổi mới máy móc đang trở thành một hướng đi quan trọng để doanh nghiệp công nghiệp nông thôn nâng năng suất và sức cạnh tranh. Giai đoạn 2021–2025, chương trình khuyến công đã hỗ trợ 883 cơ sở công nghiệp nông thôn tiếp nhận chuyển giao công nghệ, ứng dụng máy móc tiên tiến; tổng kinh phí khuyến công được phê duyệt đạt 1.436 tỷ đồng. Chương trình cũng hỗ trợ xây dựng 52 mô hình trình diễn kỹ thuật sản xuất sản phẩm mới.
Những con số này cho thấy nguồn lực dành cho đổi mới công nghệ ngày càng được chú trọng. Tuy nhiên, một chiếc máy mới trước hết tạo ra năng lực sản xuất mới, chứ không tự tạo ra thị trường. Doanh nghiệp vẫn phải giải bài toán về sản phẩm, chất lượng, giá thành, tiến độ giao hàng và khả năng đáp ứng yêu cầu của khách hàng.
Nếu máy móc chỉ giúp sản xuất nhiều hơn những sản phẩm đang có, hiệu quả đầu tư có thể bị giới hạn. Ngược lại, khi công nghệ giúp nâng chất lượng, giảm chi phí, rút ngắn thời gian sản xuất hoặc thực hiện được những công đoạn trước đây phải thuê ngoài, doanh nghiệp sẽ có thêm dư địa để cạnh tranh và mở rộng thị trường.
Công nghệ phải đi cùng nhu cầu thị trường
Một trường hợp đáng chú ý là Công ty CP Việt Séc tại Đà Nẵng. Năm 2023, doanh nghiệp được hỗ trợ 300 triệu đồng từ chương trình khuyến công để đầu tư máy bào công nghệ mới trị giá hơn 1 tỷ đồng. Đến năm 2025, doanh nghiệp tiếp tục đầu tư máy tiện CNC 5 trục trị giá hơn 1 tỷ đồng và được hỗ trợ 299 triệu đồng.
Việc liên tục đầu tư thiết bị giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong các công đoạn sản xuất, giảm nhu cầu thuê gia công bên ngoài và nâng khả năng đáp ứng yêu cầu của đối tác. Theo thông tin được công bố, doanh thu của doanh nghiệp tăng từ 251 tỷ đồng năm 2023 lên 260 tỷ đồng năm 2024; các đối tác là chủ đầu tư, nhà thầu tiếp tục giao dự án.
Trong lĩnh vực thực phẩm, Công ty TNHH Thực phẩm STCO (STCO) cho thấy một hướng tiếp cận khác. Theo thông tin doanh nghiệp công bố, các sản phẩm như phở khô, nui của STCO đã được xuất khẩu tới 9 quốc gia, trong đó có Nhật Bản và một số thị trường EU. Để đáp ứng nhu cầu sản xuất, doanh nghiệp đầu tư 3 máy gồm máy ép ly đôi, máy đóng gói gia vị muối và máy đóng gói gia vị dầu, với tổng kinh phí 734 triệu đồng, trong đó khuyến công hỗ trợ 300 triệu đồng.
Sau đầu tư, công suất sản xuất phở của STCO tăng từ 16.800 lên 38.400 thành phẩm/ngày, tương đương hơn 2 lần. Theo thông tin được công bố, doanh nghiệp có các đơn hàng xuất khẩu cần đáp ứng; việc đầu tư thiết bị và nâng công suất được thực hiện trong bối cảnh nhu cầu sản xuất, đơn hàng xuất khẩu tăng, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp đáp ứng tốt hơn yêu cầu về sản lượng và tiến độ.
Hai trường hợp cho thấy máy móc phát huy hiệu quả rõ hơn khi được đặt trong một nhu cầu cụ thể: doanh nghiệp cần giảm chi phí, chủ động công đoạn, nâng chất lượng hoặc đáp ứng khối lượng đơn hàng lớn hơn. Khi đó, công nghệ không còn là khoản đầu tư đơn thuần cho nhà xưởng mà trở thành công cụ phục vụ thị trường.
Doanh nghiệp cần gì sau chiếc máy mới?
Bài toán sau đầu tư vì thế không chỉ là vận hành máy. Doanh nghiệp cần xác định sản phẩm nào có dư địa tăng trưởng, khách hàng đang yêu cầu điều gì và công nghệ mới tạo ra lợi thế nào so với phương thức sản xuất trước đây.
Lợi thế ấy có thể nằm ở tốc độ giao hàng, chất lượng ổn định, khả năng sản xuất những chi tiết phức tạp hơn, giá thành cạnh tranh hoặc khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn mới. Quan trọng hơn, doanh nghiệp phải biến những ưu thế kỹ thuật đó thành giá trị mà khách hàng có thể nhìn thấy và sẵn sàng trả tiền.
Đây cũng là khoảng trống mà nhiều doanh nghiệp công nghiệp nông thôn cần tiếp tục lấp đầy: đầu tư công nghệ phải đi cùng nghiên cứu thị trường, phát triển sản phẩm, quản trị sản xuất và xây dựng quan hệ khách hàng. Khi các yếu tố này kết nối với nhau, khả năng chuyển từ “có máy mới” sang “có thêm đơn hàng” sẽ thực chất hơn.
Máy mới không phải đích đến. Đích đến là sản phẩm tốt hơn, chi phí hợp lý hơn, khách hàng nhiều hơn và thị trường rộng hơn. Khi doanh nghiệp đầu tư công nghệ từ chính nhu cầu của thị trường, chiếc máy mới sẽ không chỉ làm cho nhà xưởng hiện đại hơn mà còn tạo thêm năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp nông thôn.