Thương hiệu không nhất thiết phải có nhà máy riêng
Một sản phẩm mang thương hiệu của doanh nghiệp A không đồng nghĩa toàn bộ quá trình sản xuất phải diễn ra trong nhà máy của doanh nghiệp A.
Trong mô hình OEM, doanh nghiệp đặt hàng thuê một nhà sản xuất thực hiện sản phẩm theo công thức, tiêu chuẩn hoặc yêu cầu kỹ thuật đã thống nhất. Với ODM, nhà sản xuất có thể tham gia sâu hơn vào nghiên cứu, phát triển công thức và hoàn thiện sản phẩm trước khi sản phẩm được đưa ra thị trường dưới thương hiệu của khách hàng.
Cách tổ chức này cho phép hai bên chuyên môn hóa: doanh nghiệp sở hữu thương hiệu tập trung vào thị trường, sản phẩm, marketing và phân phối; nhà máy tập trung vào công nghệ, nguyên liệu, dây chuyền, năng suất và kiểm soát chất lượng.
Đây không còn là mô hình chỉ dành cho những doanh nghiệp lớn.
Công ty TNHH Thực phẩm Taya Việt Nam (Taya Food) là một ví dụ trong lĩnh vực gia công thực phẩm. Theo thông tin doanh nghiệp công bố, Taya Food cung cấp dịch vụ OEM/ODM đối với xốt, gia vị và nông sản tẩm vị; đã phát triển hơn 500 sản phẩm và hợp tác với hơn 100 đối tác. Doanh nghiệp cũng công bố công suất khoảng 4 tấn/ngày, đồng thời cung cấp dịch vụ từ nghiên cứu và phát triển sản phẩm (R&D), hoàn thiện công thức đến sản xuất và kiểm soát chất lượng.
Điều đáng chú ý ở đây là năng lực của nhà máy không nhất thiết phải được xây dựng bằng một thương hiệu bán lẻ lớn. Nhà máy có thể kiếm giá trị từ chính năng lực sản xuất của mình, bằng cách trở thành phía đứng sau nhiều thương hiệu khác.
Với những doanh nghiệp mới bước vào ngành thực phẩm, mô hình này cũng giúp giảm khoản đầu tư ban đầu cho nhà xưởng, dây chuyền và nhân sự vận hành. Thay vì phải làm tất cả ngay từ đầu, doanh nghiệp có thể mua một phần năng lực sản xuất đã được hình thành.
Từ nông sản sấy đến gia vị: nhà máy đang bán cả năng lực sản xuất
Nếu Taya Food cho thấy quy mô của một nhà sản xuất OEM/ODM chuyên biệt, thì Công ty TNHH BAGU Việt Nam lại cho thấy một hướng tiếp cận linh hoạt hơn.
Công ty TNHH BAGU Việt Nam (BAGU) là một ví dụ trong lĩnh vực gia công và chế biến thực phẩm. Theo thông tin doanh nghiệp công khai, BAGU cung cấp dịch vụ OEM/ODM theo yêu cầu đối với các nhóm sản phẩm như trái cây sấy, bánh kẹo, nông sản cấp đông, nông sản đóng gói và thực phẩm chế biến. Doanh nghiệp cho biết có thể tham gia từ khâu lên ý tưởng, nghiên cứu và phát triển sản phẩm (R&D) đến sản xuất, hoàn thiện bao bì, đồng thời nhận các đơn hàng với quy mô khác nhau.
Đây là mắt xích đáng chú ý đối với chuỗi nông sản. Một sản phẩm nông nghiệp sau khi thu hoạch có thể đi qua nhiều công đoạn: sơ chế, sấy, chế biến, phối trộn, đóng gói rồi mới trở thành sản phẩm mang thương hiệu. Không phải doanh nghiệp nào sở hữu thương hiệu cũng cần tự đầu tư toàn bộ những công đoạn này.
Ở một phân khúc khác, Công ty Cổ phần Công nghiệp Thực phẩm Quốc tế (InterFood JSC) công khai cung cấp dịch vụ gia công gia vị theo mô hình OEM. Theo thông tin doanh nghiệp công bố, InterFood JSC nhận phát triển và sản xuất các dòng gia vị theo công thức riêng, với quy trình từ nghiên cứu và phát triển sản phẩm (R&D), thử nghiệm đến sản xuất, đóng gói và hỗ trợ hồ sơ. Nhóm khách hàng được doanh nghiệp giới thiệu gồm các thương hiệu F&B, doanh nghiệp thực phẩm, startup và các dự án phát triển thương hiệu riêng.
Điểm chung của Taya Food, BAGU hay InterFood JSC nằm ở một xu hướng rộng hơn: năng lực sản xuất đang được chuyên môn hóa và có thể được cung cấp như một dịch vụ.
Một doanh nghiệp có thể sở hữu thương hiệu nhưng không sở hữu toàn bộ dây chuyền.
Một nhà máy có thể không phải cái tên nổi bật trên kệ hàng nhưng lại đứng sau quá trình tạo ra sản phẩm.
Và với công nghiệp nông thôn, đây là một hướng kết nối đáng chú ý. Các cơ sở có máy móc, công nghệ và năng lực chế biến nhưng chưa có thương hiệu tiêu dùng riêng vẫn có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị thông qua vai trò nhà sản xuất, gia công hoặc cung cấp một công đoạn.
Ai đứng tên trên bao bì, ai chịu trách nhiệm về sản phẩm?
Sự tách biệt giữa thương hiệu và nhà máy cũng đặt ra một câu hỏi quan trọng hơn: ai chịu trách nhiệm khi sản phẩm có vấn đề?
Không nên đồng nhất ba khái niệm: chủ thương hiệu, đơn vị chịu trách nhiệm về hàng hóa và nhà sản xuất trực tiếp.
Ba vai trò này có thể thuộc cùng một doanh nghiệp, nhưng cũng có thể thuộc các chủ thể khác nhau tùy mô hình sản xuất và hồ sơ pháp lý của sản phẩm.
Theo quy định về nhãn hàng hóa tại Nghị định 43/2017/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 111/2021/NĐ-CP, nhãn hàng hóa phải thể hiện tên và địa chỉ của tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm về hàng hóa cùng các nội dung bắt buộc khác tùy loại hàng hóa.
Vì vậy, nhìn thấy một thương hiệu trên bao bì chưa đủ để kết luận đó là nhà máy trực tiếp sản xuất. Ngược lại, tên nhà sản xuất hoặc đơn vị gia công cũng không đồng nghĩa với việc đơn vị đó là chủ thương hiệu.
Đối với thực phẩm và nông sản chế biến, điều quan trọng hơn là phải xác định rõ vai trò của từng mắt xích: ai cung cấp nguyên liệu, ai phát triển công thức, ai sản xuất, ai kiểm soát chất lượng, ai đứng tên công bố hoặc chịu trách nhiệm về hàng hóa và sản phẩm có thể được truy xuất đến đâu.
Đây cũng là lý do các nhà máy OEM ngày càng phải đầu tư không chỉ vào máy móc mà còn vào R&D, hệ thống quản lý chất lượng, hồ sơ sản phẩm và khả năng truy xuất.
Với các doanh nghiệp nhỏ, lợi ích của OEM nằm ở việc không phải xây dựng ngay một hệ thống sản xuất hoàn chỉnh. Nhưng đổi lại, việc lựa chọn nhà máy và kiểm soát chất lượng trở thành yếu tố sống còn. Một công thức tốt nhưng sản xuất không ổn định vẫn có thể làm tổn hại thương hiệu.
Ở chiều ngược lại, một nhà máy có công nghệ tốt, quy trình ổn định và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn có thể trở thành “hạ tầng sản xuất” cho nhiều thương hiệu mà người tiêu dùng thậm chí không biết tên.
Quy mô của thị trường càng lớn, vai trò này càng đáng chú ý. Năm 2025, chỉ số sản xuất toàn ngành công nghiệp của Việt Nam tăng 9,2%, trong đó riêng công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 10,5%. Sự mở rộng của năng lực chế biến kéo theo nhu cầu ngày càng lớn đối với những mắt xích chuyên môn hóa trong chuỗi sản xuất.
Vì thế, câu chuyện “thương hiệu đứng tên, nhà máy đứng sau” không nên được nhìn theo hướng ai đang “làm thay” ai.
Đó là một cách phân chia lại công việc trong sản xuất.
Thương hiệu tìm thị trường. Nhà máy tạo ra sản phẩm. Nhà cung cấp nguyên liệu tạo đầu vào. Đơn vị logistics đưa hàng đến nơi. Còn hệ thống tiêu chuẩn và kiểm soát chất lượng kết nối tất cả thành một chuỗi.
Với công nghiệp nông thôn, đây có thể là một cơ hội không nhỏ: một cơ sở chưa có thương hiệu mạnh vẫn có thể trở thành nhà máy đứng sau nhiều thương hiệu, nếu đủ năng lực công nghệ, chất lượng và khả năng đáp ứng đơn hàng.
Người tiêu dùng nhìn thấy cái tên trên bao bì. Nhưng phía sau cái tên ấy có thể là cả một hệ sinh thái sản xuất đang âm thầm vận hành.