Xe càng thông minh, nhu cầu linh kiện càng lớn
Tính năng thông minh với chi phí hợp lý lâu nay được xem là một trong những lợi thế giúp xe Trung Quốc cạnh tranh với các thương hiệu phương Tây. Tuy nhiên, chính cuộc đua công nghệ này đang tạo ra một thách thức mới: nguồn cung linh kiện điện tử không theo kịp tốc độ phát triển của xe thông minh.
Theo các chuyên gia và doanh nghiệp trong ngành, chuỗi cung ứng toàn cầu có thể cần ít nhất một năm để mở rộng năng lực sản xuất, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng đối với bảng mạch in (PCB) và tụ gốm đa lớp (MLCC).
Đây là hai nhóm linh kiện quan trọng trong hệ thống điện tử của ô tô hiện đại, được sử dụng trong các bộ điều khiển điện tử, cảm biến, camera, radar, chip xử lý AI và hệ thống hỗ trợ lái tiên tiến (ADAS).
Ông Chen Jinzhu, Giám đốc điều hành Công ty tư vấn Shanghai Mingliang Auto Service, cho rằng dù có kích thước nhỏ, PCB và MLCC lại đóng vai trò quan trọng trong quá trình biến những chiếc ô tô thông thường thành phương tiện ngày càng thông minh và có khả năng tự động hóa cao hơn.
AI “tranh” linh kiện với ngành ô tô
Sức ép nguồn cung không chỉ đến từ ngành ô tô.
Sự bùng nổ của AI trên toàn cầu đang khiến các nhà sản xuất xe phải cạnh tranh nguồn linh kiện với trung tâm dữ liệu, máy chủ AI, điện thoại thông minh và thiết bị điện tử tiêu dùng.
Theo SCMP, nhu cầu đối với PCB cao cấp và MLCC tăng mạnh từ cuối năm 2025, trong bối cảnh các hãng xe Trung Quốc đẩy nhanh việc trang bị công nghệ lái thông minh trên nhiều dòng sản phẩm, kể cả những mẫu xe phổ thông.
Một số loại PCB cao cấp sử dụng cho hệ thống hỗ trợ lái và xử lý AI đã tăng giá khoảng 10-20% so với đầu năm. Giá một số dòng MLCC chuyên dụng cũng tăng ở mức hai chữ số khi nhu cầu vượt quá năng lực sản xuất.
Trong khi đó, các nhà sản xuất linh kiện chưa thể nhanh chóng mở rộng công suất. Việc xây dựng dây chuyền sản xuất mới đòi hỏi vốn đầu tư lớn, công nghệ phức tạp và thời gian triển khai kéo dài.
Sự thiếu hụt linh kiện còn kéo theo giá nhiều nguyên liệu đầu vào tăng, trong đó có đồng, bạc và các vật liệu gốm chuyên dụng.
Điều này khiến bài toán chi phí của các hãng xe Trung Quốc trở nên khó khăn hơn, nhất là khi doanh nghiệp đang phải dành nguồn lực lớn cho nghiên cứu AI, phát triển phần mềm và đào tạo các mô hình ngôn ngữ lớn.
Cuộc đua công nghệ đẩy chi phí sản xuất lên cao
Áp lực nguồn cung xuất hiện đúng thời điểm thị trường ô tô Trung Quốc chuyển mạnh sang cạnh tranh bằng công nghệ.
Những năm gần đây, các hãng xe như BYD, Xpeng, Li Auto, Geely và Leapmotor liên tục giới thiệu các hệ thống hỗ trợ lái tiên tiến, hướng tới đưa những tính năng thông minh ngày càng cao xuống các mẫu xe có giá dưới 200.000 nhân dân tệ, tương đương khoảng 28.000 USD.
Khi công nghệ trở thành một trong những tiêu chí cạnh tranh chính, số lượng linh kiện điện tử trên mỗi chiếc xe cũng tăng nhanh.
Theo giới phân tích, một mẫu xe điện thông minh hiện nay có thể sử dụng lượng MLCC nhiều gấp hàng chục lần so với xe sử dụng động cơ đốt trong truyền thống.
Không chỉ tăng về số lượng, PCB trên xe cũng ngày càng phức tạp với nhiều lớp hơn nhằm đáp ứng yêu cầu truyền tải dữ liệu tốc độ cao giữa bộ xử lý AI, camera và các hệ thống cảm biến.
Nói cách khác, mỗi chiếc xe thông minh đang tiêu thụ nhiều linh kiện điện tử và nguyên vật liệu hơn, trong khi nguồn cung lại chưa thể tăng tương ứng.
Mất 12-24 tháng để bổ sung nguồn cung
Một số doanh nghiệp sản xuất linh kiện đã lên kế hoạch mở rộng công suất nhằm đáp ứng nhu cầu đang tăng.
Tuy nhiên, nguồn cung bổ sung khó xuất hiện ngay trong ngắn hạn. Một nhà máy PCB hoặc MLCC hiện đại thường cần 12-24 tháng để xây dựng, chưa kể thời gian kiểm định chất lượng trước khi sản phẩm đủ điều kiện được các hãng xe đưa vào chuỗi cung ứng.
Khoảng thời gian này tạo ra một khoảng trống đáng kể giữa tốc độ tăng nhu cầu và khả năng mở rộng nguồn cung.
Trong bối cảnh đó, các hãng xe Trung Quốc nhiều khả năng phải tìm cách kiểm soát chi phí thay vì giảm đầu tư vào công nghệ.
Một số giải pháp được tính đến gồm tối ưu thiết kế hệ thống điện tử, tiêu chuẩn hóa nền tảng phần cứng, ký hợp đồng mua linh kiện dài hạn và tăng cường hợp tác với các nhà cung cấp trong nước.
Xu hướng nội địa hóa chuỗi cung ứng cũng được dự báo tiếp tục được đẩy mạnh nhằm giảm mức độ phụ thuộc vào nguồn cung quốc tế và hạn chế rủi ro gián đoạn.
Không dễ giảm tốc cuộc đua AI
Dù chi phí sản xuất đang chịu sức ép, giới chuyên gia cho rằng nhu cầu đối với xe thông minh vẫn có khả năng tiếp tục tăng trong những năm tới.
AI ngày càng trở thành một trong những yếu tố cạnh tranh quan trọng của ngành ô tô. Vì vậy, các nhà sản xuất khó có thể dễ dàng cắt giảm đầu tư vào công nghệ chỉ vì giá linh kiện tăng.
Điều này tạo ra một bài toán cân bằng khó khăn: hãng xe phải tiếp tục đổi mới để giữ lợi thế cạnh tranh, nhưng đồng thời phải kiểm soát chi phí để duy trì mức giá hấp dẫn.
Về dài hạn, khả năng thích ứng của chuỗi cung ứng sẽ trở thành một yếu tố quan trọng không kém bản thân công nghệ AI.
Nếu các nhà sản xuất linh kiện không kịp mở rộng công suất, tình trạng thiếu hụt có thể tiếp tục tạo áp lực lên giá thành xe. Ngược lại, nếu năng lực sản xuất được bổ sung đúng tốc độ, ngành ô tô có thêm dư địa để tiếp tục phổ cập các tính năng thông minh xuống những phân khúc giá thấp hơn.
Cuộc đua xe thông minh tại Trung Quốc vì thế đang bước vào một giai đoạn mới. Thách thức không còn chỉ nằm ở việc ai sở hữu công nghệ AI tốt hơn, mà còn ở việc ai có khả năng bảo đảm nguồn linh kiện, kiểm soát chi phí và xây dựng chuỗi cung ứng đủ mạnh để đưa công nghệ đó đến tay người tiêu dùng.