Model AI xuất hiện với tốc độ chóng mặt
Ngày 22/9, chỉ trong vài giờ, Xiaomi livestream quá trình huấn luyện MiMo-V2.6 tại Bắc Kinh, Anthropic công bố Opus 5.5 ở San Francisco, rồi OpenAI bất ngờ tung GPT-6 Sol và Luna. Với những người theo dõi ngành AI, tốc độ ra mắt dồn dập này gần như đã trở thành điều quen thuộc.
Trước đó, hàng loạt công ty công nghệ Trung Quốc như Z.ai, DeepSeek, Tencent, Alibaba và Moonshot AI cũng liên tục giới thiệu các phiên bản mới. Khi các mô hình AI xuất hiện với tốc độ ngày càng nhanh, từng bước cải tiến riêng lẻ dường như khó tạo được sự chú ý như trước.
Hiện tượng này được gọi là “model fatigue”, tức tình trạng người dùng cảm thấy mệt mỏi trước tốc độ cập nhật quá nhanh của các mô hình AI. Hiện tượng này đã xuất hiện tại Mỹ, nhưng theo các nhà phân tích, nó thể hiện rõ hơn tại Trung Quốc, nơi cuộc cạnh tranh giữa các công ty công nghệ diễn ra đặc biệt khốc liệt.
Rui Ma, nhà phân tích công nghệ và người sáng lập bản tin Tech Buzz China, cho rằng người dùng Trung Quốc vừa cảm thấy mệt mỏi trước tốc độ phát triển quá nhanh, vừa hào hứng với việc hệ sinh thái AI đang tiến lên mạnh mẽ.
Tuy nhiên, tại Trung Quốc, sự mệt mỏi này không chỉ đến từ việc có quá nhiều model để lựa chọn. Nó còn trở thành một cuộc chiến kinh tế khi mỗi thế hệ AI mới lại tạo thêm sức ép lên mặt bằng giá.
Cuộc chiến giá ngày càng quyết liệt
Các nhà phân tích nhận định người dùng ngày càng chỉ phản ứng mạnh với những bước nhảy vọt thực sự về năng lực hoặc những đợt giảm giá đáng kể. Những cải tiến nhỏ trên các bài kiểm tra benchmark ngày càng khó tạo ra sự chú ý.
Trong khi đó, người dùng Trung Quốc được đánh giá là nhạy cảm với giá, khiến các công ty khó xây dựng lòng trung thành đối với một model cụ thể.
Áp lực này thể hiện rõ qua cuộc đua giá API. DeepSeek đã giảm giá API của V4.1 Flash xuống chỉ còn 0,02 nhân dân tệ cho mỗi triệu token đầu vào được lưu trong giờ thấp điểm. Z.ai tuyên bố GLM-5.3 Flash có năng lực cao hơn thế hệ trước nhưng chỉ bằng 10% chi phí. Alibaba cũng đưa giá Qwen3.8-Flash xuống 1 nhân dân tệ cho mỗi triệu token đầu vào.
Xiaomi lại lựa chọn cách tiếp cận khác với MiMo-V2.6 khi giữ nguyên giá API và tập trung quảng bá khả năng “thông minh hơn với cùng mức giá”. Buổi livestream của hãng cũng giới thiệu hướng phát triển AI có khả năng tự cải thiện mà không cần con người can thiệp trực tiếp.
Sức ép về chi phí không chỉ xuất hiện tại Trung Quốc. Các công ty Mỹ cũng đang phải thích nghi với xu hướng này. Anthropic giảm 40% chi phí vận hành Opus 5.5 so với thế hệ trước, trong khi OpenAI giảm một nửa giá API của GPT-6 Sol và Luna so với mức giá khuyến mại của GPT-5.6.
Những động thái trên cho thấy cuộc cạnh tranh AI không còn chỉ xoay quanh việc model nào có điểm benchmark cao hơn. Chi phí sử dụng đang trở thành một yếu tố ngày càng quan trọng để thu hút và giữ chân người dùng.
Người dùng quan tâm nhiều hơn đến giá trị thực tế
Dù các model mới liên tục xuất hiện, cuộc đua vẫn chưa có dấu hiệu chậm lại.
Chỉ 10 ngày trước khi ra mắt Opus 5.5, CEO Anthropic Dario Amodei từng kêu gọi ngành AI giảm tốc độ phát triển các model tiên phong vì những rủi ro an toàn ngày càng lớn.
Tại Trung Quốc, những lời kêu gọi giảm tốc lại vấp phải sự phản đối. Một số nhà nghiên cứu và bình luận viên truyền thông nhà nước cho rằng việc giảm tốc có thể khiến Trung Quốc đánh mất lợi thế trong cuộc đua công nghệ với Mỹ.
Vì vậy, dù số lượng model mới ngày càng tăng, nhu cầu đối với AI không biến mất. Vấn đề nằm ở chỗ tiêu chuẩn để một model mới trở nên đáng chú ý đã cao hơn trước.
Theo các nhà phân tích, khi AI đã được đưa vào hoạt động thực tế, doanh nghiệp quan tâm nhiều hơn đến độ ổn định, khả năng tạo ra kết quả có thể dự đoán, chi phí tích hợp, bảo mật dữ liệu và hỗ trợ kỹ thuật.
Một model mới chỉ thực sự có ý nghĩa về mặt thương mại nếu có thể mở ra những tác vụ hoàn toàn mới, giảm đáng kể tỷ lệ lỗi hoặc cắt giảm mạnh chi phí vận hành.
Điều này cũng đặt ra yêu cầu mới đối với các công ty AI: thay vì chỉ chạy đua về benchmark, doanh nghiệp cần chứng minh được giá trị mà công nghệ có thể tạo ra trong những lĩnh vực và hoạt động cụ thể.
Tìm hướng đi ngoài cuộc đua benchmark
Trước áp lực cạnh tranh ngày càng lớn, một số công ty Trung Quốc đang tìm cách tạo lợi thế bằng việc tập trung vào những lĩnh vực ứng dụng cụ thể.
ByteDance đang tận dụng thế mạnh về video ngắn để phát triển các model tạo video Seedance, trong khi Ant Group tập trung vào lĩnh vực y tế với ứng dụng AI AQ, hiện có 150 triệu người dùng.
Chiến lược này diễn ra trong bối cảnh dòng tiền từ AI vẫn tăng mạnh. Alibaba cho biết doanh thu từ các sản phẩm AI đã tăng trưởng ở mức ba chữ số trong 12 quý liên tiếp, góp phần giúp mảng cloud và AI tăng 45% so với cùng kỳ trong quý kết thúc vào tháng 6.
Z.ai và MiniMax cũng ghi nhận doanh số tăng mạnh khi chuyển hướng sang khách hàng doanh nghiệp, dù chi phí hạ tầng lớn vẫn khiến phần lớn ngành chưa có lợi nhuận.
Những diễn biến này cho thấy thị trường AI đang bước vào giai đoạn mà năng lực công nghệ cần được gắn chặt hơn với khả năng tạo ra giá trị kinh tế. Một model có thể tạo tiếng vang khi ra mắt, nhưng để duy trì vị thế trên thị trường, doanh nghiệp cần chứng minh được hiệu quả trong sử dụng thực tế.
Nghịch lý của cuộc đua AI Trung Quốc
Nghịch lý của cuộc đua AI Trung Quốc hiện nay không phải là thiếu model, mà là có quá nhiều model được tung ra quá nhanh.
Khi mọi công ty đều phải liên tục xuất hiện để không bị lãng quên, chính sự dồn dập ấy lại khiến người dùng ngày càng khó quan tâm đến từng phiên bản mới. Những cải tiến nhỏ không còn đủ sức tạo ra sự chú ý như trước, trong khi giá thành và khả năng ứng dụng thực tế ngày càng trở thành những yếu tố quyết định.
Điều đó không đồng nghĩa với việc cuộc đua AI sẽ hạ nhiệt. Ngược lại, áp lực cạnh tranh có thể tiếp tục thúc đẩy các doanh nghiệp đưa ra những model mới, giảm chi phí và tìm kiếm các lĩnh vực ứng dụng mới.
Thách thức lớn hơn đối với các công ty AI là làm thế nào để mỗi lần ra mắt sản phẩm thực sự tạo ra giá trị khác biệt, thay vì chỉ bổ sung thêm một phiên bản mới vào thị trường vốn đã rất đông đúc.
“Đây là một thị trường cạnh tranh khốc liệt, và nếu ngừng tung sản phẩm, bạn có nguy cơ biến mất khỏi cuộc trò chuyện”, Rui Ma nhận định.