Kho lạnh cộng đồng giúp nông sản không còn phải bán gấp
Ở nhiều vùng trồng trái cây, rau màu và thủy sản, tình trạng “được mùa mất giá” thường xuất phát từ khả năng bảo quản sau thu hoạch còn hạn chế. Khi sản phẩm thu hoạch đồng loạt trong thời gian ngắn, nông dân và hợp tác xã buộc phải bán nhanh để tránh hư hỏng, khiến nguồn cung tăng mạnh và giá giảm sâu.
Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), khoảng 13,3% thực phẩm toàn cầu bị thất thoát trong chuỗi cung ứng từ sau thu hoạch đến trước bán lẻ. Đối với nông sản tươi, nhiệt độ và thời gian bảo quản là những yếu tố quyết định trực tiếp đến chất lượng và giá trị thương mại của sản phẩm.
Khác với kho lạnh của doanh nghiệp lớn, kho lạnh cộng đồng là mô hình nhiều hộ sản xuất hoặc hợp tác xã cùng sử dụng một hệ thống bảo quản lạnh đặt tại vùng nguyên liệu. Thay vì mỗi hộ phải tự đầu tư kho riêng với chi phí lớn, họ có thể thuê dung lượng kho theo ngày, theo tuần hoặc theo khối lượng hàng hóa thực tế.
Mô hình này đặc biệt phù hợp với các loại trái cây như xoài, thanh long, sầu riêng, bơ, chanh dây, cũng như rau củ ngắn ngày, nấm, dược liệu tươi và nhiều sản phẩm OCOP cần bảo quản lạnh. Khi có kho lạnh gần vùng sản xuất, nông sản không còn phải đưa ra chợ hoặc giao cho thương lái ngay trong ngày thu hoạch. Chỉ cần kéo dài thời gian bảo quản thêm vài ngày đến vài tuần, hợp tác xã đã có thể gom đủ sản lượng, phân loại kỹ hơn và lựa chọn thời điểm bán có lợi hơn.
Kho lạnh cộng đồng đang trở thành công cụ giữ giá nông sản địa phương
Điểm quan trọng nhất của kho lạnh cộng đồng không phải là biến nông sản thành hàng tồn kho dài hạn, mà là giảm áp lực bán tháo trong giai đoạn cao điểm thu hoạch.
Một hợp tác xã thu hoạch vài chục tấn trái cây trong vài ngày thường phải bán nhanh để tránh hao hụt. Nếu có kho lạnh bảo quản ở nhiệt độ phù hợp, lượng hàng có thể được chia thành nhiều đợt xuất bán. Việc này giúp tránh dồn hàng cùng lúc ra thị trường, chủ động thương lượng với thương lái hoặc siêu thị, giảm tỷ lệ hư hỏng và nâng chất lượng đồng đều trước khi đóng gói.
Theo một số chuyên gia trong lĩnh vực nông nghiệp, năng lực bảo quản lạnh và logistics lạnh vẫn là một trong những khâu cần được tăng cường để nâng cao giá trị chuỗi nông sản và giảm tổn thất sau thu hoạch.
Nằm ở cửa ngõ kết nối khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, Tổng Công ty Thương mại Sài Gòn (Satra) đầu tư hệ thống kho lạnh chuyên dụng hiện đại tại TP. Hồ Chí Minh nhằm bảo quản nông sản, rau quả, thực phẩm và thủy sản. Đồng thời, Satra cung cấp trọn gói các dịch vụ logistics chuỗi lạnh bao gồm lưu trữ lạnh, cấp đông/tái đông, sơ chế, đóng gói và điều phối phân phối hàng hóa.
Bên cạnh đó, Công ty Cổ phần Kho lạnh Kỷ Nguyên Mới (NECS) cung cấp dịch vụ kho lạnh cho thuê và lưu trữ lạnh phục vụ bảo quản nông sản, thủy sản và thực phẩm. Mô hình này giúp doanh nghiệp và các đơn vị sản xuất có thể sử dụng dung lượng kho phù hợp với nhu cầu thực tế, giảm áp lực đầu tư hệ thống kho lạnh riêng với chi phí ban đầu lớn.
Sự kết hợp giữa kho lạnh dùng chung và dịch vụ lưu trữ lạnh chuyên nghiệp đang cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc giảm hao hụt sau thu hoạch, kéo dài thời gian bảo quản và giúp hợp tác xã chủ động hơn trong việc lựa chọn thời điểm đưa nông sản ra thị trường.
Kho lạnh cộng đồng là hạ tầng quan trọng của công nghiệp nông thôn hiện đại
Nhiều người cho rằng muốn xây kho lạnh phải đầu tư hệ thống công suất hàng trăm tấn với vốn rất lớn. Tuy nhiên, đối với nhiều vùng nguyên liệu quy mô vừa và nhỏ, kho lạnh cộng đồng công suất vài chục tấn đã có thể tạo ra khác biệt đáng kể.
Điều quan trọng là kho phải được thiết kế phù hợp với từng loại nông sản, có khu vực tiền làm mát, phân loại, đóng gói và kiểm soát nhiệt độ ổn định. Nếu vận hành đúng kỹ thuật, hiệu quả kinh tế thường đến từ giảm hao hụt và tăng khả năng chủ động bán hàng, chứ không chỉ từ việc kéo dài thời gian bảo quản.
Đối với các sản phẩm OCOP như trái cây sơ chế, rau củ đóng gói, nước ép lạnh hoặc thực phẩm chế biến cần bảo quản mát, kho lạnh cộng đồng còn giúp duy trì chất lượng ổn định giữa các lô hàng, yếu tố rất quan trọng khi xây dựng thương hiệu dài hạn.
Trong chuỗi giá trị nông sản, người sản xuất thường yếu thế nhất ở thời điểm thu hoạch rộ, khi hàng hóa nhiều nhưng khả năng lưu trữ lại ít. Vì vậy, kho lạnh cộng đồng đang dần chuyển từ vai trò “nơi chứa hàng” sang vai trò hạ tầng giúp điều tiết thời điểm bán và giữ giá trị sản phẩm.
Khi hợp tác xã có thể bảo quản, phân loại, đóng gói và xuất hàng theo kế hoạch, họ sẽ có nhiều cơ hội hơn để tham gia các kênh tiêu thụ có giá trị cao thay vì chỉ bán theo kiểu “có bao nhiêu bán hết bấy nhiêu”.
Trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam đang chuyển mạnh sang chế biến sâu, truy xuất nguồn gốc và thương mại điện tử nông sản, kho lạnh cộng đồng có thể trở thành một trong những “vũ khí giữ giá” quan trọng nhất của kinh tế nông thôn hiện đại. Không phải bằng cách làm ra nhiều hơn, mà bằng cách giữ được chất lượng lâu hơn và bán đúng thời điểm hơn.