Lấy năng lực sản xuất làm nền để mở rộng thị trường
Với nhiều cơ sở công nghiệp nông thôn, nâng chất lượng sản phẩm và củng cố năng lực chế biến là bước quan trọng để mở rộng thị trường. Khi quy trình được chuẩn hóa, công suất được nâng lên và nguồn nguyên liệu được tổ chức ổn định, sản phẩm có thêm điều kiện tiếp cận những thị trường lớn hơn.
Hợp tác xã Thương mại dịch vụ chế biến nông sản Hạnh Cường (Hạnh Cường) ở Hà Tĩnh là một trường hợp tiêu biểu cho hướng phát triển này. Thành lập năm 2015 với 13 thành viên, HTX liên kết với hàng trăm hộ dân tại Cẩm Xuyên, Thạch Hà và các địa bàn khác để thu mua lúa, đồng thời chế biến gạo, bánh và các sản phẩm từ gạo.
Theo thông tin được công bố, năm 2018 HTX mở rộng nhà xưởng lên hơn 1.000 m², đầu tư hệ thống sấy và dây chuyền sản xuất khép kín với công suất khoảng 160 tấn/ngày. HTX được thông tin thu mua khoảng 16.000 tấn lúa mỗi năm và tiêu thụ khoảng 10.000 tấn gạo/năm. Đầu năm 2023, đơn vị tiếp tục đầu tư khoảng 7 tỷ đồng cho máy móc, thiết bị và nâng cấp sản xuất.
Sản phẩm gạo của HTX đạt OCOP 3 sao vào tháng 7/2024 và được tiêu thụ tại nhiều địa phương. Những bước đầu tư này cho thấy năng lực sản xuất, chất lượng và khả năng tổ chức vùng nguyên liệu có thể trở thành nền tảng để một cơ sở công nghiệp nông thôn mở rộng thị trường thay vì chỉ phụ thuộc vào quy mô sản xuất nhỏ.
Để thị trường tạo thêm động lực đầu tư
Ở chiều ngược lại, yêu cầu của thị trường cũng có thể trở thành động lực để các cơ sở công nghiệp nông thôn thay đổi cách sản xuất. Khi sản phẩm bước vào những thị trường có yêu cầu cao về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, quy cách đóng gói và tính ổn định, doanh nghiệp hoặc HTX buộc phải nâng chuẩn từ sản phẩm đến nhà xưởng và quy trình.
Hợp tác xã Chế biến Nông sản Thực phẩm Bà Ba Hội (Bà Ba Hội) một mô hình hình thành từ Quảng Nam, cho thấy khá rõ quá trình này. Trước khi mở rộng năng lực sản xuất, sản phẩm của Bà Ba Hội đã từng bước tiếp cận thị trường xuất khẩu. Theo thông tin được công bố, năm 2023, đơn vị xuất khẩu 10 tấn cá nục rim sang Mỹ, sau đó đưa 32.000 bánh chưng và 50.000 gói mì Quảng ếch vào thị trường này.
Việc tiếp cận thị trường quốc tế đặt ra yêu cầu cao hơn đối với quy trình sản xuất và kiểm soát chất lượng. Cuối năm 2024, mô hình Bà Ba Hội tiếp tục mở rộng năng lực chế biến với nhà máy khoảng 1.000 m², tổng vốn đầu tư được công bố khoảng 22 tỷ đồng. Hệ thống sản xuất được định hướng theo các yêu cầu về an toàn thực phẩm và tiêu chuẩn phục vụ thị trường xuất khẩu, trong đó có HACCP, ISO và các yêu cầu liên quan đến FDA.
Điểm đáng chú ý ở đây không nằm ở việc thị trường hay nhà máy xuất hiện trước, mà ở khả năng để yêu cầu của khách hàng và thị trường chuyển thành động lực cải tiến bên trong cơ sở sản xuất. Khi đầu ra mở rộng, tiêu chuẩn sản phẩm cũng phải được nâng lên tương ứng.
Không có thứ tự cố định, nhưng phải nối được hai đầu
Hai trường hợp trên cho thấy công nghiệp nông thôn không chỉ có một cách để lớn lên. Có cơ sở bắt đầu từ việc củng cố vùng nguyên liệu, đầu tư máy móc, nâng công suất và kiểm soát chất lượng rồi mở rộng thị trường. Cũng có mô hình từ quá trình tiếp cận khách hàng, đặc biệt là khách hàng xuất khẩu, nhận diện yêu cầu mới và quay trở lại nâng cấp nhà xưởng, quy trình sản xuất.
Điểm chung là sản xuất và thị trường không thể tách rời trong quá trình phát triển. Một dây chuyền hiện đại sẽ khó phát huy hiệu quả nếu sản phẩm chưa xác định rõ đầu ra; ngược lại, có đơn hàng nhưng không duy trì được chất lượng, sản lượng và tiến độ cũng khó tạo dựng quan hệ lâu dài với khách hàng.
Với các doanh nghiệp, HTX và cơ sở công nghiệp nông thôn, bài toán vì thế không nhất thiết là phải lựa chọn “sản xuất trước” hay “thị trường trước”. Quan trọng hơn là xác định được năng lực hiện có, nhu cầu thực tế của khách hàng và khoảng cách giữa hai bên để đầu tư đúng khâu. Khi năng lực sản xuất và thị trường được kết nối liên tục, mỗi khoản đầu tư vào máy móc, nhà xưởng, nguyên liệu hay tiêu chuẩn chất lượng đều có thêm cơ sở để tạo ra giá trị.