Sầu riêng đang là một trong những cây trồng có giá trị kinh tế cao của Đồng Tháp. Toàn tỉnh hiện có trên 31.100 ha, trong đó hơn 22.100 ha đã cho trái, sản lượng đạt trên 511.600 tấn quả mỗi năm. Sản phẩm chủ yếu được xuất khẩu sang Trung Quốc và một số thị trường khác.
Quy mô sản xuất ngày càng lớn đồng nghĩa với yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc ngày càng cao. Đặc biệt, những quy định của thị trường nhập khẩu liên quan đến dư lượng hóa chất và kim loại nặng đang đặt ra yêu cầu phải thay đổi từ chính quy trình canh tác tại vườn.
Trước thực tế đó, Đồng Tháp đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ kiểm soát Cadimi, cải tạo đất đến quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, với mục tiêu bảo đảm chất lượng từng trái sầu riêng trước khi bước vào thị trường xuất khẩu.
Kiểm soát Cadimi ngay từ vườn trồng
Một trong những vấn đề được ngành nông nghiệp Đồng Tháp đặc biệt quan tâm là nguy cơ tồn dư Cadimi trong sầu riêng.
Để khắc phục tình trạng này, địa phương đang rà soát, tăng cường quản lý mã số vùng trồng, kiên quyết xử lý những vùng không tuân thủ quy định; đồng thời nghiên cứu các giải pháp cải tạo đất lâu dài, phù hợp với điều kiện từng khu vực canh tác.
Trọng tâm là kiểm nghiệm đất và trái, kiểm soát hàm lượng Cadimi, phân loại vườn trước khi thu hoạch nhằm hạn chế nguy cơ lô hàng không đáp ứng yêu cầu xuất khẩu. Công tác truy xuất nguồn gốc và quản lý vùng trồng cũng được tăng cường để bảo đảm sản phẩm có thể được kiểm soát xuyên suốt từ vườn đến khâu đóng gói.
Tháng 5/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp phối hợp với doanh nghiệp, hợp tác xã và nhà vườn triển khai mô hình canh tác sầu riêng kiểm soát kim loại nặng Cadimi trên diện tích 1.000 m² tại một vườn sầu riêng ở xã Ngũ Hiệp - vùng chuyên canh sầu riêng lớn nhất tỉnh.
Tại mô hình, cán bộ kỹ thuật và chuyên gia hướng dẫn nhà vườn quy trình canh tác, sử dụng phân bón phù hợp. Các chỉ số về độ pH, hàm lượng Cadimi trong đất, lá và cơm sầu riêng được phân tích trước và sau quá trình thực hiện để đánh giá hiệu quả.
Cách làm này có ý nghĩa quan trọng bởi thay vì chỉ kiểm tra sản phẩm ở cuối chuỗi, việc kiểm soát được đưa về tận vườn, giúp người sản xuất nhận diện nguy cơ và điều chỉnh quy trình canh tác từ sớm.
Cải tạo đất, thay đổi cách sử dụng phân bón
Tại xã Ngũ Hiệp, anh Dương Minh Kha có 2,7 ha sầu riêng đã cho thu hoạch hơn 10 năm. Trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường, anh chủ động tìm giải pháp hạn chế nguy cơ tồn dư Cadimi ngay trong quá trình chăm sóc vườn.
Theo anh Kha, giải pháp được ưu tiên là sử dụng phân hữu cơ để cải tạo độ tơi xốp của đất, duy trì hệ vi sinh vật có lợi và giảm lượng phân hóa học.
Do người dân không thể tự xét nghiệm Cadimi thường xuyên, việc theo dõi độ pH đất trở thành một trong những biện pháp hỗ trợ quản lý vườn. Anh Kha duy trì pH đất trong khoảng 5,5 - 6,5, phù hợp với cây sầu riêng, qua đó góp phần hạn chế khả năng cây hấp thu một số kim loại nặng.
Cùng với những kinh nghiệm từ thực tế sản xuất, ngành nông nghiệp Đồng Tháp khuyến cáo nhà vườn sử dụng các loại phân bón không chứa hoặc có hàm lượng Cadimi rất thấp, đồng thời áp dụng quy trình canh tác kiểm soát nguy cơ nhiễm kim loại nặng.
Đến nay, địa phương đã xác định gần 70 loại phân bón chứa phosphate thấp để khuyến cáo nông dân sử dụng thay thế những sản phẩm có nguy cơ làm gia tăng hàm lượng Cadimi.
Gần 30 cuộc tập huấn với khoảng 1.500 lượt người tham dự cũng đã được tổ chức, tập trung hướng dẫn biện pháp cải tạo đất, chăm sóc cây, lựa chọn vật tư đầu vào và giảm nguy cơ tồn dư Cadimi trong sản phẩm.
Thay đổi từ nhận thức của người trồng
Không chỉ cơ quan quản lý, nhiều nhà vườn đã bắt đầu nhìn nhận rõ hơn mối liên hệ giữa cách canh tác và khả năng tiếp cận thị trường.
Ông Nguyễn Văn Điền, xã Mỹ Thiện, có 5 ha sầu riêng đã cho trái hơn 6 năm. Vườn được sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, áp dụng kỹ thuật tưới phun và sử dụng các loại phân bón theo khuyến cáo của ngành nông nghiệp.
Theo ông Điền, những yêu cầu nghiêm ngặt liên quan đến Cadimi và chất vàng O có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng xuất khẩu. Vì vậy, người sản xuất phải chủ động lựa chọn vật tư, tuân thủ hướng dẫn kỹ thuật và hạn chế sử dụng những loại phân bón có nguy cơ làm gia tăng tồn dư Cadimi trong trái.
Thay đổi này cho thấy câu chuyện xuất khẩu bền vững đang bắt đầu từ chính từng vườn cây. Khi người trồng hiểu rằng chất lượng của một lô hàng được hình thành trong suốt quá trình canh tác chứ không phải chỉ ở khâu kiểm nghiệm cuối cùng, việc tuân thủ tiêu chuẩn sẽ trở thành một phần của quy trình sản xuất.
355 mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu sang Trung Quốc
Cùng với kiểm soát chất lượng, Đồng Tháp xác định mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói là mắt xích quan trọng để nâng cao chuỗi giá trị sầu riêng.
Hiện tỉnh có 355 mã số vùng trồng sầu riêng xuất khẩu sang Trung Quốc, với tổng diện tích trên 13.985 ha, cùng 130 mã số cơ sở đóng gói.
Tại các vùng chuyên canh, hoạt động liên kết tiêu thụ đang được tổ chức thông qua mạng lưới hợp tác xã với doanh nghiệp và cơ sở đóng gói. Đây là nền tảng để từng bước khắc phục tình trạng sản xuất và tiêu thụ manh mún, đồng thời tăng khả năng kiểm soát chất lượng trong toàn chuỗi.
Xã Mỹ Lợi hiện có hơn 2.500 ha sầu riêng, được xác định là cây trồng chủ lực, mang lại giá trị kinh tế cao cho địa phương.
Để duy trì thị trường xuất khẩu ổn định, địa phương khuyến cáo nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp tuân thủ quy trình sản xuất sạch, an toàn theo hướng GAP; đặc biệt chú trọng thời điểm thu hoạch để bảo đảm chất lượng trái khi đưa ra thị trường.
Ông Trần Văn Khoa, Phó Chủ tịch UBND xã Mỹ Lợi cho biết, địa phương hiện có 15 mã số vùng trồng sầu riêng đã được cấp và cơ bản hoạt động tốt.
Trong thời gian tới, xã tiếp tục quy hoạch vùng trồng, xây dựng vùng nguyên liệu, hướng tới sản xuất hữu cơ, tăng cường truy xuất nguồn gốc và mở rộng mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói.
Quan trọng hơn, địa phương xác định cần xây dựng cầu nối bền vững giữa người trồng với doanh nghiệp, đơn vị thu mua để tạo đầu ra ổn định cho sầu riêng.
Không chỉ xuất khẩu nhiều mà phải xuất khẩu bền vững
Thị trường Trung Quốc vẫn được đánh giá còn nhiều dư địa đối với sầu riêng Việt Nam. Tuy nhiên, tiềm năng thị trường chỉ có thể chuyển thành giá trị lâu dài khi sản phẩm đáp ứng ổn định các yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.
Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp đang tiếp tục cập nhật các quy định của thị trường nhập khẩu; rà soát, đào tạo và hướng dẫn người dân duy trì những mã số vùng trồng hiện có, đồng thời cấp mới cho các vùng đủ điều kiện.
Công tác kiểm tra, giám sát hệ thống mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói cũng được triển khai đến cấp xã nhằm từng bước hoàn thiện chuỗi giá trị sầu riêng đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu.
Cùng với đó, Đồng Tháp định hướng xây dựng thương hiệu cho sầu riêng, phân chia các phân khúc thị trường phù hợp để phục vụ cả xuất khẩu và chế biến.
Với một ngành hàng có quy mô trên nửa triệu tấn quả mỗi năm, phát triển bền vững không thể chỉ được đo bằng diện tích hay sản lượng. Giá trị lâu dài nằm ở khả năng kiểm soát chất lượng, giữ vững mã số vùng trồng, xây dựng liên kết giữa nông dân - hợp tác xã - doanh nghiệp và bảo vệ uy tín sản phẩm trên thị trường.
Từ kiểm soát một chỉ số trong đất đến quản lý từng vùng trồng, cơ sở đóng gói, những thay đổi tưởng như nhỏ đang quyết định khả năng đi xa của trái sầu riêng Đồng Tháp. Khi chất lượng được kiểm soát ngay từ vườn và chuỗi sản xuất được tổ chức chặt chẽ, cánh cửa xuất khẩu mới có thể được mở rộng một cách ổn định và bền vững.