Đối với doanh nghiệp công nghiệp nông thôn Việt Nam, đây vừa là thách thức vừa là cơ hội. Nếu trước đây lợi thế cạnh tranh chủ yếu đến từ nguồn nguyên liệu dồi dào, lao động sẵn có và chi phí sản xuất tương đối thấp thì nay, năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn xanh đang dần trở thành yếu tố quyết định khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Xuất khẩu xanh không còn là lựa chọn
Trong nhiều năm, doanh nghiệp chủ yếu cạnh tranh bằng chất lượng sản phẩm và giá thành. Tuy nhiên, sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng và chính sách thương mại đang tạo ra những tiêu chuẩn mới cho hoạt động xuất khẩu.
Ngày càng nhiều nhà nhập khẩu không chỉ quan tâm đến sản phẩm cuối cùng mà còn đánh giá toàn bộ quá trình sản xuất. Từ nguồn nguyên liệu, mức tiêu hao năng lượng, quản lý chất thải đến trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp đều có thể trở thành những tiêu chí quan trọng trong quá trình lựa chọn đối tác.
Đối với khu vực công nghiệp nông thôn – nơi tập trung nhiều doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực chế biến nông sản, thực phẩm, đồ gỗ, thủ công mỹ nghệ, dược liệu hay sản phẩm từ tre, nứa, mây, cói – đây là xu hướng có tác động trực tiếp. Nhiều ngành hàng vốn có lợi thế về nguyên liệu tự nhiên đang đứng trước cơ hội nâng cao giá trị sản phẩm thông qua việc đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững.
Khi người tiêu dùng quốc tế ngày càng ưu tiên các sản phẩm thân thiện với môi trường, những doanh nghiệp đi trước trong quá trình chuyển đổi xanh sẽ có nhiều cơ hội tiếp cận các đơn hàng có giá trị cao hơn và mở rộng thị trường xuất khẩu.
Chuyển đổi xanh bắt đầu từ những thay đổi trong sản xuất
Một trong những quan niệm phổ biến hiện nay là chuyển đổi xanh đồng nghĩa với việc phải đầu tư những dự án công nghệ quy mô lớn. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều doanh nghiệp công nghiệp nông thôn có thể bắt đầu từ những thay đổi nhỏ nhưng mang lại hiệu quả thiết thực.
Việc tiết kiệm điện năng, tối ưu hóa quy trình sản xuất, sử dụng nguyên liệu tái tạo, giảm tiêu hao nguyên vật liệu hay đầu tư hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn đều là những bước đi quan trọng trong hành trình xanh hóa sản xuất.
Đặc biệt, xu hướng kinh tế tuần hoàn đang mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp công nghiệp nông thôn. Thay vì xem phụ phẩm là chất thải, nhiều doanh nghiệp đã tìm cách tái sử dụng và tạo ra các sản phẩm mới có giá trị gia tăng cao hơn.
Tại các địa phương có ngành chế biến dừa phát triển, nhiều doanh nghiệp đã tận dụng xơ dừa, gáo dừa và các phụ phẩm khác để sản xuất than hoạt tính, giá thể nông nghiệp hoặc nhiên liệu sinh khối. Trong lĩnh vực chế biến lúa gạo, việc sử dụng trấu làm nhiên liệu cho hệ thống sấy hoặc sản xuất năng lượng đang góp phần giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.
Không chỉ giúp giảm tác động môi trường, các mô hình này còn góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế và gia tăng giá trị cho sản phẩm nông nghiệp.
Doanh nghiệp Việt đang tận dụng cơ hội từ xu hướng xanh
Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp công nghiệp nông thôn đã bắt đầu chuyển hóa các yêu cầu về phát triển bền vững thành lợi thế cạnh tranh trên thị trường.
Trong lĩnh vực chế biến rau quả, Công ty Cổ phần Thực phẩm Xuất khẩu Đồng Giao (Doveco) đã xây dựng hệ thống vùng nguyên liệu liên kết tại nhiều địa phương như Ninh Bình, Sơn La và Gia Lai,… đồng thời đầu tư các nhà máy chế biến hiện đại phục vụ xuất khẩu. Việc kiểm soát chất lượng từ vùng nguyên liệu đến chế biến giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.
Tại Gia Lai, Công ty TNHH Vĩnh Hiệp phát triển vùng nguyên liệu cà phê gắn với các tiêu chuẩn chất lượng và sản xuất bền vững, phục vụ hoạt động xuất khẩu sang nhiều thị trường trên thế giới. Mô hình liên kết với nông dân không chỉ giúp nâng cao chất lượng nguyên liệu mà còn góp phần tạo đầu ra ổn định cho người sản xuất.
Trong lĩnh vực chế biến dừa, Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Bến Tre (Betrimex) được xem là một trong những doanh nghiệp tiêu biểu về phát triển kinh tế tuần hoàn. Doanh nghiệp chú trọng khai thác giá trị từ toàn bộ cây dừa, phát triển vùng nguyên liệu hữu cơ và tận dụng phụ phẩm để tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn. Đây là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển xanh đang được nhiều thị trường quốc tế quan tâm.
Ở lĩnh vực nông nghiệp hữu cơ, Công ty Cổ phần Tập đoàn Quế Lâm đã xây dựng mô hình liên kết sản xuất gắn với phân bón hữu cơ, chăn nuôi an toàn sinh học và phát triển vùng nguyên liệu sạch tại nhiều địa phương. Mô hình này góp phần giảm sử dụng hóa chất trong sản xuất nông nghiệp, đồng thời thúc đẩy sự phát triển bền vững của chuỗi giá trị nông sản.
Những ví dụ trên cho thấy chuyển đổi xanh không còn là câu chuyện của riêng các tập đoàn lớn mà đang từng bước lan tỏa đến nhiều doanh nghiệp công nghiệp nông thôn. Dù cách tiếp cận khác nhau, điểm chung là các doanh nghiệp đều hướng tới việc sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, giảm tác động môi trường và nâng cao giá trị sản phẩm.
Cần thêm động lực cho quá trình chuyển đổi
Mặc dù tiềm năng rất lớn, quá trình chuyển đổi xanh của khu vực công nghiệp nông thôn vẫn còn đối mặt với không ít khó khăn.
Phần lớn doanh nghiệp có quy mô nhỏ và vừa, khả năng tích lũy vốn còn hạn chế trong khi việc đầu tư công nghệ mới thường đòi hỏi chi phí đáng kể. Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin về các tiêu chuẩn môi trường quốc tế cũng như các giải pháp kỹ thuật phù hợp với quy mô hoạt động của mình.
Trong bối cảnh đó, các chương trình khuyến công, hỗ trợ đổi mới công nghệ, tư vấn chuyển đổi xanh và xúc tiến thương mại cần tiếp tục được đẩy mạnh. Việc tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp với các tổ chức tư vấn, hiệp hội ngành hàng và đối tác quốc tế cũng sẽ giúp doanh nghiệp tiếp cận nhanh hơn với các xu hướng mới của thị trường.
Về dài hạn, chuyển đổi xanh không chỉ là yêu cầu tuân thủ mà còn là cơ hội để nâng cao năng lực cạnh tranh của công nghiệp nông thôn Việt Nam. Những doanh nghiệp chủ động đầu tư cho sản xuất sạch, tiết kiệm tài nguyên và phát triển bền vững từ hôm nay sẽ có nhiều lợi thế hơn trong việc tiếp cận các thị trường chất lượng cao, xây dựng thương hiệu và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Khi các tiêu chuẩn xanh ngày càng trở thành “ngôn ngữ chung” của thương mại quốc tế, công nghiệp nông thôn xanh không chỉ là xu hướng phát triển mà đang dần trở thành lợi thế cạnh tranh mới của doanh nghiệp Việt Nam trên hành trình hội nhập và phát triển bền vững.
