Khi “bón nhiều” không còn đồng nghĩa với năng suất cao
Trong nhiều năm, phân bón được xem là một trong những yếu tố quyết định năng suất cây trồng. Tuy nhiên, việc sử dụng phân bón chưa cân đối, đặc biệt là lạm dụng phân đạm, đang tạo ra những thách thức mới cho sản xuất nông nghiệp.
Theo các số liệu ngành nông nghiệp, Việt Nam hiện sử dụng khoảng 11 triệu tấn phân bón mỗi năm. Trong đó, nhóm phân vô cơ vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhằm đáp ứng nhu cầu thâm canh của nhiều loại cây trồng.
Tuy nhiên, hiệu quả sử dụng phân bón vẫn là vấn đề cần cải thiện. Việc bón dư thừa không chỉ làm tăng chi phí sản xuất mà còn có thể gây mất cân bằng dinh dưỡng, làm suy giảm chất lượng đất, ảnh hưởng đến hệ sinh thái và sức khỏe cây trồng.
Trong bối cảnh giá vật tư nông nghiệp biến động, người sản xuất ngày càng nhận thấy rằng tăng lượng phân bón chưa chắc mang lại hiệu quả tương ứng. Thay đổi quan trọng nhất hiện nay là chuyển từ tư duy “bón nhiều” sang “bón đúng”.
Đó là bón đúng loại phân, đúng thời điểm, đúng liều lượng, đúng phương pháp và phù hợp với nhu cầu của từng loại cây trồng.
Những mô hình chứng minh hiệu quả của “bón đúng”
Một trong những lĩnh vực đi đầu trong thay đổi phương thức sử dụng phân bón là sản xuất lúa.
Tại nhiều vùng Đồng bằng sông Cửu Long, các mô hình canh tác tiên tiến như “3 giảm 3 tăng”, “1 phải 5 giảm” đã được triển khai, hướng tới giảm lượng giống gieo sạ, giảm phân bón, giảm thuốc bảo vệ thực vật nhưng vẫn duy trì năng suất.
Theo các tài liệu khuyến nông, việc áp dụng quy trình này có thể giúp giảm khoảng 20-30% lượng phân đạm urê, giảm chi phí đầu vào và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Không chỉ cây lúa, tại các vùng trồng cà phê, hồ tiêu, cây ăn quả ở Tây Nguyên và Đông Nam Bộ, nông dân cũng đang chuyển sang sử dụng phân bón cân đối hơn, kết hợp giữa phân hữu cơ, phân sinh học và phân vô cơ theo nhu cầu dinh dưỡng của cây.
Việc cải thiện sức khỏe đất được xem là yếu tố quan trọng, bởi năng suất bền vững không chỉ đến từ lượng dinh dưỡng đưa vào mà còn phụ thuộc vào khả năng hấp thu của cây trồng.
Doanh nghiệp phân bón chuyển từ “bán sản phẩm” sang “bán giải pháp”
Sự thay đổi trong tư duy canh tác cũng kéo theo sự chuyển dịch của ngành sản xuất phân bón.
Nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu tập trung cung cấp các dòng phân bón phổ thông, thì hiện nay xu hướng mới là phát triển các sản phẩm chuyên dụng, phân bón thông minh, phân bón chậm tan, phân bón sinh học và các giải pháp dinh dưỡng theo từng loại cây trồng.
Tổng Công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí (PVFCCo) là một trong những doanh nghiệp lớn trong ngành phân bón, phát triển nhiều dòng sản phẩm phục vụ các nhóm cây trồng khác nhau, đồng thời hướng tới nâng cao hiệu quả sử dụng dinh dưỡng trong sản xuất.
Bên cạnh đó, Công ty Cổ phần Supe Phốt phát và Hóa chất Lâm Thao cũng đang đẩy mạnh nghiên cứu, phát triển các dòng sản phẩm phù hợp với từng vùng đất, từng loại cây trồng, góp phần thay đổi cách tiếp cận trong sử dụng phân bón.
Xu hướng chung của ngành phân bón hiện nay là không chỉ cung cấp sản phẩm đầu vào mà còn đồng hành với người sản xuất thông qua tư vấn kỹ thuật, hướng dẫn quy trình sử dụng và giải pháp nâng cao hiệu quả mùa vụ.
Công nghệ mở đường cho nông nghiệp chính xác
Cùng với quá trình chuyển đổi số trong nông nghiệp, việc sử dụng phân bón cũng đang gắn nhiều hơn với công nghệ.
Các giải pháp như phân tích đất, bản đồ dinh dưỡng, cảm biến môi trường, hệ thống tưới kết hợp bón phân đang giúp người sản xuất kiểm soát tốt hơn lượng dinh dưỡng đưa vào cây trồng.
Đặc biệt, mô hình tưới nhỏ giọt kết hợp bón phân (fertigation) đang được áp dụng tại nhiều trang trại công nghệ cao, giúp đưa dinh dưỡng trực tiếp đến vùng rễ, giảm thất thoát và tiết kiệm nước.
Đây cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu sản xuất xanh, giảm phát thải và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường xuất khẩu.
Bài toán mới của nông nghiệp: Tăng giá trị thay vì tăng đầu vào
Trong bối cảnh nông sản Việt Nam đang hướng tới những thị trường có yêu cầu cao về chất lượng và phát triển bền vững, hiệu quả sử dụng phân bón trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị.
Sử dụng phân bón đúng cách không chỉ giúp nông dân tiết kiệm chi phí mà còn góp phần nâng cao chất lượng nông sản, bảo vệ đất đai và giảm tác động đến môi trường.
Cuộc chuyển đổi từ “bón nhiều” sang “bón đúng” thực chất là sự thay đổi trong tư duy sản xuất: lấy hiệu quả làm trung tâm thay vì chạy theo sản lượng.
Khi người nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp cùng hướng tới sản xuất khoa học hơn, phân bón sẽ không còn đơn thuần là chi phí đầu vào, mà trở thành công cụ giúp nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của nông sản Việt.