Gương mặt trở thành tài sản có thể cấp phép
Thị trường công nghệ tại Trung Quốc đang xuất hiện một hình thức giao dịch mới, trong đó người bình thường có thể cấp phép sử dụng hình ảnh khuôn mặt cho các sản phẩm phim ngắn, quảng cáo, trò chơi điện tử và nội dung được sản xuất với sự hỗ trợ của AI.
Trước đây, các giao dịch sử dụng hình ảnh thường diễn ra trong những nhóm trao đổi kín giữa người làm phim, quảng cáo và truyền hình. Từ tháng 4, hoạt động này bắt đầu được đưa lên các nền tảng cấp phép hình ảnh kỹ thuật số, tạo điều kiện để người có nhu cầu sử dụng hình ảnh kết nối trực tiếp với chủ sở hữu.
Theo nội dung được đăng tải, mức thù lao cho mỗi giao dịch có thể dao động từ 50 nhân dân tệ, tương đương khoảng 7 USD, đến 99.999 nhân dân tệ, tương đương khoảng 15.000 USD.
Một trường hợp được National Business Daily ghi nhận là một nhân viên ngân hàng đã nhận gần 2.500 nhân dân tệ, tương đương khoảng 370 USD, trong ba ngày sau khi một công ty quảng cáo mua quyền sử dụng hình ảnh chân dung của anh bảy lần.
Những trường hợp như vậy cho thấy hình ảnh cá nhân đang được xem như một loại tài sản có thể thương mại hóa trong hệ sinh thái nội dung do AI tạo ra.
Người dùng có thể tự đặt điều kiện sử dụng hình ảnh
Một trong những nền tảng được nhắc đến là Yuanxiang Xinsheng, có trụ sở tại Thâm Quyến và ra mắt từ tháng 5.
Sau khi đăng ký và xác minh danh tính, người dùng có thể tạo hồ sơ “diễn viên kỹ thuật số”, đồng thời thiết lập mức giá và các điều kiện đối với việc sử dụng hình ảnh. Những điều kiện này có thể bao gồm thời hạn sử dụng, loại nội dung được phép xuất hiện và quyền chuyển thể thứ cấp.
Chẳng hạn, một người đàn ông 34 tuổi họ Trần đặt mức giá 99 nhân dân tệ cho một lần sử dụng hình ảnh, đồng thời chỉ chấp nhận xuất hiện trong các tác phẩm thuộc đề tài tình cảm hoặc gia đình, không đồng ý với nội dung kinh dị hay khiêu dâm.
Một người phụ nữ ở Quảng Đông, được giới thiệu với tên Kele, cho biết cô tham gia nền tảng này nhằm chủ động kiểm soát việc sử dụng hình ảnh của mình.
Theo cam kết được nêu trong bài viết, việc cấp phép sử dụng hình ảnh trên Yuanxiang Xinsheng không đồng nghĩa với việc dữ liệu được chuyển giao để huấn luyện mô hình AI, trừ trường hợp có thỏa thuận riêng.
Điểm này cho thấy một vấn đề quan trọng đang hình thành trong thị trường mới: quyền sử dụng hình ảnh và quyền sử dụng dữ liệu để huấn luyện AI cần được phân định rõ ràng trong thỏa thuận.
Nhiều lựa chọn về hình thức khai thác
Một nền tảng khác là Xinzhua, xuất hiện tại Thành Đô từ tháng 4, hiện quản lý khoảng 370 hồ sơ diễn viên ảo với mức thù lao từ 500 đến 6.000 nhân dân tệ.
Các hồ sơ được phân loại theo nhiều mục đích như quảng cáo truyền hình, người mẫu, phim ảnh, hoạt hình và trò chơi điện tử. Người dùng cũng có thể đưa ra những điều kiện cụ thể đối với vai diễn và hình thức sử dụng hình ảnh.
Nền tảng này còn cung cấp công cụ tìm kiếm theo giới tính, độ tuổi và phong cách ngoại hình. Hệ thống có cả danh mục dành cho trẻ em, dù tại thời điểm được đề cập chưa có hồ sơ trẻ vị thành niên nào được tải lên.
Việc các nền tảng cho phép tìm kiếm và phân loại hình ảnh theo nhiều tiêu chí cho thấy dữ liệu khuôn mặt đang ngày càng trở thành một nguồn tài nguyên có thể được khai thác trong quá trình sản xuất nội dung số.
Rủi ro nằm ở quyền riêng tư và điều khoản hợp đồng
Bên cạnh cơ hội thương mại hóa hình ảnh, thị trường này cũng đặt ra nhiều câu hỏi về quyền riêng tư và tính hợp pháp của sự đồng thuận.
Theo nội dung bài viết, trẻ dưới 14 tuổi cần có sự đồng ý của cha mẹ khi dữ liệu khuôn mặt được xử lý. Với nhóm từ 16 đến 17 tuổi, vấn đề được đặt ra là khả năng nhận thức đầy đủ về những hệ quả lâu dài của việc cho phép sử dụng hình ảnh cá nhân.
Đáng chú ý, một bài điều tra của The Beijing News được dẫn lại cho rằng một số thỏa thuận trên các nền tảng có những điều khoản bất lợi cho người dùng.
Luật sư Đới Duyệt thuộc hãng luật Hairun Tianrui cho biết một số hợp đồng có điều khoản yêu cầu người dùng từ bỏ quyền khiếu nại liên quan đến chân dung, giọng nói, tên tuổi và một số quyền nhân thân.
Theo nội dung được dẫn lại, trường hợp người dùng đơn phương rút lại quyền ủy quyền trước thời hạn có thể phải chịu khoản phạt ít nhất 50.000 nhân dân tệ, tương đương khoảng 7.500 USD. Trong khi đó, trách nhiệm của nền tảng nếu chậm thanh toán cho người dùng được cho là ở mức thấp hơn đáng kể.
Những điều khoản như vậy đặt ra yêu cầu người tham gia phải đọc kỹ phạm vi cấp phép, thời hạn sử dụng, quyền chuyển thể, điều kiện chấm dứt hợp đồng và trách nhiệm của các bên trước khi đồng ý.
Giá trị lâu dài của thị trường vẫn còn tranh luận
Sự phát triển của thị trường cấp phép hình ảnh cho AI đang tạo ra những quan điểm khác nhau tại Trung Quốc.
Một bộ phận người dùng mạng cho rằng đây là cách để người bình thường khai thác giá trị thương mại từ chính hình ảnh của mình, đồng thời tạo thêm nguồn thu nhập mà không cần trực tiếp tham gia diễn xuất.
Ở chiều ngược lại, có ý kiến hoài nghi về khả năng duy trì giá trị của thị trường trong dài hạn. Theo quan điểm được nêu trong bài viết, những gương mặt có độ nhận diện cao vẫn có lợi thế về giá trị thương mại, trong khi với người không nổi tiếng, công nghệ AI có thể tạo ra hình ảnh nhân vật mà không nhất thiết phải mua quyền sử dụng một khuôn mặt cụ thể.
Điều đó cho thấy giá trị của “gương mặt số” không chỉ phụ thuộc vào khả năng công nghệ mà còn liên quan đến mức độ nhận diện, nhu cầu của nhà sản xuất và các điều kiện pháp lý đi kèm.
Cơ hội mới đi cùng yêu cầu bảo vệ quyền cá nhân
Việc cấp phép hình ảnh cho các sản phẩm do AI tạo ra đang mở thêm một kênh thương mại hóa dữ liệu hình ảnh cá nhân. Người dùng có thể chủ động đưa ra mức giá, giới hạn phạm vi sử dụng và lựa chọn loại nội dung phù hợp.
Tuy nhiên, khi hình ảnh khuôn mặt có thể được sử dụng trong nhiều sản phẩm và hình thức chuyển thể khác nhau, ranh giới giữa cấp phép hình ảnh, khai thác dữ liệu và huấn luyện AI cần được xác định rõ.
Những tranh luận tại Trung Quốc cho thấy cùng với sự phát triển của thị trường này, vấn đề bảo vệ quyền riêng tư, quyền nhân thân và sự cân bằng trong hợp đồng sẽ ngày càng được chú ý. Với người tham gia, khoản thu trước mắt cần được cân nhắc cùng với phạm vi quyền đã chuyển giao và những hệ quả có thể phát sinh trong tương lai.