Thực tế cho thấy, OCOP không chỉ dừng lại ở việc xếp hạng chất lượng sản phẩm, mà còn tác động trực tiếp đến tư duy sản xuất, chuỗi giá trị và khả năng tham gia thị trường của doanh nghiệp.
Miến dong Bình Liêu – từ sản phẩm bản địa đến thương hiệu OCOP 5 sao
Một ví dụ điển hình là Công ty Cổ phần Thương mại và Dịch vụ Bình Liêu (Quảng Ninh) với sản phẩm miến dong Bình Liêu – một trong những sản phẩm nông sản đặc trưng vùng cao đã được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia.
Từ nguyên liệu dong riềng trồng trên vùng đất miền núi, doanh nghiệp đã xây dựng quy trình sản xuất theo hướng chuẩn hóa – kiểm soát chất lượng – đóng gói hiện đại, qua đó nâng giá trị sản phẩm từ hàng hóa địa phương thành sản phẩm có khả năng cạnh tranh trên thị trường rộng hơn.
Trường hợp này cho thấy, OCOP 5 sao đã tạo ra một bước chuyển quan trọng: không chỉ giữ nguyên giá trị truyền thống, mà còn giúp sản phẩm tham gia sâu hơn vào chuỗi phân phối hiện đại và thương mại hóa ở quy mô lớn hơn.
Cà phê Khe Sanh – nâng giá trị nông sản vùng cao qua OCOP
Một trường hợp khác là Hợp tác xã Sản xuất và Thương mại Cà phê Khe Sanh (Quảng Trị) với sản phẩm cà phê đặc sản địa phương, cũng nằm trong nhóm sản phẩm OCOP cấp cao.
Điểm đáng chú ý là thay vì chỉ bán cà phê nhân thô, hợp tác xã đã chuyển hướng sang chế biến sâu, xây dựng thương hiệu vùng nguyên liệu và chuẩn hóa chất lượng theo từng lô sản phẩm. Điều này giúp cà phê Khe Sanh từng bước thoát khỏi mô hình phụ thuộc thương lái, tiến tới xây dựng thương hiệu riêng trên thị trường trong nước.
Qua đó có thể thấy, OCOP không chỉ là chứng nhận, mà còn là đòn bẩy thúc đẩy thay đổi mô hình sản xuất từ thô sang chế biến có giá trị gia tăng cao hơn.
OCOP: tác động thực sự hay vẫn là “điểm cộng thương hiệu”?
Từ thực tiễn các doanh nghiệp và hợp tác xã tham gia OCOP, có thể thấy chương trình này mang lại ba tác động rõ rệt:
Thứ nhất, OCOP tạo áp lực tích cực buộc doanh nghiệp phải chuẩn hóa quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng và truy xuất nguồn gốc.
Thứ hai, OCOP giúp sản phẩm có thêm lợi thế trong việc tiếp cận hệ thống phân phối hiện đại, hội chợ thương mại và kênh xuất khẩu.
Thứ ba, OCOP góp phần thay đổi tư duy từ “bán sản phẩm địa phương” sang “xây dựng thương hiệu hàng hóa”.
Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, OCOP vẫn chủ yếu đóng vai trò là giấy chứng nhận chất lượng, còn khả năng mở rộng thị trường, duy trì doanh thu và phát triển dài hạn vẫn phụ thuộc rất lớn vào năng lực nội tại của từng doanh nghiệp.
OCOP 5 sao không chỉ là một danh hiệu mang tính ghi nhận, mà về bản chất là một bước đệm quan trọng trong quá trình nâng cấp sản phẩm nông thôn Việt Nam. Tuy nhiên, để trở thành bệ phóng thực sự, OCOP cần được đặt trong chiến lược dài hạn của doanh nghiệp – nơi mà chất lượng, thương hiệu và thị trường phải phát triển đồng thời.
Nói cách khác, OCOP không quyết định thành công, mà chỉ mở ra cơ hội cho những doanh nghiệp đủ năng lực nắm bắt cơ hội đó.
