Có thị trường, bài toán tiếp theo là năng lực đáp ứng
Một sản phẩm tìm được khách hàng ở nước ngoài mới chỉ là bước đầu. Để biến đơn hàng thành quan hệ hợp tác lâu dài, doanh nghiệp còn phải chứng minh khả năng cung ứng ổn định, từ công suất, chất lượng đến thời gian giao hàng và nguồn nguyên liệu. Khi quy mô đơn hàng tăng, những yêu cầu này càng trở nên rõ nét.
Nền sản xuất trong nước đang tạo thêm dư địa cho quá trình mở rộng đó. Năm 2025, chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 9,2%, trong đó ngành chế biến, chế tạo tăng 10,5%. Đây là nền tảng để doanh nghiệp tiếp tục mở rộng sản xuất, đồng thời đầu tư cho máy móc, nhân lực và tổ chức chuỗi cung ứng.
Cùng với cơ hội thị trường, các yêu cầu mới cũng thúc đẩy doanh nghiệp kiểm soát chuỗi tốt hơn. Với những ngành hàng như cà phê, gỗ và cao su, Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) đang đặt trọng tâm vào nguồn gốc, tính hợp pháp và khả năng chứng minh hàng hóa không gắn với phá rừng hoặc suy thoái rừng. Theo lộ trình hiện hành, quy định áp dụng từ ngày 30/12/2026 đối với doanh nghiệp lớn và vừa và từ ngày 30/6/2027 đối với phần lớn doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ.
Đơn hàng lớn buộc doanh nghiệp lớn lên
Khi đơn hàng tăng, doanh nghiệp không chỉ cần thêm máy móc mà còn phải tổ chức tốt hơn các mắt xích phía sau nhà máy. Nguồn nguyên liệu phải ổn định, quy trình phải đồng đều, dữ liệu phải được quản lý và khả năng giao hàng phải được duy trì qua nhiều đợt. Đây cũng là lúc năng lực của một cơ sở sản xuất được nhìn nhận không chỉ qua sản phẩm cuối cùng mà qua cả hệ thống phía sau sản phẩm.
Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu 2-9 Đắk Lắk là một trường hợp đáng chú ý. Theo thông tin được công bố, tháng 4/2024, hai chứng thư 4C-EUDR đầu tiên trên thế giới cho ngành cà phê Việt Nam được cấp cho tổng diện tích 9.437 ha, với gần 8.000 hộ tham gia. Việc kiểm tra cảnh báo rừng, tính pháp lý vùng sản xuất và chuẩn hóa dữ liệu cho thấy doanh nghiệp đang xây dựng năng lực quản lý vùng nguyên liệu ở quy mô lớn, qua đó chủ động hơn trước những yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Ở một hướng khác, Công ty Cổ phần Phúc Sinh đã đầu tư vào việc tổ chức vùng nguyên liệu và nâng thực hành sản xuất. Theo thông tin doanh nghiệp công bố, hơn 6.300 nông hộ trực tiếp tham gia chương trình cà phê bền vững, hơn 13.000 nông dân được đào tạo và tổng diện tích vùng nguyên liệu được quản lý theo các tiêu chuẩn quốc tế đạt hơn 8.000 ha. Các vùng nguyên liệu tham gia chương trình được tích hợp hệ thống truy xuất nguồn gốc, trong đó có các vùng đạt chứng nhận Rainforest Alliance.
Điểm đáng chú ý ở hai trường hợp này không chỉ nằm ở một chứng nhận hay một yêu cầu cụ thể. Quan trọng hơn, doanh nghiệp đang xây dựng năng lực từ đầu chuỗi, từ vùng nguyên liệu, dữ liệu đến kiểm soát sản xuất. Khi nền tảng đó được chuẩn hóa, khả năng đáp ứng những đơn hàng có yêu cầu cao cũng được củng cố.
Từ giao được hàng đến giữ được khách hàng
Với doanh nghiệp công nghiệp nông thôn, bước tiến quan trọng không chỉ là có đơn hàng xuất khẩu đầu tiên mà là duy trì được khả năng cung ứng ổn định. Muốn vậy, đầu tư máy móc cần đi cùng quản lý chất lượng, đào tạo lao động, kho bãi, logistics và liên kết nguyên liệu. Một dây chuyền có thể nâng công suất, nhưng một hệ thống sản xuất đồng bộ mới giúp doanh nghiệp duy trì chất lượng và tiến độ qua nhiều lần giao hàng.
Các yêu cầu như EUDR cũng có thể được nhìn từ góc độ này. Khi thị trường đòi hỏi doanh nghiệp và các mắt xích liên quan kiểm soát tốt hơn nguồn nguyên liệu, dữ liệu và tính hợp pháp của hàng hóa, doanh nghiệp có thêm động lực xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch. Theo Ủy ban châu Âu, EUDR cũng đã thúc đẩy những thay đổi tích cực trong khu vực công và tư nhân, tăng tính minh bạch của chuỗi cung ứng và mở ra cơ hội cho các sản phẩm không gây mất rừng.
Cơ hội không chỉ nằm ở doanh nghiệp xuất khẩu trực tiếp. Khi một đơn hàng lớn được hình thành, nhu cầu về nguyên liệu, sơ chế, bao bì, kho vận, cơ khí, bảo trì và các dịch vụ kỹ thuật cũng có thể tăng theo. Một doanh nghiệp nâng được năng lực đáp ứng vì thế có thể tạo thêm thị trường cho nhiều cơ sở khác trong cùng khu vực, hình thành các liên kết sản xuất có chiều sâu hơn.
Thị trường càng mở, yêu cầu về khả năng cung ứng càng cao. Với doanh nghiệp công nghiệp nông thôn, mục tiêu không chỉ là làm ra một sản phẩm tốt, mà là có thể giao đúng, giao đủ và duy trì chất lượng qua nhiều lần hợp tác. Đó cũng là bước chuyển từ “làm được sản phẩm” sang “làm được chuỗi cung ứng”, giúp doanh nghiệp nâng vị trí trong chuỗi giá trị và tạo thêm động lực cho công nghiệp nông thôn phát triển.