Xây dựng thương hiệu cần bắt đầu từ định vị chiến lược
Diễn ra từ ngày 11-14/11 tại Trung tâm Hội chợ và Triển lãm Sài Gòn (SECC), Triển lãm Quốc tế Công nghiệp Thực phẩm Việt Nam 2026 (Vietnam Foodexpo 2026) là dịp để doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm, kết nối đối tác quốc tế, tiếp cận xu hướng tiêu dùng và cập nhật công nghệ chế biến mới. Không chỉ dừng lại ở hoạt động xúc tiến thương mại, triển lãm còn mở ra những góc nhìn về yêu cầu đổi mới sản phẩm, nâng cao giá trị và xây dựng thương hiệu thực phẩm Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Trao đổi với phóng viên bên lề triển lãm về định hướng xây dựng thương hiệu và nâng cao vị thế nông sản Việt Nam, ông Trần Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu, Ứng dụng và Đổi mới sáng tạo doanh nghiệp cho rằng, thương hiệu không đơn thuần là tên gọi, hình ảnh nhận diện hay hoạt động quảng bá sản phẩm. Đây là quá trình cần được triển khai bài bản, có chiến lược và sự liên kết giữa nhiều cấp độ, từ thương hiệu quốc gia, thương hiệu ngành hàng đến thương hiệu doanh nghiệp.
Theo ông Tuấn, ở cấp độ quốc gia, Việt Nam cần xác định rõ hình ảnh và vị thế muốn xây dựng trên thị trường quốc tế. Chẳng hạn, nếu lựa chọn định vị Việt Nam là quốc gia có thế mạnh về nông sản chế biến, định hướng này cần được triển khai nhất quán để các đối tác, nhà nhập khẩu và người tiêu dùng quốc tế nhận diện được năng lực cung ứng của Việt Nam trong lĩnh vực đó.
Trên nền tảng thương hiệu quốc gia, từng ngành hàng cần tiếp tục xác lập định vị riêng, làm rõ lợi thế và vai trò trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Từ đó, doanh nghiệp phát triển thương hiệu sản phẩm, tạo dấu ấn thông qua chất lượng, công nghệ, câu chuyện sản phẩm và năng lực cạnh tranh.
<text color="secondary" size="xs">Ảnh 1: Ông Trần Anh Tuấn (bìa phải), Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu, Ứng dụng và Đổi mới sáng tạo doanh nghiệp, trao đổi với phóng viên tại Triển lãm Vietnam Foodexpo 2026.</text>
Quá trình xây dựng thương hiệu đòi hỏi thời gian, nguồn lực và sự đầu tư đồng bộ. Từ kinh nghiệm phát triển của Trung Quốc, ông Tuấn cho rằng, việc xác định rõ vai trò của từng ngành hàng trong chuỗi cung ứng thế giới, đồng thời tập trung nguồn lực cho những lĩnh vực trọng điểm, là kinh nghiệm Việt Nam có thể tham khảo.
Thay vì phát triển dàn trải, Việt Nam cần lựa chọn những ngành hàng, sản phẩm có lợi thế và tiềm năng để đầu tư có trọng tâm. Khi định vị được thế mạnh, việc xây dựng hình ảnh và thương hiệu sẽ có cơ sở rõ ràng hơn, giúp đối tác quốc tế nhận diện năng lực của từng nhóm sản phẩm Việt Nam.
Thực tế, khi nhắc đến nông sản Việt Nam, nhiều đối tác quốc tế thường liên tưởng đến cà phê, hạt điều, thủy sản và những mặt hàng có thế mạnh về nguồn nguyên liệu. Tuy nhiên, theo chuyên gia, nếu hình ảnh nông sản Việt tiếp tục chủ yếu gắn với xuất khẩu nguyên liệu thô, trong khi thiếu chuyển đổi về công nghệ, chế biến và phương thức sản xuất, khả năng tạo khác biệt và nâng cao giá trị sẽ còn hạn chế.
Vì vậy, vấn đề đặt ra không chỉ là lựa chọn sản phẩm chủ lực để xuất khẩu mà còn phải xác định hướng phát triển và vị thế của sản phẩm đó trong tương lai. Một thương hiệu có sức cạnh tranh cần gắn với câu chuyện, bản sắc và giá trị cụ thể, qua đó giúp thị trường quốc tế hiểu rõ Việt Nam có thế mạnh gì, cung cấp được những sản phẩm nào và có thể đảm nhận vai trò ra sao trong chuỗi cung ứng thực phẩm toàn cầu.
Định vị nông sản Việt theo xu hướng thực phẩm tương lai
Bên cạnh việc củng cố những ngành hàng truyền thống, Việt Nam cần chủ động tiếp cận các xu hướng mới của thị trường thực phẩm thế giới. Theo ông Trần Anh Tuấn, một trong những hướng đi đáng chú ý là phát triển các sản phẩm thuộc nhóm thực phẩm tương lai (Future Food), gắn với yêu cầu nâng cao chất lượng dinh dưỡng, bảo vệ sức khỏe, giảm phát thải và xây dựng hệ thống thực phẩm bền vững.
Theo định hướng này, thực phẩm không chỉ được đánh giá qua nguồn gốc nguyên liệu hay sản lượng mà còn ở giá trị dinh dưỡng, mức độ phù hợp với nhu cầu tiêu dùng và tác động đến môi trường trong quá trình sản xuất, chế biến. Do đó, Việt Nam cần nghiên cứu, cải tiến các sản phẩm thực phẩm hiện có, đồng thời phát triển những dòng sản phẩm mới đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường.
Ông Tuấn cho rằng, ngay cả những thị trường phát triển như Mỹ cũng đang chứng kiến xu hướng cải tiến sản phẩm thực phẩm theo hướng lành mạnh hơn. Đây là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào thị trường quốc tế thông qua các sản phẩm được chế biến, nghiên cứu và cải tiến theo nhu cầu mới, thay vì chỉ tập trung cung cấp nguyên liệu đầu vào.
<text color="secondary" size="xs">Ảnh 2: Nông sản Việt cần được phát triển theo hướng chế biến sâu, đổi mới sản phẩm và đáp ứng xu hướng tiêu dùng thực phẩm bền vững.</text>
Phân tích cụ thể hơn về định hướng này, ông Tuấn cho biết, Việt Nam cần quan tâm đến các nguyên liệu thực phẩm có nguồn gốc sinh học (bio), trong đó có những sản phẩm được tạo ra thông qua quá trình lên men nguyên liệu. Đây là một hướng ứng dụng công nghệ có thể góp phần phát triển các sản phẩm thực phẩm mới, hướng đến khả năng tiêu hóa và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.
Bên cạnh đổi mới công nghệ chế biến, thích ứng với biến đổi khí hậu cũng là vấn đề cần được quan tâm trong chiến lược phát triển thương hiệu nông sản. Việt Nam cần nghiên cứu, phát triển các loại nguyên liệu và sản phẩm thực phẩm phù hợp hơn với điều kiện khí hậu thay đổi, góp phần bảo đảm an ninh lương thực. Đây không chỉ là yêu cầu đối với sản xuất trong nước mà còn mở ra cơ hội để nông nghiệp Việt Nam tham gia giải quyết những thách thức về nguồn cung thực phẩm trong tương lai.
Một hướng đi khác là phát triển các sản phẩm vừa có lợi cho sức khỏe, vừa giảm phát thải carbon trong quá trình sản xuất và chế biến. Những yêu cầu này đặt ra đòi hỏi doanh nghiệp phải đổi mới từ khâu lựa chọn nguyên liệu, ứng dụng công nghệ đến tổ chức sản xuất. Nâng cao chất lượng sản phẩm cần đi cùng với sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm tác động đến môi trường.
Theo ông Tuấn, Việt Nam có những điều kiện thuận lợi để tham gia xu hướng này nhờ nguồn nguyên liệu nông nghiệp phong phú và lượng phụ phẩm nông nghiệp dồi dào. Tuy nhiên, lợi thế nguyên liệu mới chỉ là điều kiện ban đầu. Muốn chuyển hóa nguồn lực đó thành những sản phẩm có giá trị cao, Việt Nam cần đầu tư nhiều hơn cho công nghệ chế biến, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.
Đặc biệt, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để phát triển nguyên liệu và sản phẩm mới là hướng đi có nhiều tiềm năng. Thay vì chỉ xem phụ phẩm là phần dư thừa sau thu hoạch hoặc chế biến, doanh nghiệp có thể nghiên cứu khai thác nguồn nguyên liệu này để tạo ra những sản phẩm có giá trị sử dụng cao hơn. Cách tiếp cận đó không chỉ góp phần gia tăng giá trị cho ngành thực phẩm mà còn thúc đẩy sử dụng hiệu quả tài nguyên, hướng đến mô hình sản xuất bền vững và kinh tế tuần hoàn.
Chuyển từ lợi thế nguyên liệu sang cạnh tranh bằng giá trị sáng tạo
Từ góc nhìn của chuyên gia, yêu cầu quan trọng hiện nay là Việt Nam cần chủ động nắm bắt xu hướng tiêu dùng và sản xuất thực phẩm trên thế giới, từ đó lựa chọn định hướng phát triển phù hợp. Việc xây dựng thương hiệu không thể dừng ở những tuyên bố chung chung mà phải xác định cụ thể ngành hàng nào cần ưu tiên, sản phẩm nào có khả năng tạo lợi thế và vị trí Việt Nam hướng tới trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Khi có định vị rõ ràng, các hoạt động đầu tư công nghệ, nghiên cứu phát triển sản phẩm, tổ chức sản xuất và xây dựng thương hiệu mới có thể được triển khai đồng bộ. Đây cũng là nền tảng để doanh nghiệp nâng cao khả năng cạnh tranh, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của các thị trường nhập khẩu và từng bước tham gia sâu vào chuỗi giá trị thực phẩm quốc tế.
Có thể thấy, xây dựng thương hiệu nông sản Việt Nam trong giai đoạn mới không chỉ là câu chuyện quảng bá hình ảnh mà trước hết phải bắt đầu từ đổi mới tư duy sản xuất và phát triển sản phẩm. Khi chất lượng, công nghệ, tính bền vững và đổi mới sáng tạo trở thành những giá trị cốt lõi, nông sản Việt sẽ có thêm cơ sở để vượt qua giới hạn của mô hình xuất khẩu nguyên liệu thô, từng bước khẳng định vị thế trên thị trường thế giới.