Theo thông tin từ Thương vụ Việt Nam tại Italia, Chính phủ Italia mới đây đã ban hành Sắc lệnh số 143/2026, nhằm nội luật hóa các quy định liên quan đến bao bì và chất thải bao bì, đồng thời tận dụng cơ chế miễn trừ linh hoạt để các quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) có thể duy trì hoặc áp dụng những yêu cầu nghiêm ngặt hơn so với khung pháp lý chung của EU về bao bì và chất thải bao bì (PPWR).
Động thái này cho thấy yêu cầu về môi trường đối với hàng hóa nhập khẩu vào thị trường châu Âu đang ngày càng được siết chặt. Với các doanh nghiệp Việt Nam, bao bì không còn đơn thuần là yếu tố phục vụ đóng gói, bảo quản và vận chuyển sản phẩm mà đang trở thành một phần quan trọng trong yêu cầu tuân thủ khi tiếp cận thị trường.
Siết chặt bao bì dùng một lần
Trọng tâm của Sắc lệnh 143/2026 là thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn, đồng thời tăng cường kiểm soát nguồn rác thải nhựa khó phân hủy phát sinh từ hoạt động sinh hoạt, dịch vụ và thương mại.
Các quy định mới tập trung vào những nhóm sản phẩm có nguy cơ tạo ra lượng lớn rác thải hữu cơ và bao bì dùng một lần ngay tại nơi phát sinh.
Đáng chú ý là nhóm bao bì màng mỏng, gồm túi và màng bọc được sử dụng để chứa, bảo quản các sản phẩm nông sản tươi sống (ortofrutta) tại hệ thống siêu thị và các điểm bán lẻ.
Bên cạnh đó, các sản phẩm sử dụng trong dịch vụ ăn uống như cốc, đĩa, thìa, dĩa và dao dùng một lần cũng thuộc nhóm chịu tác động. Phạm vi sử dụng bao gồm ngành hàng không, nhà hàng, khách sạn, dịch vụ lưu trú, catering và ristorazione.
Một nhóm khác được đề cập là bao bì dành cho các phần thực phẩm đơn lẻ (monoporzioni alimentari). Đây thường là những loại bao bì kích thước nhỏ dùng để đóng gói gia vị, nước sốt, đường, kem sữa và các sản phẩm tương tự, phổ biến trong suất ăn công nghiệp hoặc được phục vụ tại các quán cà phê.
Bao bì phải đáp ứng tiêu chuẩn về phân hủy, làm compost
Đối với các loại bao bì thuộc phạm vi điều chỉnh, yêu cầu kỹ thuật được đặt ra ngay từ thời điểm sản phẩm được đưa vào thị trường.
Theo đó, bao bì được lưu thông hoặc nhập khẩu lần đầu vào Italia phải đáp ứng yêu cầu về khả năng phân hủy sinh học (biodegradability) và khả năng tạo thành phân compost (compostability). Việc chứng nhận phải tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật châu Âu UNI EN 13432:2000, tiêu chuẩn hài hòa do Ủy ban Tiêu chuẩn hóa châu Âu (CEN) ban hành.
Đây là điểm doanh nghiệp Việt Nam cần đặc biệt lưu ý, nhất là những đơn vị đang xuất khẩu rau quả tươi, nông sản chế biến, gia vị, thực phẩm đóng gói hoặc cung cấp sản phẩm cho các hệ thống bán lẻ, nhà hàng, khách sạn và dịch vụ ăn uống tại Italia.
Nếu vật liệu bao bì không đáp ứng yêu cầu hoặc hồ sơ chứng nhận không đầy đủ, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong quá trình đưa sản phẩm vào hệ thống phân phối và lưu thông trên thị trường.
Doanh nghiệp Việt cần rà soát bao bì ngay từ khâu sản xuất
Để duy trì thị phần tại Italia, Thương vụ Việt Nam tại Italia khuyến nghị các doanh nghiệp xuất khẩu chủ động kiểm tra lại toàn bộ vật liệu bao bì đang sử dụng, đồng thời yêu cầu nhà cung cấp cung cấp đầy đủ chứng nhận phù hợp với tiêu chuẩn UNI EN 13432 đối với các loại bao bì thuộc diện điều chỉnh.
Đặc biệt, doanh nghiệp cần xem xét việc loại bỏ các loại màng nhựa truyền thống không có khả năng phân hủy sinh học đối với hàng hóa đưa vào hệ thống siêu thị, nhà hàng, khách sạn và quán cà phê tại Italia.
Cùng với vật liệu, hồ sơ kỹ thuật và thông tin ghi trên nhãn bao bì cũng cần được chuẩn bị đầy đủ, chính xác. Doanh nghiệp nên tính toán lại kích thước bao bì, hạn chế sử dụng vật liệu dư thừa và tối ưu thiết kế nhằm vừa đáp ứng yêu cầu môi trường, vừa kiểm soát chi phí.
Một vấn đề khác cần được doanh nghiệp quan tâm là trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) và các chi phí liên quan do CONAI quản lý. Việc tính toán các nghĩa vụ này từ sớm sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn về giá thành và hạn chế những chi phí phát sinh trong quá trình xuất khẩu.
Chủ động thích ứng để giữ thị trường
Trong bối cảnh EU và các quốc gia thành viên ngày càng chú trọng kinh tế tuần hoàn, giảm rác thải nhựa và thúc đẩy các giải pháp bao bì thân thiện với môi trường, việc đáp ứng yêu cầu mới của Italia không chỉ là câu chuyện tuân thủ quy định mà còn là bước chuẩn bị cần thiết để doanh nghiệp Việt Nam duy trì năng lực cạnh tranh tại thị trường châu Âu.
Doanh nghiệp cũng cần tiếp tục theo dõi các hướng dẫn tiếp theo của Bộ Môi trường và An ninh Năng lượng Italia (MASE), đặc biệt là danh mục mã HS cụ thể chịu tác động của Sắc lệnh 143/2026, thông qua Thương vụ Việt Nam tại Italia.
Việc rà soát vật liệu bao bì, hoàn thiện chứng nhận và hồ sơ kỹ thuật ngay từ trước khi xuất khẩu sẽ giúp doanh nghiệp giảm nguy cơ phát sinh vướng mắc khi hàng hóa tiếp cận thị trường Italia. Quan trọng hơn, đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp Việt từng bước chuyển sang các giải pháp bao bì xanh, phù hợp với xu hướng tiêu dùng và các tiêu chuẩn môi trường ngày càng cao tại châu Âu.
Với những doanh nghiệp đang hướng tới mở rộng thị phần tại EU, chuẩn bị sớm về bao bì có thể trở thành lợi thế, thay vì chờ đến khi quy định được áp dụng đầy đủ mới bắt đầu điều chỉnh.