Sản phẩm nông thôn đang đi xa hơn khỏi nguyên liệu thô
Một quả ca cao khi còn trên cây chỉ là nguyên liệu. Sau thu hoạch, nó có thể trở thành hạt lên men, cacao nibs, bột ca cao, cacao mass, bơ ca cao hoặc chocolate. Tương tự, trái cây có thể đi từ dạng tươi sang sấy, nghiền bột, làm trà hoặc trở thành một sản phẩm đóng gói mang thương hiệu riêng.
Đó là quá trình sản phẩm nông thôn chuyển từ nguyên liệu sang hàng hóa có giá trị gia tăng. “Đổi tên” ở đây không đơn thuần là thay tên trên bao bì, mà là thay đổi về trạng thái sản phẩm, mức độ chế biến, tiêu chuẩn chất lượng và cách tiếp cận người tiêu dùng.
Quy mô của xu hướng này thể hiện khá rõ qua Chương trình OCOP. Theo số liệu được công bố, đến tháng 9/2025, cả nước có 17.316 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên, thuộc 9.345 chủ thể; nhóm thực phẩm chiếm 78,3% tổng số sản phẩm. Trong đó, có 126 sản phẩm được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia.
Những con số này cho thấy nguyên liệu địa phương ngày càng được đưa vào các quy trình chế biến, chuẩn hóa và xây dựng thương hiệu thay vì chỉ bán ở dạng ban đầu.
Từ hạt ca cao đến sản phẩm OCOP 5 sao
Công ty TNHH Ca cao Trọng Đức là một ví dụ rõ về việc kéo dài hành trình giá trị của nông sản. Doanh nghiệp phát triển các sản phẩm chế biến từ ca cao như bột cacao, cacao 3 in 1 và chocolate, qua đó tạo thêm nhiều dạng sản phẩm từ nguồn nguyên liệu ca cao.
Đáng chú ý, Bột cacao nguyên chất và Bột Cacao 3 in 1 của doanh nghiệp được công nhận sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia theo Quyết định số 2361/QĐ-BNNMT ngày 26/6/2025.
Điều đáng nói ở đây không chỉ nằm ở danh hiệu. Từ một loại nông sản, doanh nghiệp đã phát triển thành nhiều sản phẩm chế biến với cách sử dụng và quy cách khác nhau. Khi nguyên liệu được chế biến và chuẩn hóa sâu hơn, giá trị tạo ra cũng được mở rộng, đồng thời doanh nghiệp có thêm cơ sở để xây dựng thương hiệu và tiếp cận các nhóm khách hàng khác nhau.
Một hướng đi khác đến từ Công ty TNHH Travipha với sản phẩm Trà trái mãng cầu xiêm Vĩnh Phát. Từ nguồn nguyên liệu mãng cầu xiêm tại vùng Tân Phú Đông, doanh nghiệp phát triển sản phẩm trà từ trái mãng cầu, đồng thời đầu tư thiết bị chế biến, đóng gói và từng bước hoàn thiện quy trình sản xuất. Theo thông tin doanh nghiệp công bố, sản phẩm được phát triển từ nguồn nguyên liệu địa phương, mở thêm hướng tiêu thụ cho trái mãng cầu xiêm.
Năm 2025, Trà trái mãng cầu xiêm của Công ty TNHH Travipha được công nhận sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia theo Quyết định số 377/QĐ-BNN- ngày 17/1/2025.
Hai câu chuyện khác nhau nhưng cùng cho thấy một điểm chung: giá trị không chỉ nằm ở nguyên liệu ban đầu, mà còn được tạo ra trong quá trình chế biến, kiểm soát chất lượng, thiết kế sản phẩm và xây dựng thương hiệu.
“Đổi tên” để mở thêm cửa thị trường
Với sản phẩm nông thôn, câu hỏi quan trọng không phải một nguyên liệu có thể tạo ra bao nhiêu tên gọi, mà là mỗi bước chuyển đổi có giúp sản phẩm tiếp cận thêm khách hàng và tạo ra giá trị thực hay không.
Một quả ca cao bán dưới dạng nguyên liệu sẽ chịu cách định giá của thị trường nguyên liệu. Khi trở thành bột ca cao, chocolate hoặc nguyên liệu chế biến, doanh nghiệp có thêm khả năng kiểm soát quy cách, chất lượng và cách đưa sản phẩm ra thị trường. Tương tự, mãng cầu tươi phụ thuộc nhiều vào mùa vụ và khả năng bảo quản, trong khi sản phẩm trà có thể được đóng gói, lưu thông và sử dụng thuận tiện hơn.
Đây cũng là hướng mà Chương trình OCOP theo đuổi khi nhấn mạnh phát triển sản phẩm có lợi thế địa phương gắn với chuỗi giá trị, khoa học công nghệ, tiêu chuẩn chất lượng, xây dựng thương hiệu và xúc tiến thương mại.
Với doanh nghiệp công nghiệp nông thôn, cơ hội vì thế có thể nằm ngay trong những nguyên liệu quen thuộc. Không nhất thiết phải tìm một sản phẩm hoàn toàn mới, doanh nghiệp có thể bắt đầu bằng việc chế biến sâu hơn, kéo dài thời gian bảo quản, chuẩn hóa quy cách hoặc phát triển một sản phẩm phù hợp với nhu cầu thị trường.
Một nông sản quê có thể bắt đầu bằng cái tên rất giản dị: ca cao, mãng cầu, gừng hay khoai lang. Nhưng qua từng bước chế biến và hoàn thiện, nó có thể trở thành nguyên liệu, bán thành phẩm, sản phẩm đóng gói, sản phẩm OCOP rồi một thương hiệu riêng.
Sản phẩm nông thôn vì thế không chỉ cần được làm ra nhiều hơn, mà cần được nâng cấp từng bước. “Đổi tên” theo nghĩa tích cực chính là quá trình biến lợi thế vùng nguyên liệu thành sản phẩm có tiêu chuẩn, biến sản phẩm thành thương hiệu và biến thương hiệu thành giá trị kinh tế bền vững cho địa phương.