Từ ngành hàng âm thầm đến kỷ lục xuất khẩu hơn 2 tỷ USD
Trong nhiều năm, gia vị thường được xem là ngành hàng "đứng sau ánh hào quang" của gạo, cà phê hay trái cây. Tuy nhiên, những con số mới nhất cho thấy đây đang là một trong những lĩnh vực tăng trưởng ấn tượng nhất của nông nghiệp Việt Nam.
Theo Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA), năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu hồ tiêu và gia vị đạt 2,124 tỷ USD, tăng hơn 20% so với năm trước và lần đầu tiên vượt mốc 2 tỷ USD. Đây là mức cao nhất từ trước đến nay của ngành.
Trong đó, hồ tiêu tiếp tục giữ vị trí chủ lực với kim ngạch khoảng 1,66 tỷ USD. Quế đạt trên 300 triệu USD, hoa hồi gần 60 triệu USD cùng nhiều sản phẩm khác như gừng, nghệ, ớt, nhục đậu khấu và bạch đậu khấu.
Không chỉ tăng trưởng về giá trị, vị thế của Việt Nam trên bản đồ gia vị thế giới cũng ngày càng được khẳng định. Việt Nam hiện là quốc gia xuất khẩu hồ tiêu lớn nhất thế giới, đồng thời nằm trong nhóm những nước dẫn đầu về sản xuất và xuất khẩu quế, hồi. Sản phẩm đã có mặt tại hơn 100 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Điều đáng chú ý là sự tăng trưởng này diễn ra trong bối cảnh diện tích sản xuất không tăng đáng kể. Điều đó cho thấy giá trị ngành đang được cải thiện nhờ nhu cầu thị trường và chất lượng sản phẩm thay vì chỉ dựa vào mở rộng quy mô sản xuất.
Xu hướng tiêu dùng toàn cầu đang tạo “cơ hội vàng”
Theo nhiều tổ chức nghiên cứu thị trường quốc tế, nhu cầu sử dụng gia vị tự nhiên đang tăng mạnh cùng với xu hướng thực phẩm xanh, thực phẩm hữu cơ và các sản phẩm hỗ trợ sức khỏe.
Sau đại dịch, người tiêu dùng ngày càng quan tâm tới các nguyên liệu có nguồn gốc thực vật, chứa hoạt chất sinh học tự nhiên. Quế được sử dụng trong ngành thực phẩm chức năng và mỹ phẩm; nghệ trở thành nguyên liệu phổ biến trong các sản phẩm chăm sóc sức khỏe; gừng được ứng dụng rộng rãi trong đồ uống và thực phẩm bổ sung; trong khi hồ tiêu vẫn là loại gia vị không thể thiếu của ngành công nghiệp thực phẩm toàn cầu.
Đây là cơ hội đặc biệt đối với Việt Nam khi phần lớn các loại cây gia vị chủ lực đều là thế mạnh tự nhiên của nước ta.
Không chỉ xuất khẩu nguyên liệu, ngành gia vị còn có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu thông qua các sản phẩm tinh dầu, chiết xuất tự nhiên, thực phẩm chức năng và nguyên liệu phục vụ ngành mỹ phẩm.
Lợi thế lớn nhất nằm ở những vùng nguyên liệu bản địa
Khác với nhiều ngành hàng nông sản khác, lợi thế cạnh tranh của ngành gia vị Việt Nam không dễ bị sao chép.
Lào Cai hiện là thủ phủ quế của cả nước với diện tích hàng chục nghìn héc-ta. Lạng Sơn được biết đến là vùng hồi lớn nhất Việt Nam và thuộc nhóm lớn nhất thế giới. Tây Nguyên tiếp tục là trung tâm sản xuất hồ tiêu với sản lượng hàng đầu.
Những vùng nguyên liệu này không chỉ tạo ra sản lượng lớn mà còn sở hữu chất lượng đặc trưng. Hàm lượng tinh dầu cao, hương thơm đậm và tính ổn định của nguyên liệu Việt Nam là yếu tố được nhiều nhà nhập khẩu quốc tế đánh giá cao.
Quan trọng hơn, phần lớn diện tích gia vị hiện nay tập trung ở khu vực miền núi, trung du và nông thôn. Điều này đồng nghĩa với việc sự phát triển của ngành gia vị có thể tạo tác động lan tỏa trực tiếp tới sinh kế của hàng trăm nghìn hộ dân.
Việt Nam tiếp tục giữ vị trí quốc gia xuất khẩu hồ tiêu lớn nhất thế giới, với hồ tiêu đóng góp khoảng 1,66 tỷ USD trong tổng kim ngạch xuất khẩu gia vị năm 2025.
Khi doanh nghiệp Việt bắt đầu bán giá trị thay vì bán nguyên liệu
Nếu như trước đây gia vị chủ yếu được xuất khẩu dưới dạng thô thì hiện nay nhiều doanh nghiệp đang từng bước thay đổi cách tiếp cận.
Công ty Cổ phần Dh Foods là một trong những ví dụ tiêu biểu. Thay vì bán nguyên liệu, doanh nghiệp lựa chọn phát triển các sản phẩm gia vị hoàn chỉnh mang bản sắc ẩm thực Việt Nam như gia vị phở, bún bò Huế, cà ri, sa tế, tiêu, quế, hồi và nhiều dòng sản phẩm đặc trưng khác.
Sản phẩm hiện đã xuất khẩu tới nhiều thị trường khó tính như Mỹ, Nhật Bản, Đức và Canada. Thành công của doanh nghiệp cho thấy giá trị lớn nhất của ngành gia vị không nằm ở nguyên liệu mà nằm ở khâu chế biến, đóng gói, xây dựng thương hiệu và tiếp cận người tiêu dùng cuối cùng.
Ở một hướng khác trong chuỗi giá trị, Vinasamex và Simexco Đắk Lắk tập trung vào vùng nguyên liệu, chế biến sơ – sâu và hệ thống truy xuất nguồn gốc, hướng đến các thị trường yêu cầu tiêu chuẩn cao như châu Âu và Bắc Mỹ.
Mỗi doanh nghiệp lựa chọn một vị trí khác nhau trong chuỗi giá trị, nhưng cùng phản ánh xu hướng chung của ngành gia vị Việt Nam: dịch chuyển từ xuất khẩu nguyên liệu sang nâng cao giá trị thông qua chế biến và tiêu chuẩn hóa sản phẩm.
Điểm nghẽn lớn nhất vẫn là chế biến sâu
Mặc dù đạt kim ngạch hơn 2 tỷ USD nhưng ngành gia vị Việt Nam vẫn chưa thực sự khai thác hết tiềm năng.
Hiện nay, phần lớn sản phẩm xuất khẩu vẫn ở dạng nguyên liệu hoặc sơ chế. Trong khi đó, lợi nhuận lớn nhất lại nằm ở các sản phẩm tinh dầu quế, tinh dầu hồi, oleoresin hồ tiêu, chiết xuất nghệ, thực phẩm chức năng và các dòng gia vị phối trộn phục vụ công nghiệp thực phẩm.
Nhiều chuyên gia cho rằng đây chính là "khoảng trống giá trị" mà ngành gia vị Việt Nam cần nhanh chóng lấp đầy.
Thực tế cho thấy, một tấn quế xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu có giá trị thấp hơn rất nhiều so với sản phẩm tinh dầu hoặc chiết xuất được sản xuất từ cùng lượng nguyên liệu đó. Tương tự, hồ tiêu chế biến sâu có thể mang lại giá trị gia tăng cao gấp nhiều lần so với xuất khẩu hạt tiêu thô.
Đây là lý do dù sở hữu vùng nguyên liệu lớn nhưng Việt Nam vẫn chưa thu được giá trị tương xứng với tiềm năng của ngành.
Động lực mới cho phát triển công nghiệp nông thôn
Từ góc độ công nghiệp nông thôn, ngành gia vị không chỉ đơn thuần là một ngành hàng xuất khẩu.
Mỗi nhà máy chế biến được xây dựng tại vùng nguyên liệu đồng nghĩa với việc tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương.
Đặc biệt, khi kết hợp với chương trình OCOP, phát triển hợp tác xã và xây dựng chuỗi giá trị bền vững, ngành gia vị có thể trở thành một trong những động lực quan trọng của công nghiệp nông thôn trong giai đoạn tới.
Từ những cánh rừng quế ở Lào Cai, vùng hồi Lạng Sơn đến những đồi tiêu Tây Nguyên, Việt Nam đang sở hữu đầy đủ điều kiện để hình thành một ngành công nghiệp gia vị hiện đại. Khi doanh nghiệp đầu tư mạnh hơn vào chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường, những loại gia vị vốn quen thuộc trong đời sống hằng ngày hoàn toàn có thể trở thành ngành hàng tỷ USD mang dấu ấn Việt Nam trên thị trường toàn cầu, đồng thời tạo động lực mới cho phát triển kinh tế nông thôn theo hướng xanh, bền vững và giá trị cao.