Khi máy móc bắt đầu “biết” vị trí và công việc
Cơ giới hóa nông nghiệp đang chuyển từ những thiết bị chủ yếu phục vụ sức kéo, làm đất, gieo trồng, thu hoạch sang các hệ thống có khả năng định vị, tự động hóa và ghi nhận thông tin trong quá trình vận hành. Theo kết quả chính thức Tổng điều tra nông thôn, nông nghiệp năm 2025, cả nước có gần 54,6 nghìn máy kéo từ 35 CV trở lên, tăng 69,62% so với năm 2016; số máy gặt đập liên hợp đạt khoảng 28,6 nghìn chiếc, tăng 11,16%; gần 7.000 thiết bị bay không người lái cũng đã được ghi nhận.
Ở cây lúa, mức độ cơ giới hóa làm đất đạt 88,09% diện tích và thu hoạch đạt 84,97%. Những con số này cho thấy máy móc đã đảm nhận một phần lớn các công đoạn vốn phụ thuộc nhiều vào lao động trực tiếp. Khi thiết bị tiếp tục được tích hợp thêm định vị và tự động hóa, công việc của người vận hành cũng có thêm những yêu cầu mới bên cạnh kỹ năng điều khiển máy.
Một ví dụ là Tổng công ty Máy động lực và Máy nông nghiệp Việt Nam - CTCP (VEAM) đã phối hợp trình diễn máy kéo ISEKI tích hợp bộ KIT lái tự động PLUVA tại Phú Thọ vào đầu năm 2026. Theo thông tin được công bố, hệ thống được thiết kế để hỗ trợ quá trình điều khiển máy theo hướng tự động hóa, qua đó cho thấy người vận hành có thể chuyển một phần công việc từ trực tiếp cầm lái sang thiết lập và giám sát hoạt động của thiết bị.
Người vận hành phải đọc được cả máy lẫn dữ liệu
Khi máy có khả năng tự xác định vị trí hoặc thực hiện một phần công việc theo thiết lập, kỹ năng của người vận hành không còn chỉ nằm ở việc điều khiển vô-lăng, cần số hay các cơ cấu cơ khí. Người sử dụng còn phải hiểu thông số làm việc, theo dõi trạng thái thiết bị và nhận biết những tình huống cần can thiệp.
Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh lao động nông nghiệp cũng đang chuyển dịch. Theo Tổng điều tra năm 2025, khu vực nông thôn có khoảng 31,77 triệu lao động; trong đó lao động nông, lâm nghiệp và thủy sản khoảng 16,5 triệu người, chiếm 51,93%. Cùng với đó, sản xuất nông nghiệp vẫn còn phổ biến quy mô nhỏ và việc ứng dụng công nghệ, cơ giới hóa giữa các khâu chưa hoàn toàn đồng bộ.
Ở cấp độ công nghệ, Tập đoàn Daedong đang phát triển các giải pháp máy nông nghiệp thông minh theo hướng tự động lái, kết nối dữ liệu và quản lý hoạt động của thiết bị. Theo thông tin doanh nghiệp công bố, nền tảng Daedong Connect có thể hỗ trợ theo dõi trạng thái máy, quản lý hoạt động, ghi nhận nhật ký công việc và cung cấp thông tin phục vụ quản lý sản xuất. Tại Việt Nam, Công ty Cổ phần Máy nông nghiệp Daedong Việt Nam là doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực máy nông nghiệp.
Điểm đáng chú ý của những công nghệ này không chỉ nằm ở khả năng tự động hóa một phần công việc, mà còn ở lượng thông tin được tạo ra trong quá trình máy làm việc. Nhật ký vận hành, vị trí, trạng thái thiết bị hay thông tin về công việc có thể trở thành dữ liệu để người sử dụng theo dõi và tổ chức sản xuất. Khi đó, người vận hành cần có khả năng đọc và sử dụng thông tin thay vì chỉ phản ứng với máy bằng thao tác cơ học.
Từ người điều khiển máy nông nghiệp đến người quản lý một quy trình
Sự phát triển của máy nông nghiệp thông minh không có nghĩa vai trò của người vận hành bị thay thế hoàn toàn. Với những hệ thống tự động hóa cao, con người vẫn giữ vai trò thiết lập công việc, kiểm tra điều kiện vận hành, giám sát và xử lý các tình huống ngoài dự kiến.
Đây cũng là hướng mở cho quá trình nâng cấp chất lượng lao động nông thôn. Thay vì chỉ đào tạo người biết sử dụng một loại máy, các chương trình đào tạo nghề có thể chú trọng thêm kiến thức về thiết bị điện - điện tử, định vị, phần mềm điều khiển, an toàn vận hành và quản lý dữ liệu. Người vận hành khi đó có thể trở thành mắt xích kết nối giữa máy móc, dữ liệu và quy trình sản xuất.
Khi mức độ cơ giới hóa và tự động hóa tăng lên, yêu cầu đối với người vận hành cũng có thể mở rộng từ điều khiển máy sang giám sát thiết bị và khai thác dữ liệu. Từ chiếc máy kéo truyền thống đến máy có định vị, tự động hóa và kết nối dữ liệu không chỉ là bước thay đổi về công nghệ, mà còn đặt ra yêu cầu mới đối với kỹ năng nghề trong nông nghiệp hiện đại.