Máy đã ra đồng, nhưng chưa dừng ở cổng nhà máy
Cơ giới hóa nông nghiệp những năm gần đây đã có bước tiến rõ rệt, nhất là ở các khâu làm đất và thu hoạch. Theo kết quả chính thức Tổng điều tra nông thôn, nông nghiệp năm 2025, cả nước có gần 54,6 nghìn máy kéo từ 35 CV trở lên, tăng 69,62% so với năm 2016; khoảng 28,6 nghìn máy gặt đập liên hợp, tăng 11,16%; gần 7.000 thiết bị bay không người lái cũng được ghi nhận. Riêng với cây lúa, cơ giới hóa làm đất đạt 88,09% diện tích và thu hoạch đạt 84,97% diện tích.
Những con số trên cho thấy máy móc ngày càng đảm nhận nhiều công việc ngoài đồng ruộng. Tuy nhiên, sau khi nông sản được thu hoạch, một chuỗi công việc khác lại bắt đầu: vận chuyển, làm sạch, phân loại, sấy, làm lạnh, đóng gói và bảo quản. Đây là phần không gian mà cơ giới hóa sau thu hoạch có thể tiếp tục mở rộng, nhất là khi cơ sở sản xuất cần xử lý nguyên liệu nhanh và chủ động hơn.
Nếu khâu thu hoạch được thực hiện nhanh nhưng nông sản phải chờ lâu để được làm khô hoặc xử lý, lợi thế của cơ giới hóa trên đồng ruộng chưa thể phát huy đầy đủ. Vì vậy, bài toán không chỉ là có thêm máy thu hoạch, mà còn là làm thế nào để máy móc tiếp tục đồng hành với nông sản trong những giờ và ngày sau đó.
Máy sấy mở thêm không gian cho cơ khí nông nghiệp
Sấy là một trong những khâu có dư địa rõ rệt cho cơ giới hóa sau thu hoạch, đặc biệt với những loại nông sản cần giảm độ ẩm để bảo quản hoặc tiếp tục chế biến. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào phơi tự nhiên, cơ sở sản xuất có thể lựa chọn thiết bị phù hợp với đặc tính nguyên liệu và quy mô xử lý.
Một ví dụ là Công ty Cổ phần DQTech. Theo thông tin được công bố, doanh nghiệp phát triển các giải pháp sấy, trong đó có máy sấy gió nóng - tách ẩm chủ động và máy sấy thăng hoa, phục vụ nhu cầu xử lý nông sản và thực phẩm. Cách tiếp cận này cho thấy cơ giới hóa sau thu hoạch có thể bắt đầu từ từng công đoạn cụ thể, phù hợp với nhu cầu và quy mô của cơ sở sản xuất.
Ở hướng công nghệ khác, Công ty TNHH Thiết bị Bạch Mã (Bạch Mã) là doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất máy nông nghiệp và lâm nghiệp, đồng thời có hoạt động liên quan đến dịch vụ sau thu hoạch. Theo thông tin doanh nghiệp công bố, Bạch Mã thiết kế và sản xuất máy sấy thăng hoa với nhiều mức công suất, trong đó danh mục hiện có thiết bị từ 10 kg/mẻ đến 1.000 kg/mẻ. Đây là một ví dụ cho thấy cơ khí nông nghiệp không chỉ tập trung vào máy móc ngoài đồng ruộng, mà còn có thể tham gia vào những công đoạn xử lý nông sản sau thu hoạch.
Cơ giới hóa cả chuỗi để không “đứt” sau mùa gặt
Cơ giới hóa sau thu hoạch không nhất thiết bắt đầu bằng một dây chuyền lớn. Với cơ sở sản xuất nhỏ, có thể ưu tiên công đoạn đang tạo áp lực lớn nhất như sấy, làm sạch, phân loại hoặc đóng gói; sau đó từng bước kết nối với các khâu bảo quản và chế biến khi sản lượng tăng lên.
Đây cũng là khoảng trống để doanh nghiệp cơ khí, chế tạo máy và doanh nghiệp công nghiệp nông thôn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nông sản. Thay vì chỉ cung cấp một thiết bị riêng lẻ, doanh nghiệp có thể phát triển các hệ thống phù hợp với từng nhóm nguyên liệu, từ xử lý ban đầu đến sấy, phân loại, đóng gói và quản lý quá trình.
Khi cơ giới hóa các khâu làm đất và thu hoạch lúa đã đạt tỷ lệ cao, phần việc phía sau thu hoạch càng trở nên đáng chú ý. Bước tiếp theo của cơ giới hóa nông nghiệp vì thế không chỉ là đưa thêm máy ra cánh đồng, mà còn là đưa máy móc và công nghệ vào các công đoạn sau thu hoạch, giúp quá trình xử lý nông sản chủ động và đồng bộ hơn.