Mỗi mùa thu hoạch sầu riêng, xoài, nhãn hay thanh long, nhiều hợp tác xã lại đối mặt với bài toán quen thuộc: hàng hóa ra đồng loạt nhưng kho bảo quản không đủ.
Nếu bán ngay, giá thường giảm mạnh do nguồn cung tăng đột biến. Nếu giữ hàng bằng phương pháp thông thường, tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch có thể tăng nhanh chỉ sau vài ngày.
Trong bối cảnh đó, kho lạnh thuê linh hoạt theo nhu cầu đang nổi lên như một mô hình mới giúp nhiều hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ giảm áp lực đầu tư ban đầu nhưng vẫn tiếp cận được hệ thống bảo quản lạnh đạt chuẩn thương mại.
Đây được xem là một trong những thay đổi đáng chú ý của logistics lạnh nông sản tại Việt Nam.
Vì sao hợp tác xã khó tự xây kho lạnh?
Đầu tư một kho lạnh bảo quản trái cây quy mô nhỏ không hề rẻ. Ngoài chi phí xây dựng nhà kho, đơn vị còn phải đầu tư panel cách nhiệt, cụm máy nén, hệ thống điều khiển nhiệt độ, điện 3 pha, thiết bị giám sát và nhân sự vận hành.
Đối với nhiều hợp tác xã, tổng mức đầu tư có thể lên tới vài trăm triệu đến vài tỷ đồng, trong khi kho chỉ hoạt động mạnh vào một số tháng cao điểm của mùa vụ.
Điều này dẫn đến tình trạng công suất sử dụng thấp trong phần lớn thời gian còn lại, khiến thời gian thu hồi vốn kéo dài và hiệu quả đầu tư không cao.
Chính vì vậy, thay vì cố gắng sở hữu kho riêng, nhiều đơn vị bắt đầu chuyển sang tư duy “thuê dịch vụ khi cần”.
Mô hình thuê kho lạnh linh hoạt hoạt động ra sao?
Nhiều doanh nghiệp logistics lạnh hiện áp dụng hình thức tính phí theo thời gian lưu kho thực tế hoặc theo dung lượng sử dụng, tạo điều kiện cho khách hàng tiếp cận dịch vụ bảo quản lạnh linh hoạt hơn trong mùa vụ cao điểm.
Hợp tác xã có thể đưa hàng vào kho trong một vài ngày, vài tuần hoặc theo từng lô hàng cụ thể, tùy nhu cầu tiêu thụ và lịch vận chuyển. Đơn vị vận hành kho sẽ chịu trách nhiệm duy trì nhiệt độ, độ ẩm, theo dõi bảo quản và hỗ trợ xuất – nhập hàng.
Ưu điểm lớn nhất là không phải đầu tư tài sản cố định, trong khi vẫn được sử dụng hệ thống bảo quản đạt tiêu chuẩn thương mại.
Đối với các mặt hàng có giá trị cao như sầu riêng, xoài cát, nhãn, chanh leo hay bơ, việc kéo dài thời gian bảo quản thêm vài ngày, nếu được sơ chế và làm mát đúng quy trình, có thể giúp người bán chủ động lựa chọn thời điểm giao hàng thay vì buộc phải bán tháo ngay sau thu hoạch.
ABA Cooltrans: Dịch vụ kho lạnh linh hoạt cho chuỗi nông sản
Công ty Cổ phần Giải pháp thương mại A BA (ABA Cooltrans) là doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực logistics lạnh, kho lạnh và vận chuyển lạnh cho thực phẩm, thủy sản và nông sản tại Việt Nam.
Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ lưu trữ lạnh và phân phối lạnh với khả năng đáp ứng nhu cầu bảo quản linh hoạt theo sản lượng và thời gian lưu kho thực tế của khách hàng.
Đối với các hợp tác xã và doanh nghiệp thu mua nông sản theo mùa vụ, mô hình này giúp giảm áp lực đầu tư kho lạnh riêng và hạn chế chi phí vận hành cố định trong thời gian thấp điểm.
Điểm đáng chú ý là việc sử dụng dịch vụ kho lạnh chuyên nghiệp còn giúp khách hàng tiếp cận hệ thống kiểm soát nhiệt độ, quy trình vận hành và chuỗi vận chuyển lạnh đồng bộ, những yếu tố mà nhiều đơn vị nhỏ khó tự đầu tư đầy đủ.
Emergent Cold Vietnam: Hạ tầng chuỗi lạnh đang mở rộng nhanh
Công ty TNHH Emergent Cold Vietnam, (Emergent Cold Vietnam) hoạt động trong lĩnh vực kho lạnh và chuỗi cung ứng lạnh tại Việt Nam.
Doanh nghiệp phát triển hệ thống kho lạnh và trung tâm logistics lạnh phục vụ bảo quản và phân phối thực phẩm, thủy sản và nông sản.
Sự mở rộng của các doanh nghiệp logistics lạnh chuyên nghiệp cho thấy thị trường đang chuyển dần sang mô hình sử dụng hạ tầng kho lạnh chuyên dụng như một dịch vụ, thay vì mỗi đơn vị sản xuất phải tự đầu tư toàn bộ hệ thống bảo quản riêng.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa với các vùng sản xuất nông sản tập trung, nơi nhiều hợp tác xã có nhu cầu bảo quản nhưng không đủ quy mô để đầu tư kho lạnh độc lập.
Kho lạnh không chỉ để “giữ lạnh”
Nhiều người cho rằng kho lạnh chỉ có tác dụng kéo dài thời gian bảo quản. Thực tế, giá trị lớn hơn nằm ở khả năng ổn định chất lượng và điều tiết thời điểm bán hàng.
Khi trái cây được đưa vào kho lạnh đúng quy trình sau sơ chế, doanh nghiệp có thể giảm tỷ lệ mất nước và héo quả, hạn chế phát sinh nấm bệnh sau thu hoạch, giữ độ đồng đều về màu sắc và độ cứng, chủ động chờ lịch đóng container hoặc xuất khẩu, đồng thời tránh tình trạng ùn ứ hàng hóa tại vùng trồng.
Đối với thị trường xuất khẩu, việc duy trì chuỗi lạnh liên tục từ sơ chế đến vận chuyển là yếu tố ngày càng quan trọng để đáp ứng yêu cầu của nhà nhập khẩu.
Chi phí thuê có thực sự hiệu quả?
Nếu chỉ nhìn vào đơn giá thuê kho lạnh, nhiều hợp tác xã có thể cảm thấy chi phí không hề thấp. Tuy nhiên, bài toán cần so sánh là chi phí thuê với chi phí hao hụt và giảm giá khi phải bán gấp.
Ví dụ, một lô xoài hoặc sầu riêng bị giảm giá vài nghìn đồng mỗi kg do bán dồn trong ngày cao điểm có thể gây thiệt hại lớn hơn nhiều so với chi phí lưu kho lạnh trong vài ngày.
Ngoài ra, thuê kho còn giúp đơn vị không phải trả chi phí điện, bảo trì hệ thống lạnh, nhân sự kỹ thuật và khấu hao thiết bị quanh năm.
Đối với nhiều hợp tác xã có sản lượng không ổn định theo mùa vụ, mô hình thuê kho lạnh thường giúp giảm áp lực vốn đầu tư và chi phí vận hành cố định so với việc sở hữu kho riêng.
Điểm nghẽn vẫn nằm ở khâu sơ chế
Tuy nhiên, kho lạnh không phải “chiếc đũa thần” cứu mọi loại nông sản.
Nếu hàng hóa chưa được phân loại, làm sạch, loại bỏ quả lỗi và làm mát sơ bộ, việc đưa vào kho lạnh chỉ giúp kéo dài thời gian bảo quản của một lô hàng chưa đạt chuẩn.
Do đó, xu hướng hiệu quả nhất hiện nay là kết hợp trạm sơ chế với dịch vụ kho lạnh thuê ngoài, tạo thành chuỗi sơ chế – tiền lạnh – lưu kho – vận chuyển lạnh.
Đây cũng là mô hình mà nhiều doanh nghiệp xuất khẩu trái cây đang áp dụng để giảm đầu tư dàn trải nhưng vẫn kiểm soát được chất lượng sau thu hoạch.
Một “hạ tầng chia sẻ” cho nông nghiệp hiện đại
Trong nhiều năm, hạ tầng bảo quản lạnh thường được xem là tài sản mà mỗi doanh nghiệp phải tự sở hữu. Nhưng sự phát triển của các đơn vị như ABA Cooltrans và Emergent Cold Vietnam cho thấy một hướng đi khác: kho lạnh như một dịch vụ có thể sử dụng linh hoạt theo nhu cầu thực tế.
Điều này đặc biệt phù hợp với đặc điểm của nông nghiệp Việt Nam, nơi sản xuất còn phân tán, mùa vụ biến động mạnh và phần lớn hợp tác xã có quy mô vốn hạn chế.
Từ “bán ngay sau thu hoạch” đến “bán khi thị trường cần”
Sự xuất hiện của kho lạnh thuê linh hoạt theo nhu cầu không chỉ là câu chuyện logistics. Nó phản ánh một thay đổi quan trọng trong tư duy kinh doanh nông sản.
Thay vì bị động “thu hoạch đến đâu bán đến đó”, hợp tác xã có cơ hội giữ chất lượng hàng hóa lâu hơn, chờ lịch vận chuyển phù hợp và lựa chọn thời điểm giao dịch có lợi hơn.
Trong hành trình nâng giá trị nông sản Việt Nam, đôi khi điều cần thiết không phải là xây thêm thật nhiều nhà máy lớn, mà là tạo ra những dịch vụ hạ tầng linh hoạt giúp nông dân và hợp tác xã tiếp cận công nghệ bảo quản hiện đại với chi phí phù hợp.
Và trong số những dịch vụ đó, kho lạnh thuê linh hoạt theo nhu cầu có thể sẽ trở thành một trong những “mảnh ghép nhỏ nhưng tạo khác biệt lớn” đối với chuỗi nông sản Việt Nam trong những mùa cao điểm sắp tới.