Thị trường ngô, đậu tương thế giới biến động

Diễn biến ngô, đậu tương thế giới tuần qua cho thấy hai lực đẩy giá cùng lúc: nguồn cung ngô Mỹ bị USDA siết lại, còn Trung Quốc tăng mua đậu tương Mỹ trước thềm chuyến thăm của Chủ tịch Tập Cận Bình.

Những điểm chính

• USDA hạ năng suất ngô Mỹ niên vụ 2026-2027 xuống 178,5 giạ/mẫu Anh (bu/acre), giảm 2,2 giạ so với tháng 8; sản lượng ngô còn 15,8 tỷ giạ, giảm 213 triệu giạ.
• Ngược lại, năng suất đậu tương Mỹ được nâng nhẹ lên 52,8 giạ/mẫu Anh — mức cao thứ nhì lịch sử — đưa sản lượng lên kỷ lục 4,535 tỷ giạ.
• Trung Quốc mua khoảng 1 triệu tấn đậu tương Mỹ (14-15 lô hàng) trong tuần 10/9/2026 để giao từ tháng 12/2026 đến tháng 2/2027, theo các thương nhân trao đổi với Reuters; USDA xác nhận chính thức 340.000 tấn bán cho Trung Quốc trong cùng kỳ.
• Giá ngô kỳ hạn tăng lên khoảng 4,8 USD/giạ, đậu tương lên khoảng 12 USD/giạ ngay sau báo cáo WASDE tháng 9.
• Việt Nam nhập khẩu 4,4 triệu tấn ngô (hơn 1,1 tỷ USD, tăng 49% so với cùng kỳ) và 1,1 triệu tấn đậu tương (542 triệu USD, tăng 61%) trong 4 tháng đầu năm 2026 — Mỹ và Brazil chiếm gần 90% nguồn cung đậu tương cho Việt Nam.

Mỹ bất ngờ siết nguồn cung ngô ngay trước vụ thu hoạch

Ngày 11/9/2026, USDA công bố báo cáo Cung – Cầu Nông sản Thế giới (WASDE) tháng 9, hạ dự báo năng suất ngô niên vụ 2026-2027 từ 180,7 xuống còn 178,5 giạ/mẫu Anh - mức giảm 2,2 giạ. Diện tích thu hoạch cũng được điều chỉnh giảm, thấp hơn cả kỳ vọng của giới thương nhân lẫn ước tính hồi tháng 8. Sản lượng ngô Mỹ theo đó lùi xuống 15,8 tỷ giạ, giảm 213 triệu giạ so với báo cáo trước, kéo tồn kho cuối vụ xuống còn 1,567 tỷ giạ.

Theo chuyên gia phân tích trưởng Karen Braun của Zaner Ag Hedge được Agri-Pulse trích dẫn, diện tích thu hoạch ngô "thấp hơn cả kỳ vọng của thị trường lẫn ước tính tháng trước", trong khi một số bang trồng ngô lớn như Bắc Dakota ghi nhận năng suất giảm tới 12 giạ/mẫu Anh so với vụ trước — hệ quả của thời tiết nóng, khô cuối hè. Giới phân tích của Farm Progress cho biết khoảng ước tính của thị trường trước báo cáo dao động rất rộng, từ 173,2 đến 182,9 giạ/mẫu Anh, và có ý kiến đặt câu hỏi liệu USDA cắt giảm như vậy đã đủ hay chưa.

Ở chiều ngược lại, đậu tương lại là điểm sáng: năng suất được nâng nhẹ lên 52,8 giạ/mẫu Anh, mức cao thứ nhì trong lịch sử, đưa sản lượng lên kỷ lục 4,535 tỷ giạ. Tồn kho cuối vụ đậu tương Mỹ dù vậy vẫn giảm xuống 310 triệu giạ do xuất khẩu được điều chỉnh tăng thêm 25 triệu giạ. Trên bình diện toàn cầu, USDA hạ dự báo tồn kho ngô cuối vụ 2026-2027 xuống 272,1 triệu tấn (từ 274,7 triệu tấn), trong khi tồn kho lúa mì thế giới lại được nâng lên 276,3 triệu tấn.

Ngay sau khi báo cáo được công bố, giá kỳ hạn đồng loạt tăng: theo ghi nhận của trang phân tích thị trường HAAWKS, hợp đồng ngô, lúa mì và đậu tương trên sàn Chicago đều bật tăng ngay trong phiên, dù HAAWKS lưu ý mức tăng ban đầu "không phản ánh đầy đủ" tính hai mặt của báo cáo — nguồn cung Mỹ thắt chặt nhưng tồn kho toàn cầu một số mặt hàng lại nới lỏng. Theo Agri-Pulse và DTN, giá ngô bình quân niên vụ được USDA dự báo tăng lên khoảng 4,8 USD/giạ (từ 4,5 USD/giạ), còn giá đậu tương lên khoảng 12 USD/giạ, tăng 60 cent.

Trung Quốc dồn dập mua đậu tương Mỹ trước chuyến thăm của ông Tập Cận Bình

Song song với báo cáo WASDE, một diễn biến thương mại đáng chú ý khác cũng đang định hình thị trường: theo hãng tin Reuters (dẫn nguồn từ bốn thương nhân, được nhiều báo quốc tế như Business Recorder, Yahoo Finance, Newsmax đăng lại), Trung Quốc đã mua khoảng 1 triệu tấn đậu tương Mỹ, tương đương 14-15 lô hàng, trong tuần từ 10/9/2026, để giao hàng từ cảng Gulf (Mỹ) trong giai đoạn tháng 12/2026 - tháng 2/2027. Bên mua được xác định là Sinograin, doanh nghiệp dự trữ lương thực nhà nước Trung Quốc.

Cần lưu ý: đây là thông tin do các thương nhân cung cấp cho Reuters, chưa phải số liệu chính thức đầy đủ — nên được hiểu là thông tin có nguồn nhưng chưa được cơ quan quản lý xác nhận toàn bộ. Ở chiều xác nhận chính thức, USDA cùng kỳ công bố 340.000 tấn đậu tương đã ký bán cho Trung Quốc, cộng thêm 100.000 tấn bán cho "điểm đến chưa xác định" - con số thấp hơn ước tính 1 triệu tấn từ thương nhân, nhưng cùng xác nhận một xu hướng: Trung Quốc đang quay lại mua đậu tương Mỹ sau giai đoạn mua dè dặt.

Thời điểm mua hàng được giới quan sát cho là không ngẫu nhiên: nó diễn ra ngay trước chuyến thăm Washington dự kiến của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Theo Farm Policy News (dẫn Bloomberg), động thái này tiếp nối cam kết đưa ra tại cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và ông Tập hồi tháng 5/2026, trong đó Trung Quốc cam kết mua tối thiểu 25 triệu tấn đậu tương Mỹ mỗi năm đến hết năm 2028, cùng cam kết mua thêm ít nhất 17 tỷ USD nông sản Mỹ mỗi năm. Tính đến đầu tháng 9/2026, lượng mua của Trung Quốc mới đạt khoảng một nửa mục tiêu 25 triệu tấn cho năm nay - cho thấy dư địa mua thêm vẫn còn lớn nếu quan hệ thương mại hai nước tiếp tục cải thiện.

Vì sao giá ngô, đậu tương thế giới quan trọng với doanh nghiệp Việt

Hai diễn biến - nguồn cung ngô Mỹ bị siết lại đúng lúc và nhu cầu đậu tương từ Trung Quốc tăng lên - cùng lúc đẩy giá ngô, đậu tương thế giới, hai mặt hàng nguyên liệu đầu vào quan trọng nhất của ngành thức ăn chăn nuôi toàn cầu, đi lên, trong khi chi phí nhiên liệu phục vụ thu hoạch tại Mỹ cũng đang tăng, theo ghi nhận của DTN ngày 13/9/2026. Với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu nông sản, sản xuất thức ăn chăn nuôi và chăn nuôi quy mô lớn, đây là tín hiệu cho thấy mặt bằng giá ngô, đậu tương nhập khẩu nửa cuối năm 2026 khó quay về vùng thấp như đầu năm, kể cả khi vụ thu hoạch Bắc bán cầu đang vào cao điểm - thời điểm thường kéo giá xuống vì nguồn cung dồi dào.

Đồng thời, việc Trung Quốc - nước nhập khẩu đậu tương lớn nhất thế giới - quay lại mua hàng Mỹ với khối lượng lớn cũng có thể làm thay đổi dòng chảy thương mại toàn cầu mà Việt Nam đang tham gia mua cùng: nếu nguồn cung đậu tương Mỹ được ưu tiên phân bổ cho các đơn hàng lớn của Trung Quốc, áp lực cạnh tranh nguồn hàng và giá cước vận chuyển cho các nước nhập khẩu quy mô nhỏ hơn như Việt Nam có thể tăng lên trong các tháng tới.

Việt Nam bị tác động ra sao

Việt Nam là một trong những thị trường nhập khẩu ngô, đậu tương lớn của khu vực để phục vụ ngành thức ăn chăn nuôi và thủy sản. Theo số liệu hải quan, trong 4 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đã chi hơn 2,6 tỷ USD để nhập khẩu ngô, lúa mì và đậu tương: gần 4,4 triệu tấn ngô (hơn 1,1 tỷ USD, tăng 49% về lượng so với cùng kỳ), khoảng 1,1 triệu tấn đậu tương (542 triệu USD, tăng 61% về lượng) và gần 4 triệu tấn lúa mì (hơn 1 tỷ USD, tăng 66% về lượng); riêng đậu tương, Mỹ và Brazil chiếm gần 90% nguồn cung cho Việt Nam, trong đó theo VIRAC, Mỹ một mình đã chiếm khoảng 68% giá trị. Với ngô, Brazil là nguồn cung chi phối (VIRAC ghi nhận gần 57% thị phần), còn tính chung cả Brazil và Argentina chiếm khoảng 80% lượng ngô Việt Nam nhập khẩu. Điều này có nghĩa biến động giá và nguồn cung tại Mỹ — dù do yếu tố thời tiết hay thương mại với Trung Quốc — vẫn tác động tương đối trực tiếp đến chi phí đầu vào của doanh nghiệp thức ăn chăn nuôi Việt Nam, đặc biệt ở khâu đậu tương/khô dầu đậu tương.

Thực tế này đã thể hiện phần nào trong kết quả kinh doanh quý I/2026: theo VIRAC, dù giá nguyên liệu có giai đoạn hạ nhiệt, biên lợi nhuận của các doanh nghiệp thức ăn chăn nuôi thuần (không có chuỗi khép kín 3F) vẫn chịu áp lực lớn hơn so với các doanh nghiệp có mô hình tích hợp Feed – Farm – Food; giá thức ăn chăn nuôi thành phẩm trong nước được ghi nhận tăng thêm 100-300 đồng/kg do áp lực tỷ giá và chi phí năng lượng.

Doanh nghiệp Việt cần theo dõi gì tiếp theo

Trong bối cảnh giá ngô, đậu tương thế giới đang biến động theo cả yếu tố thời tiết - mùa vụ lẫn địa chính trị thương mại Mỹ - Trung, các doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu và sản xuất thức ăn chăn nuôi, chăn nuôi quy mô lớn tại Việt Nam nên theo dõi sát: (1) kết quả cụ thể của chuyến thăm Washington của Chủ tịch Tập Cận Bình và khả năng Trung Quốc đẩy nhanh tốc độ mua đậu tương Mỹ trong quý IV/2026; (2) diễn biến thời tiết tại vành đai ngô Mỹ trong giai đoạn thu hoạch cao điểm tháng 9-10, có thể khiến USDA tiếp tục điều chỉnh số liệu trong các báo cáo WASDE tiếp theo; (3) chênh lệch giá giữa nguồn cung Mỹ và Nam Mỹ (Brazil, Argentina) - nơi đang chiếm phần lớn nguồn ngô nhập khẩu của Việt Nam - để có phương án đa dạng hóa nguồn mua, tránh phụ thuộc vào một thị trường khi giá biến động mạnh.