Thương mại điện tử xuyên biên giới: Mở đường đưa nông sản Việt ra thị trường quốc tế

Thương mại điện tử (TMĐT) xuyên biên giới đang mở ra cơ hội mới cho hàng hóa Việt Nam tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng quốc tế, mở rộng thị trường và gia tăng giá trị xuất khẩu. Đối với nông sản chế biến, sản phẩm OCOP và hàng thủ công mỹ nghệ, đây không chỉ là kênh phân phối mới mà còn là hướng đi giúp doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi thương mại toàn cầu.
TMĐT xuyên biên giới mở thêm kênh xuất khẩu cho nông sản, sản phẩm OCOP và hàng thủ công mỹ nghệ. Ảnh minh hoạ có sự hỗ trợ bởi AI.

Khai thác dư địa xuất khẩu trên thị trường số

Theo Bộ Công Thương, năm 2026, thị trường bán lẻ trực tuyến Việt Nam ước đạt 37,2-37,8 tỷ USD, tăng 20-22% so với năm 2025. Cùng với sự phát triển của kinh tế số, hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa cũng ghi nhận mức tăng trưởng đáng chú ý. Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), trong 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt 1.010,55 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 499,24 tỷ USD, tăng 27,5%; nhập khẩu đạt 511,31 tỷ USD, tăng 37,4%.

Quy mô thương mại ngày càng mở rộng cùng sự phát triển của các nền tảng số đang tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh và nhà sản xuất tiếp cận khách hàng quốc tế. Đặc biệt, TMĐT xuyên biên giới giúp rút ngắn khoảng cách giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng, mở rộng kênh phân phối, hỗ trợ quảng bá thương hiệu và tạo điều kiện để những sản phẩm có lợi thế đặc trưng của Việt Nam tìm kiếm thị trường mới.

Đây là hướng đi có nhiều tiềm năng đối với nông sản chế biến, thực phẩm đặc sản, sản phẩm OCOP và hàng thủ công mỹ nghệ. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống phân phối truyền thống hoặc các khâu trung gian, nhà sản xuất có thể tận dụng nền tảng số để giới thiệu sản phẩm, tiếp cận khách hàng và từng bước xây dựng thị trường riêng.

Tuy nhiên, thị trường tăng trưởng nhanh không đồng nghĩa mọi chủ thể đều có thể khai thác hiệu quả cơ hội. Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, khoảng cách giữa việc mở được gian hàng và duy trì hoạt động kinh doanh ổn định vẫn còn khá lớn. Khó khăn không chỉ nằm ở kỹ năng sử dụng nền tảng mà còn liên quan đến quản lý đơn hàng, tổ chức nguồn cung, kiểm soát chi phí và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của khách hàng.

Tại xã Bình Lư (Lai Châu), sau khoảng một năm được TikTok Shop hỗ trợ, địa phương đã đào tạo khoảng 20 nhà bán hàng, trong đó 8 người ghi nhận doanh thu ổn định tại thời điểm báo cáo. Dù vậy, quá trình vận hành vẫn gặp nhiều trở ngại, từ quản lý giỏ hàng, tổ chức nguồn cung đến duy trì hoạt động bán hàng thường xuyên.

Theo ông Nguyễn Bá Kiện, Phó Chủ tịch HĐND xã Bình Lư, bán hàng là một chuyện, nhưng vận hành mới là việc hết sức khó khăn. Thực tế này cho thấy, mở gian hàng chỉ là bước khởi đầu. Điều quan trọng hơn là giúp người dân hình thành kỹ năng kinh doanh, chủ động quản lý hoạt động bán hàng và duy trì được hiệu quả sau khi kết thúc các chương trình hỗ trợ.

Tại xã Phượng Dực (TP. Hà Nội), địa phương hiện có 458 nhà bán hàng trên các sàn TMĐT và đặt mục tiêu nâng con số này lên 1.000. Tuy nhiên, chi phí kinh doanh gia tăng trên các nền tảng như TikTok Shop, Shopee, cùng yêu cầu ngày càng cao về chất lượng dịch vụ, tốc độ xử lý đơn hàng và đánh giá gian hàng đang tạo thêm áp lực cho các hộ kinh doanh nhỏ.

Đáng chú ý, doanh thu không phải thước đo duy nhất của hiệu quả kinh doanh trực tuyến. Các khoản phí nền tảng, quảng cáo, đóng gói, vận chuyển và hoàn trả đều ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận. Nếu thiếu kỹ năng quản trị và kiểm soát chi phí, người bán có thể tăng doanh số nhưng hiệu quả kinh doanh chưa chắc được cải thiện tương ứng.

Một điểm nghẽn khác là sự chưa đồng bộ giữa năng lực sản xuất tại địa phương và yêu cầu của thị trường số. Mường Ảng (Điện Biên) có hơn 2.100 ha cà phê, trong đó khoảng 1.800 ha đã cho thu hoạch, cùng nhiều sản phẩm đặc trưng như bưởi da xanh, thịt sấy, thịt gác bếp. Địa phương hiện có khoảng 18 sản phẩm OCOP và dự kiến hoàn thiện hồ sơ công nhận thêm khoảng 10 sản phẩm.

Đây là nguồn hàng có tiềm năng phát triển trên các nền tảng trực tuyến. Tuy nhiên, người dân vẫn gặp khó khăn trong lựa chọn nền tảng, xây dựng gian hàng, quảng bá sản phẩm và đáp ứng chi phí kinh doanh. Quan trọng hơn, đưa sản phẩm lên sàn mới chỉ giải quyết khâu tiếp cận khách hàng, chưa bảo đảm chất lượng đồng đều, sản lượng ổn định, điều kiện bảo quản, truy xuất nguồn gốc và khả năng giao hàng.

Những yêu cầu này càng trở nên quan trọng khi sản phẩm hướng tới thị trường quốc tế. Khách hàng và nhà nhập khẩu không chỉ quan tâm đến hình ảnh hay giá bán mà còn chú trọng chất lượng ổn định, thông tin minh bạch, nguồn gốc rõ ràng và khả năng cung ứng liên tục. Nếu không đáp ứng quy cách đóng gói, tiêu chuẩn kỹ thuật và hồ sơ truy xuất nguồn gốc, sản phẩm khó duy trì đơn hàng lâu dài, dù đã tiếp cận được khách hàng thông qua nền tảng số.

Vì vậy, phát triển TMĐT xuyên biên giới không thể tách rời việc tổ chức lại chuỗi cung ứng, từ vùng nguyên liệu, chế biến, tiêu chuẩn hóa sản phẩm đến logistics và dịch vụ hậu mãi. Trọng tâm không chỉ là gia tăng số lượng gian hàng mà phải nâng cao năng lực kinh doanh thực chất, giúp người bán làm chủ hoạt động vận hành, địa phương chủ động tổ chức nguồn cung và các bên liên quan phối hợp hỗ trợ hiệu quả.

Hoàn thiện logistics và tổ chức chuỗi cung ứng giúp nâng cao khả năng giao hàng và duy trì đơn hàng xuyên biên giới. Ảnh internet

Nâng năng lực vận hành, hoàn thiện hệ sinh thái kinh doanh số

Quảng cáo

Để TMĐT trở thành động lực tăng trưởng thực chất, trọng tâm không nằm ở việc mở rộng số lượng gian hàng mà ở khả năng hình thành một hệ sinh thái đủ sức hỗ trợ người dân kinh doanh độc lập, duy trì hoạt động và phát triển lâu dài. Điều này đòi hỏi chuyển từ cách làm thiên về tập huấn, quảng bá sang xây dựng năng lực vận hành và tổ chức thị trường ngay tại địa phương.

Từ góc độ hiệu quả chính sách, ông Nguyễn Đức Lê, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cho rằng không thể lấy số lớp đào tạo hay số người tham gia làm thước đo thành công. Theo ông, nếu đào tạo 10 người thì cần phấn đấu có ít nhất 5-6 người thực sự có khả năng tham gia bán hàng và tự vận hành gian hàng. Quan điểm này cho thấy yêu cầu chuyển trọng tâm từ phổ cập kiến thức sang hình thành năng lực kinh doanh thực tế.

Bà Vũ Thị Bích Hồng, chủ kênh TikTok Shop Cô Ba Hồng, cũng đề xuất thống nhất chương trình đào tạo từ trung ương đến địa phương, thiết kế lộ trình xuyên suốt từ cơ bản đến nâng cao, kết hợp lý thuyết với thực hành tại chỗ. Theo bà Hồng, cần có cơ chế duy trì mô hình xã TMĐT và lực lượng hỗ trợ trực tiếp để người dân không bị gián đoạn hoạt động sau khi kết thúc tập huấn.

Đây là hướng tiếp cận cần thiết nhằm hình thành cộng đồng kinh doanh số tại cơ sở, trong đó những người có kinh nghiệm có thể hướng dẫn, chia sẻ và hỗ trợ người mới tham gia. Với các hộ sản xuất nông nghiệp, việc được hướng dẫn trực tiếp về xây dựng nội dung, chụp ảnh sản phẩm, livestream, quản lý đơn hàng và chăm sóc khách hàng sẽ giúp rút ngắn quá trình làm quen với phương thức kinh doanh mới.

Tuy nhiên, nâng cao năng lực người bán mới chỉ giải quyết một phần bài toán. Ở phạm vi rộng hơn, TMĐT cần được tổ chức như một hệ sinh thái có sự phân công và kết nối nguồn lực giữa các chủ thể.

Ông Đỗ Hữu Hưng, Phó Chủ tịch Hiệp hội TMĐT Việt Nam, đề xuất xây dựng bản đồ số nhằm nhận diện lợi thế, năng lực và những khâu còn thiếu của từng địa phương, doanh nghiệp. Cách tiếp cận này giúp hoạt động phát triển TMĐT tránh tình trạng triển khai đồng loạt, thiếu trọng tâm, đồng thời tạo cơ sở xác định đúng đối tượng và nguồn lực cần ưu tiên.

Thực tế, mỗi địa phương có điều kiện sản xuất, trình độ kinh doanh và mức độ sẵn sàng tham gia môi trường số khác nhau. Có địa phương sở hữu vùng nguyên liệu nông sản quy mô lớn, có nơi nổi bật với sản phẩm OCOP, làng nghề truyền thống hoặc đặc sản địa phương. Vì vậy, chính sách hỗ trợ cần dựa trên dữ liệu và đặc điểm kinh tế cụ thể, thay vì áp dụng một mô hình chung.

Trong giai đoạn thí điểm, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số chia sẻ dữ liệu về TMĐT cho 34 tỉnh, thành phố, tạo cơ sở để các địa phương xây dựng kế hoạch phát triển, lựa chọn ngành hàng và đối tượng ưu tiên. Đây là cơ sở quan trọng để xác định sản phẩm có lợi thế, năng lực cung ứng và những điều kiện cần hoàn thiện trước khi tham gia sâu hơn vào thị trường trực tuyến.

Cùng với đó, Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15 và Nghị định số 248/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Thương mại điện tử, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đang tạo hành lang pháp lý cho hoạt động kinh doanh trên môi trường số. Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT quốc gia giai đoạn 2026-2030 được ban hành tại Quyết định số 1568/QĐ-BCT cũng định hướng cho giai đoạn phát triển mới.

Vấn đề đặt ra là cần cụ thể hóa các định hướng này thành chương trình hành động có trọng tâm, gắn trách nhiệm của cơ quan quản lý, chính quyền cơ sở và doanh nghiệp đồng hành với kết quả thực tế. Đặc biệt, cần chú trọng hỗ trợ các chủ thể sản xuất nhỏ tiếp cận công nghệ, hoàn thiện tiêu chuẩn sản phẩm và nâng cao khả năng tham gia các kênh phân phối xuyên biên giới.

Thương mại điện tử xuyên biên giới mở thêm cơ hội đưa nông sản, đặc sản và sản phẩm OCOP Việt Nam tiếp cận người tiêu dùng quốc tế. Ảnh internet.

Đưa sản phẩm địa phương vươn xa bằng giá trị thực

Đối với nông nghiệp và công nghiệp nông thôn, TMĐT xuyên biên giới không đơn thuần là một phương thức bán hàng mới mà còn mở ra cơ hội thay đổi cách tiếp cận thị trường. Những sản phẩm đặc sản, nông sản chế biến, sản phẩm OCOP và hàng thủ công mỹ nghệ có thể tiếp cận nhóm khách hàng rộng hơn, quảng bá giá trị văn hóa địa phương và từng bước xây dựng thương hiệu trên thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả cơ hội này, sản phẩm cần được chuẩn hóa ngay từ khâu sản xuất. Chất lượng nguyên liệu, quy trình chế biến, bao bì, nhãn mác, thông tin sản phẩm và khả năng truy xuất nguồn gốc phải được quan tâm đồng bộ. Với hàng nông sản, doanh nghiệp và hợp tác xã cần chú trọng hơn đến điều kiện bảo quản, thời hạn sử dụng, tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và khả năng duy trì nguồn cung ổn định.

Bên cạnh đó, cần có sự phối hợp giữa nhà sản xuất, đơn vị kinh doanh, doanh nghiệp logistics và các nền tảng TMĐT để giải quyết những khâu còn hạn chế trong quá trình đưa hàng hóa ra thị trường quốc tế. Việc lựa chọn nền tảng phù hợp, nghiên cứu thị hiếu người tiêu dùng, xây dựng nội dung quảng bá và kiểm soát chi phí cần được tính toán như một chiến lược kinh doanh dài hạn, thay vì hoạt động bán hàng mang tính thời điểm.

Khi người dân có thể tự tổ chức hoạt động kinh doanh, doanh nghiệp chủ động khai thác các công cụ số, còn chính quyền địa phương chuyển từ hỗ trợ đơn lẻ sang kết nối và kiến tạo hệ sinh thái, TMĐT mới thực sự trở thành động lực phát triển từ cơ sở.

Cơ hội từ thị trường số đang mở ra, nhưng khả năng tận dụng cơ hội phụ thuộc vào chất lượng sản phẩm và năng lực của chính các chủ thể tham gia. Khi những điểm nghẽn về nguồn cung, tiêu chuẩn chất lượng, logistics và kỹ năng kinh doanh được tháo gỡ, TMĐT xuyên biên giới sẽ không chỉ giúp hàng Việt tiếp cận thêm khách hàng mà còn tạo điều kiện nâng cao giá trị nông sản, phát triển sản phẩm địa phương và đóng góp thiết thực vào tăng trưởng xuất khẩu bền vững.

Cùng chuyên mục:

Xem thêm