Từ sản xuất nhỏ lẻ đến những vùng nguyên liệu hiện đại
Theo Quốc lộ 279 từ trung tâm phường Điện Biên Phủ đến xã Mường Ảng, khung cảnh những đồi cà phê Arabica xanh mướt xen lẫn các vườn mắc ca trĩu quả đã tạo nên diện mạo mới cho vùng đất từng chủ yếu dựa vào sản xuất nhỏ lẻ, manh mún.
Điểm dừng chân của chúng tôi là Cơ sở sản xuất, chế biến cà phê Arabica Hà Chung Mường Ảng – đơn vị có sản phẩm đạt OCOP 4 sao của tỉnh Điện Biên.
Khác với trước đây, cà phê sau thu hoạch được đưa ngay vào dây chuyền sơ chế, phân loại, lên men, sấy và rang xay theo quy trình khép kín. Mỗi công đoạn đều được kiểm soát nghiêm ngặt nhằm bảo đảm chất lượng đồng đều trước khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng.
Theo chị Bùi Thị Việt Hà, chủ cơ sở, sau hơn 10 năm hoạt động, đơn vị tiêu thụ từ 7 - 10 tấn cà phê trấu mỗi năm.
Điều tạo nên sự thay đổi lớn nhất không chỉ là việc đầu tư máy móc hiện đại mà chính là sự thay đổi trong tư duy sản xuất. Muốn chinh phục phân khúc cà phê chất lượng cao, mọi quy trình phải được kiểm soát ngay từ khâu chăm sóc vườn cây.
Việc áp dụng đồng bộ các tiến bộ khoa học - kỹ thuật đã giúp cà phê Mường Ảng giữ được hương vị đặc trưng, nâng cao giá trị sản phẩm và ngày càng mở rộng thị trường tiêu thụ.
Khoa học công nghệ nâng tầm hạt mắc ca Điện Biên
Rời Mường Ảng, chúng tôi đến vùng nguyên liệu mắc ca tại xã Tuần Giáo, nơi nhiều doanh nghiệp và hợp tác xã đang từng bước hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất đến chế biến.
Những quả đồi trước đây chủ yếu trồng ngô, sắn với hiệu quả kinh tế thấp nay được phủ xanh bởi những hàng mắc ca phát triển đồng đều, cho năng suất ổn định.
Tại HTX Dịch vụ mắc ca Quài Nưa, ông Bùi Văn Giang, Giám đốc HTX, vừa kiểm tra hệ thống tưới nhỏ giọt tự động vừa chia sẻ rằng sản xuất nông nghiệp hiện đại không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm.
Từ việc theo dõi độ ẩm đất, lượng nước tưới, cắt tỉa cành đến phòng trừ sâu bệnh đều được thực hiện theo quy trình kỹ thuật. Sau thu hoạch, hạt mắc ca được sấy, tách vỏ, phân loại và đóng gói ngay tại cơ sở, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm cũng như truy xuất nguồn gốc.
Nhìn dây chuyền chế biến vận hành đồng bộ, những mã QR xuất hiện trên từng bao bì sản phẩm cùng các chuyến xe chở nông sản liên tục rời khỏi hợp tác xã, có thể cảm nhận rõ sự chuyển mình của nông nghiệp Điện Biên.
Đó không chỉ là sự gia tăng về sản lượng mà còn là minh chứng cho việc khoa học và công nghệ đã thực sự đi vào từng công đoạn sản xuất, tạo nên giá trị mới cho mỗi hạt cà phê, hạt mắc ca trên hành trình chinh phục thị trường.
Phát huy lợi thế tự nhiên bằng tư duy phát triển mới
Thành công bước đầu của các vùng nguyên liệu cà phê và mắc ca cho thấy Điện Biên còn nhiều tiềm năng để phát triển nền nông nghiệp hàng hóa chất lượng cao.
Với quỹ đất rộng, khí hậu phân hóa theo độ cao cùng điều kiện thổ nhưỡng thuận lợi, địa phương sở hữu nhiều lợi thế đối với các cây trồng chủ lực như cà phê Arabica, mắc ca, chè và nhiều loại cây ăn quả đặc sản.
Tuy nhiên, những lợi thế ấy chỉ có thể chuyển hóa thành giá trị kinh tế khi được kết hợp với khoa học, công nghệ, quy hoạch bài bản và phương thức sản xuất hiện đại.
Theo PGS, TS Lê Quốc Doanh, nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chủ tịch Hội Làm vườn Việt Nam, điều tạo nên dấu ấn của Điện Biên không chỉ nằm ở sự phát triển của các ngành hàng cà phê, chè, mắc ca hay kinh tế rừng, mà còn ở quyết tâm đổi mới của chính quyền và người dân trong cách tiếp cận phát triển nông nghiệp.
Nếu như hơn 10 năm trước, phần lớn nông sản của tỉnh vẫn được tiêu thụ dưới dạng nguyên liệu thô với giá trị gia tăng thấp thì hiện nay, nhiều sản phẩm đã được chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và từng bước tham gia vào chuỗi giá trị.
Theo PGS, TS Lê Quốc Doanh, mục tiêu phát triển khoảng 40.000 ha mắc ca vào năm 2030 của tỉnh Điện Biên phù hợp với Đề án phát triển bền vững mắc ca giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 của Chính phủ.
Tuy nhiên, việc mở rộng diện tích cần đi đôi với quy hoạch khoa học, lựa chọn giống phù hợp và xây dựng chuỗi liên kết chặt chẽ từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ, đồng thời kiểm soát nghiêm ngặt chất lượng sản phẩm.
Lấy khoa học, công nghệ làm nền tảng phát triển
Theo ông Lê Xuân Cảnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên, mục tiêu của địa phương không chỉ là tăng sản lượng mà quan trọng hơn là nâng cao giá trị trên từng đơn vị diện tích, tạo đầu ra ổn định và thu nhập bền vững cho người dân.
Hiện Điện Biên có khoảng 12.000 ha mắc ca, đứng thứ hai cả nước; 8.500 ha cà phê Arabica, đứng thứ ba sau Sơn La và Lâm Đồng; cùng khoảng 1.200 ha dứa.
Trong năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu phát triển thêm 6.000 ha mắc ca và 6.000 ha cà phê, hướng tới xây dựng vùng nguyên liệu 20.000 ha cà phê Arabica.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh xác định cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ lựa chọn giống, hoàn thiện quy trình kỹ thuật, đầu tư công nghệ chế biến, xây dựng mã số vùng trồng, chỉ dẫn địa lý đến mở rộng thị trường xuất khẩu.
Địa phương cũng mong muốn các viện nghiên cứu, trường đại học và các nhà khoa học tiếp tục đồng hành trong việc khảo nghiệm giống mới, xây dựng các mô hình trồng xen nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất và gia tăng năng suất.
Hiện Điện Biên vẫn còn khoảng 300.000 ha đất trống cùng nhiều diện tích cây trồng hiệu quả thấp có thể chuyển đổi sang các loại cây có giá trị kinh tế cao. Tuy nhiên, nguồn lực đất đai chỉ phát huy hiệu quả khi được quy hoạch theo tín hiệu thị trường và gắn với ứng dụng khoa học, công nghệ.
Động lực mới cho nông nghiệp vùng Tây Bắc
Theo ông Lò Văn Cương, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Điện Biên, điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng đặc thù đã tạo nên chất lượng riêng cho cà phê Arabica Điện Biên.
Để thương hiệu này phát triển bền vững, địa phương sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ sở khoa học trong lựa chọn giống, mở rộng vùng nguyên liệu và xây dựng quy trình canh tác phù hợp với từng vùng sinh thái.
Thực tiễn cho thấy, khi khoa học đồng hành cùng chính quyền, doanh nghiệp và người dân, những vùng sản xuất nhỏ lẻ đang từng bước được thay thế bằng các vùng nguyên liệu tập trung, quy mô lớn, tạo nền tảng cho nền nông nghiệp hiện đại, xanh và bền vững.
Con đường phía trước vẫn còn nhiều thách thức, song với quyết tâm đổi mới cùng việc lấy khoa học, công nghệ làm động lực phát triển, Điện Biên đang từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản, gia tăng thu nhập cho người dân và tạo sức bật mới cho nông nghiệp khu vực Tây Bắc.