Trong nhiều năm, đặc sản địa phương thường phải đi qua nhiều tầng trung gian như thương lái, đại lý, cửa hàng đặc sản hoặc nhà phân phối trước khi đến tay người tiêu dùng. Mỗi khâu trung gian đều làm tăng chi phí và khiến cơ sở sản xuất khó kiểm soát giá bán cuối cùng cũng như cách sản phẩm được giới thiệu ra thị trường.
Sự phát triển của Facebook Live, TikTok Shop, YouTube Shorts và các nền tảng thương mại điện tử tích hợp livestream đang tạo ra một thay đổi đáng chú ý: nhiều cơ sở nông thôn có thể bán hàng trực tiếp ngay từ xưởng chế biến hoặc kho thành phẩm mà không cần đầu tư cửa hàng truyền thống.
Theo Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), quy mô thị trường thương mại điện tử bán lẻ Việt Nam năm 2025 ước đạt khoảng 31 tỷ USD, tăng 25,5% so với năm 2024 và chiếm khoảng 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa. Khoảng 60% dân số Việt Nam đã tham gia mua sắm trực tuyến, cho thấy hành vi tiêu dùng đang dịch chuyển mạnh sang môi trường số.
Nhà xưởng đang trở thành “showroom” của đặc sản địa phương
Trong môi trường bán hàng trực tuyến, niềm tin là yếu tố quyết định. Một gói trà thảo mộc, hạt điều hay cà phê rang xay nếu chỉ xuất hiện qua ảnh quảng cáo rất khó tạo khác biệt giữa hàng trăm sản phẩm tương tự trên mạng.
Ngược lại, khi cơ sở livestream trực tiếp từ nhà xưởng, người xem có thể quan sát: nguyên liệu đầu vào; máy rang, máy sấy hoặc dây chuyền đóng gói; nhân viên đeo bảo hộ; quy trình hút chân không và dán nhãn; khu vực bảo quản thành phẩm.
Những hình ảnh thực tế này giúp người tiêu dùng cảm nhận rõ hơn về quy trình sản xuất và điều kiện vệ sinh, từ đó tăng khả năng ra quyết định mua hàng.
Nhiều chủ thể OCOP hiện đã chủ động bố trí góc livestream ngay trong khu sản xuất, sử dụng điện thoại thông minh, đèn chiếu sáng đơn giản và kết nối internet ổn định để phát trực tiếp trong lúc vận hành dây chuyền. Chi phí đầu tư không lớn nhưng lại giúp rút ngắn khoảng cách giữa người sản xuất và khách hàng cuối cùng.
Công nghệ số giúp cơ sở nông thôn vận hành bán hàng trực tiếp
Livestream chỉ là phần “mặt trước” của quá trình bán hàng trực tiếp. Khi lượng đơn hàng tăng lên, cơ sở sản xuất cần thêm các công cụ quản lý nhân sự, phân công công việc, theo dõi đóng gói, xử lý đơn hàng và lưu trữ dữ liệu sản xuất để vận hành ổn định.
Trong lĩnh vực chuyển đổi số doanh nghiệp, Công ty Cổ phần Công nghệ Acheckin phát triển các giải pháp quản lý nhân sự, chấm công, quản lý công việc và vận hành nội bộ trên nền tảng số, giúp doanh nghiệp theo dõi tiến độ công việc, phối hợp giữa các bộ phận và chuẩn hóa quy trình làm việc.
Bên cạnh đó, Công ty Cổ phần SmartCheck cung cấp các giải pháp truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, xác thực điện tử và quản lý dữ liệu sản phẩm theo chuỗi cung ứng, hỗ trợ doanh nghiệp và hợp tác xã lưu trữ thông tin lô hàng, kiểm soát dữ liệu sản xuất và tăng tính minh bạch khi bán hàng trên môi trường trực tuyến.
Sự kết hợp giữa livestream trực tiếp từ nhà xưởng, phần mềm quản lý vận hành nội bộ và hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử đang giúp nhiều cơ sở đặc sản địa phương không chỉ bán hàng hiệu quả hơn mà còn nâng cao khả năng xử lý đơn hàng, kiểm soát quy trình sản xuất và xây dựng niềm tin với khách hàng mà không phụ thuộc hoàn toàn vào đại lý trung gian.
Bán trực tiếp không có nghĩa là bỏ hoàn toàn đại lý
Thực tế cho thấy, với nhiều cơ sở nông thôn, livestream chưa thể thay thế hoàn toàn hệ thống phân phối truyền thống. Đại lý và nhà phân phối vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc mở rộng độ phủ thị trường và tiêu thụ khối lượng hàng lớn.
Tuy nhiên, livestream từ nhà xưởng mang lại ba lợi ích đáng chú ý.
Thứ nhất, cơ sở sản xuất có thể giữ lại biên lợi nhuận cao hơn nhờ giảm bớt các tầng trung gian.
Thứ hai, họ nhận được phản hồi trực tiếp từ người tiêu dùng, từ đó điều chỉnh hương vị, bao bì, quy cách đóng gói hoặc mức giá phù hợp hơn với nhu cầu thực tế.
Thứ ba, việc xây dựng tệp khách hàng riêng giúp cơ sở không còn phụ thuộc hoàn toàn vào một vài đại lý hoặc thương lái lớn như trước đây.
Nhiều chủ thể OCOP hiện đang kết hợp cả hai kênh: đại lý để duy trì sản lượng ổn định và livestream để xây dựng thương hiệu trực tiếp với người tiêu dùng. Đây được xem là mô hình linh hoạt và phù hợp hơn với điều kiện của doanh nghiệp nhỏ và hợp tác xã.
Theo Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), quy mô thị trường bán lẻ trực tuyến Việt Nam đã đạt khoảng 32 tỷ USD và duy trì tốc độ tăng trưởng khoảng 27%, cho thấy thương mại điện tử đang bước vào giai đoạn phát triển nhanh và bền vững hơn.
Điểm quan trọng nhất là livestream từ nhà xưởng đã thay đổi cách đặc sản địa phương tiếp cận thị trường. Thay vì chỉ bán một gói sản phẩm, cơ sở nông thôn có thể kể câu chuyện về vùng nguyên liệu, quy trình chế biến và con người đứng sau sản phẩm ngay trong lúc phát trực tiếp.
Khi người tiêu dùng được nhìn thấy nhà xưởng thật, quy trình thật và người sản xuất thật, khoảng cách giữa nông thôn và thị trường hiện đại được thu hẹp đáng kể. Và trong bối cảnh thương mại điện tử tiếp tục tăng trưởng mạnh, chiếc điện thoại đặt giữa nhà xưởng đôi khi đang trở thành “quầy hàng” hiệu quả nhất của nhiều cơ sở đặc sản địa phương.