El Niño có thể đẩy thêm 49 triệu người vào khủng hoảng lương thực
Theo phân tích mới nhất của WFP, El Niño đang mạnh lên và có nguy cơ làm trầm trọng thêm tình trạng mất an ninh lương thực tại 45 quốc gia dễ bị tổn thương. Nếu các tác động dự báo xảy ra, số người đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng tại các quốc gia này có thể tăng từ khoảng 225 triệu lên 274 triệu người vào cuối năm 2027, tức tăng thêm ít nhất 49 triệu người, tương đương khoảng 22%.
Đáng chú ý, El Niño được dự báo đạt cường độ cao nhất trong khoảng tháng 9 đến tháng 12/2026. Tuy nhiên, tác động của hiện tượng này có thể kéo dài sang năm 2027 bởi những ảnh hưởng tích lũy lên mùa vụ, nguồn nước, sản lượng nông nghiệp và khả năng phục hồi sinh kế của người dân.
Đây là điều khiến WFP đặc biệt lo ngại. El Niño không chỉ tạo ra một cú sốc thời tiết trong ngắn hạn mà có thể kéo theo những hệ lụy lâu dài đối với chuỗi sản xuất và cung ứng lương thực.
Tại những khu vực phụ thuộc lớn vào nông nghiệp nhờ nước mưa, chỉ một mùa vụ thất bát cũng có thể khiến thu nhập của hàng triệu hộ gia đình suy giảm, giá lương thực tăng và khả năng tiếp cận thực phẩm bị thu hẹp.
Hạn hán, lũ lụt và nắng nóng cùng gia tăng sức ép
El Niño là pha nóng của chu kỳ ENSO, có khả năng làm thay đổi mô hình thời tiết trên phạm vi toàn cầu. Tùy từng khu vực, hiện tượng này có thể gây hạn hán, mưa lớn, lũ lụt, nắng nóng hoặc các hình thái thời tiết cực đoan khác.
Khi những hiện tượng này xảy ra đồng thời hoặc liên tiếp, tác động đối với sản xuất nông nghiệp có thể trở nên đặc biệt nghiêm trọng.
Hạn hán kéo dài làm thiếu nước tưới, giảm năng suất cây trồng và gây thiệt hại cho chăn nuôi. Ngược lại, mưa lớn và lũ lụt có thể cuốn trôi mùa màng, phá hủy cơ sở hạ tầng, làm gián đoạn giao thông và chuỗi cung ứng.
Trong khi đó, nhiệt độ tăng cao có thể gây stress cho cây trồng, vật nuôi, làm suy giảm năng suất và gia tăng nhu cầu sử dụng nước.
WFP cảnh báo những tác động này có thể trở nên nghiêm trọng hơn tại các quốc gia vốn đang phải đối mặt với nghèo đói, xung đột, bất ổn kinh tế và nhiều cú sốc khí hậu liên tiếp.
Quyền Giám đốc điều hành WFP Carl Skau cho rằng El Niño đang trở thành mối đe dọa lớn đối với an ninh lương thực của hàng triệu người dễ bị tổn thương. Theo ông, càng hỗ trợ người dân chuẩn bị sớm trước các cú sốc khí hậu thì khả năng bảo vệ tính mạng, sinh kế và giảm nhu cầu cứu trợ sau thiên tai càng lớn.
Trung Mỹ và miền Nam châu Phi đối mặt rủi ro lớn
Theo WFP, Trung Mỹ và miền Nam châu Phi được dự báo là những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Những tác động đáng kể cũng có thể xuất hiện tại Đông Phi, Nam Á và Đông Nam Á.
Tại khu vực Mỹ Latinh và Caribe, hơn 16 triệu người có thể bị ảnh hưởng bởi tình trạng mất an ninh lương thực gia tăng. Riêng Trung Mỹ được dự báo ghi nhận mức tăng theo tỷ lệ cao nhất trong số các khu vực được phân tích, lên tới 83,1%.
Tại Đông và miền Nam châu Phi, hơn 18 triệu người có nguy cơ chứng kiến tình trạng an ninh lương thực xấu đi, tương đương mức tăng khoảng 26%. Đây là khu vực đặc biệt dễ tổn thương bởi nhiều hộ gia đình phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ và nguồn nước mưa.
Trong khi đó, khu vực châu Á - Thái Bình Dương có thể ghi nhận thêm khoảng 8,2 triệu người rơi vào tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng. Tây Phi và Trung Phi cũng đối mặt nguy cơ gia tăng khoảng 12%, tương đương gần 6 triệu người.
Những con số này cho thấy tác động của El Niño không dừng lại ở phạm vi một quốc gia hay một khu vực. Khi sản lượng lương thực tại những vùng sản xuất quan trọng bị ảnh hưởng, nguồn cung, giá cả và hoạt động thương mại có thể chịu tác động dây chuyền trên phạm vi rộng hơn.
Thời tiết cực đoan đang trở thành cảnh báo hiện hữu
Những cảnh báo về El Niño xuất hiện trong bối cảnh nhiều khu vực trên thế giới đã phải hứng chịu các hiện tượng thời tiết cực đoan.
Hạn hán, nắng nóng và cháy rừng đang gây sức ép lớn lên hệ sinh thái, nguồn nước và hoạt động sản xuất. Ở nhiều nơi, người dân không chỉ đối mặt với nguy cơ mất mùa mà còn phải chịu những tác động kéo dài đến sinh kế và sức khỏe.
Điều đáng lo ngại là các quốc gia nghèo và những cộng đồng phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp thường có khả năng chống chịu thấp hơn. Khi thiên tai xảy ra, họ dễ rơi vào vòng xoáy mất mùa - giảm thu nhập - thiếu lương thực - gia tăng nghèo đói.
Nếu không có các biện pháp ứng phó sớm, một cú sốc khí hậu có thể nhanh chóng chuyển thành khủng hoảng nhân đạo.
Hành động sớm để giảm thiệt hại
Trước nguy cơ El Niño tiếp tục mạnh lên, WFP đang tăng cường các hoạt động chuẩn bị và ứng phó sớm. Cơ quan này hiện phối hợp với các đối tác triển khai các kế hoạch hành động dự báo tại hơn 50 quốc gia, đồng thời hỗ trợ chính phủ các nước chuẩn bị trước những nguy cơ như hạn hán, lũ lụt và bão.
WFP cũng đang đẩy mạnh ứng phó sớm tại 8 quốc gia. Từ tháng 5/2026, các kế hoạch hành động đã được kích hoạt tại Nam Sudan, Chad, Mauritania, Uganda, Guatemala và El Salvador, với hơn 14 triệu USD được phân bổ để hỗ trợ khoảng 500.000 người trước khi các cú sốc khí hậu gây hậu quả nghiêm trọng.
Cách tiếp cận này cho thấy một thay đổi quan trọng trong ứng phó thiên tai: thay vì chỉ chờ thảm họa xảy ra rồi mới cứu trợ, các tổ chức nhân đạo đang chuyển mạnh sang dự báo, chuẩn bị và hành động trước.
Theo WFP, kinh nghiệm từ những đợt El Niño trước đây cho thấy cứ 1 USD đầu tư vào các chương trình hành động sớm có thể giúp tiết kiệm từ 3-7 USD chi phí thiệt hại và ứng phó sau thiên tai.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến các cú sốc thời tiết ngày càng khó lường, đầu tư cho cảnh báo sớm, hạ tầng chống chịu, hệ thống sản xuất nông nghiệp thích ứng và bảo vệ sinh kế không còn là giải pháp mang tính dài hạn đơn thuần. Đây đang trở thành yêu cầu cấp thiết để bảo đảm an ninh lương thực.
El Niño có thể đạt đỉnh vào những tháng cuối năm 2026, nhưng những tác động của nó có thể còn kéo dài sang năm 2027. Vì vậy, khoảng thời gian chuẩn bị trước khi những tác động nghiêm trọng hơn xuất hiện đang ngày càng trở nên quý giá.
Bảo vệ mùa màng hôm nay cũng chính là bảo vệ nguồn lương thực và sinh kế của hàng triệu người trong những năm tới.