Gỡ ngay ba điểm nghẽn trong cấp mã số vùng trồng
Chiều 13/7, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội nghị góp ý Dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về đơn giản hóa thủ tục hành chính trong cấp mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói.
Phát biểu khai mạc hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết đây là nhiệm vụ "rất lớn, rất gấp" khi Bộ chỉ còn hai ngày để hoàn thiện hồ sơ trình Chính phủ theo chỉ đạo.
Theo Thứ trưởng, song song với việc sửa đổi toàn diện Nghị định số 38/2026/NĐ-CP, Chính phủ thống nhất ban hành một nghị quyết riêng nhằm tháo gỡ ngay những vướng mắc cấp bách trong công tác cấp mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói. Việc này đặc biệt cần thiết khi chỉ khoảng 10 ngày nữa, vụ thu hoạch sầu riêng chính vụ tại Tây Nguyên sẽ bắt đầu, trong khi nhiều địa phương vẫn gặp khó khăn trong quá trình triển khai các quy định hiện hành.
Mục tiêu của nghị quyết là giảm chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp, đồng thời chuyển mạnh từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu truy xuất nguồn gốc và đáp ứng quy định của các thị trường nhập khẩu.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hiện có ba nhóm vướng mắc lớn cần được xử lý.
Thứ nhất là quy định diện tích tối thiểu 10 ha đối với vùng trồng. Thực tế tại nhiều địa phương, đặc biệt là khu vực Tây Nguyên, phần lớn vùng sản xuất có quy mô nhỏ nên rất khó đáp ứng điều kiện này. Vì vậy, dự thảo mới đề xuất cấp mã số trên cơ sở đề nghị của cá nhân, hộ gia đình, nhóm hộ, hợp tác xã hoặc doanh nghiệp mà không bắt buộc về diện tích.
Thứ hai là những bất cập liên quan đến cây trồng xen. Do cách hiểu chưa thống nhất giữa các địa phương về quy định trong Nghị định số 38/2026/NĐ-CP nên việc cấp mã số vùng trồng còn nhiều lúng túng.
Thứ ba là quy trình cấp mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói còn phức tạp. Bộ định hướng rút gọn thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian xử lý nhưng vẫn bảo đảm tính minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc.
"Việc cấp mã số vùng trồng nhanh, gọn và chính xác mới chỉ là điều kiện cần để phục vụ xuất khẩu sầu riêng. Để hoạt động xuất khẩu diễn ra thông suốt, Bộ và các địa phương vẫn còn nhiều việc phải tiếp tục triển khai", Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh.
Đề xuất cấp mã số trong 3 ngày
Tại hội nghị, Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Huỳnh Tấn Đạt trình bày hai phương án xây dựng dự thảo nghị quyết.
Phương án thứ nhất gắn mã số vùng trồng với mã định danh thửa đất trong cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia. Theo đó, người dân chỉ cần khai báo nếu thửa đất đã có mã định danh; trường hợp chưa có sẽ phối hợp với UBND cấp xã để bổ sung dữ liệu.
Trong khi đó, phương án thứ hai tập trung xử lý ngay các vướng mắc cấp bách về diện tích, cây trồng xen và thủ tục hành chính, còn việc tích hợp dữ liệu đất đai sẽ thực hiện sau khi cơ sở dữ liệu quốc gia hoàn thiện.
Theo cơ quan soạn thảo, nếu áp dụng phương án hai, hồ sơ đăng ký sẽ được rút gọn tối đa bằng việc gộp đơn đăng ký và bản thuyết minh thành một biểu mẫu thống nhất. Sau khi người dân nộp hồ sơ trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, mã số sẽ được cấp trong vòng 3 ngày, sau đó cơ quan chuyên môn cấp tỉnh tiến hành hậu kiểm trước khi gửi danh sách sang các thị trường yêu cầu đăng ký xuất khẩu.
Nhiều địa phương kiến nghị tăng vai trò của cấp xã
Đóng góp ý kiến tại hội nghị, nhiều địa phương cho rằng cần hài hòa giữa yêu cầu quản lý và tính khả thi trong thực tế.
Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk nghiêng về phương án gắn mã số với mã định danh thửa đất nhằm tạo sự thống nhất trong quản lý từ Trung ương đến địa phương, đồng thời giảm rủi ro pháp lý cho cán bộ chuyên môn.
Hiện Đắk Lắk đang quản lý ba nhóm mã số vùng trồng gồm: mã số đã được Trung Quốc chấp thuận, mã số đang chờ phê duyệt và mã số triển khai theo Nghị định 38/2026/NĐ-CP. Tỉnh đặt mục tiêu số hóa toàn bộ khoảng 41.000 ha sầu riêng để phục vụ công tác quản lý và kết nối dữ liệu. Tuy nhiên, địa phương cũng kiến nghị UBND cấp xã xác nhận diện tích thực tế đối với những khu đất chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc có nguồn gốc từ nông, lâm trường.
Trong khi đó, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng và Gia Lai cơ bản đồng thuận với phương án đơn giản hóa thủ tục nhưng đề xuất giao cấp xã thực hiện công tác tiền kiểm, đồng thời xác nhận nguồn gốc và hiện trạng sử dụng đất nhằm giảm áp lực cho cơ quan chuyên môn cấp tỉnh.
Đại diện tỉnh Đồng Tháp cũng đề nghị cấp xã đảm nhận cả tiền kiểm và hậu kiểm đối với mã số vùng trồng, còn việc quản lý mã số cơ sở đóng gói do cấp tỉnh thực hiện.
Hướng tới hệ thống truy xuất nguồn gốc hiện đại
Kết luận hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết Bộ Nông nghiệp và Môi trường cơ bản thống nhất lựa chọn phương án hai, đồng thời tiếp thu một số nội dung của phương án một.
Theo đó, mã số vùng trồng sẽ được cấp dựa trên vị trí thửa đất. Trường hợp dữ liệu đất đai đã có trong hệ thống quốc gia sẽ sử dụng trực tiếp; nếu chưa có, UBND cấp xã sẽ xác nhận vị trí và diện tích thực tế.
Bộ cũng thống nhất bổ sung quy trình tiền kiểm, hậu kiểm cùng các biểu mẫu hướng dẫn trong phụ lục dự thảo.
Đối với mã số phục vụ tiêu thụ trong nước, hồ sơ hợp lệ sẽ được giải quyết trong khoảng 2-3 ngày làm việc và thực hiện hậu kiểm sau đó.
Đối với mã số phục vụ xuất khẩu, cơ quan chuyên môn hoặc cấp xã được giao nhiệm vụ sẽ tiến hành tiền kiểm trong thời hạn tối đa 10 ngày làm việc, bảo đảm đáp ứng đầy đủ yêu cầu của từng thị trường nhập khẩu trước khi gửi danh sách mã số ra nước ngoài.
Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, việc đổi mới công tác cấp mã số không chỉ phục vụ xuất khẩu mà còn hướng tới mục tiêu quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc và bảo đảm an toàn thực phẩm cho cả thị trường trong nước lẫn quốc tế.
Thời gian tới, Bộ sẽ phối hợp với các bộ, ngành làm việc với phía Trung Quốc nhằm đẩy nhanh quá trình công nhận các mã số đã gửi, đồng thời nghiên cứu điều chỉnh các nghị định thư theo hướng tăng tính chủ động cho Việt Nam. Song song đó là việc kiểm soát chặt chẽ các vùng trồng và cơ sở đóng gói có nguy cơ cao để bảo đảm yêu cầu kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm.
Bộ cũng đề nghị các Sở Nông nghiệp và Môi trường tham mưu UBND các tỉnh triển khai một "chiến dịch dữ liệu mã số vùng trồng", nhanh chóng số hóa và chuẩn hóa thông tin trên toàn địa bàn. Đồng thời, khuyến khích người dân liên kết thành tổ hợp tác, hợp tác xã để hình thành các vùng sản xuất quy mô lớn, giảm số lượng mã số phải cấp và từng bước xây dựng thương hiệu nông sản địa phương theo hướng bền vững.