Tuy nhiên, nhìn từ thực tiễn triển khai các dự án quy mô lớn hiện nay, công tác quản lý thực hiện hợp đồng xây dựng – đặc biệt là bài toán điều phối nguồn lực nhân sự và thiết bị khi nhà thầu ôm đồm nhiều gói thầu cùng lúc – đang bộc lộ nhiều điểm nghẽn mang tính hệ thống, đòi hỏi những giải pháp căn cơ để bảo đảm kỷ luật ngân sách và chất lượng công trình.
Bức tranh giải ngân và thực trạng tập trung gói thầu tại cơ sở
Trong bối cảnh nền kinh tế đẩy mạnh đầu tư công nhằm tạo sức bật phát triển kinh tế - xã hội, nguồn vốn lớn đã được phân bổ vào các lĩnh vực thiết yếu như giao thông, thủy lợi, giáo dục và hạ tầng nông thôn. Theo các số liệu thống kê chính thức, tính đến hết tháng 7/2026, cả nước đã giải ngân được 425.312 tỷ đồng, đạt 41,9% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao trên tổng số hơn 1.014.234 tỷ đồng vốn đã được Quốc hội và Chính phủ phân bổ.
Tuy nhiên, đi kèm với dòng chảy vốn lớn là áp lực triển khai dồn dập tại các địa phương. Khảo sát từ dữ liệu đấu thầu thực tế cho thấy một hiện tượng phổ biến: nhiều doanh nghiệp xây dựng liên tiếp trúng và đảm nhận đồng thời nhiều gói thầu có giá trị lớn trong cùng một khoảng thời gian ngắn tại cùng một địa bàn. Đơn cử, tại Ứng Hòa (Hà Nội), chỉ tính từ cuối tháng 7 đến đầu tháng 9/2026, Công ty Cổ phần Xây dựng Đại Phú Phát đã ghi nhận việc trúng thầu và triển khai song song chuỗi gói thầu xây lắp quy mô lớn với tổng giá trị lên tới hàng trăm tỷ đồng.
Cụ thể bao gồm: gói xây lắp thuộc dự án Nâng cấp, mở rộng đường Minh Đức - Ngăm, huyện Ứng Hòa, thành phố Hà Nội (giá trúng thầu 148,647 tỷ đồng); Gói thầu số 11: Thi công xây dựng và đảm bảo an toàn giao thông thuộc dự án Đường giao thông liên xã Đồng Tân đi Hòa Lâm, huyện Ứng Hòa (giá trúng thầu: 72,089 tỷ đồng); Gói thầu số 07: Thi công xây dựng kiên cố hóa Kênh Bà Vi; Kênh Mảng Lấp; Kênh Hóp Dưới thôn Viên Đình, xã Đông Lỗ, huyện Ứng Hòa (giá trúng thầu: 32,926 tỷ đồng);
Cùng với các gói thầu trên, doanh nghiệp còn thực hiện gói xây lắp công trình và thiết bị phòng cháy, chữa cháy thuộc dự án sửa chữa, cải tạo và xây mới Trường Tiểu học Phương Trung II tại xã Thanh Oai, với giá trúng thầu 37,981 tỷ đồng; gói Thi công xây dựng Đường liên xã Liên Bạt - xã Phú Túc, với giá trúng thầu 58,775 tỷ đồng; gói Cải tạo, nâng cấp đường giao thông nội đồng thôn Giang Làng, giá trúng thầu 13,988 tỷ đồng.
Việc một nhà thầu trong cùng một thời gian thi công tới 6 gói thầu với tổng giá trị khoảng 364,41 tỷ đồng (bao gồm cả phần liên danh) thuộc đa dạng các lĩnh vực (giao thông, thủy lợi, dân dụng) phản ánh một thực tế khách quan về năng lực mở rộng thị phần của doanh nghiệp, nhưng đồng thời đặt ra bài toán gai góc về năng lực điều phối nguồn lực thực tế tại hiện trường.
Những bất cập và rủi ro pháp lý trong quản lý thực hiện hợp đồng
Từ góc độ khoa học quản trị dự án và pháp luật đấu thầu hiện hành, việc nhà thầu triển khai chồng lấn nhiều gói thầu lớn đồng thời làm bộc lộ rõ những bất cập và khoảng trống mang tính hệ thống:
Thứ nhất, xung đột về cam kết và khả năng huy động nhân sự chủ chốt.
Theo quy định tại Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và Thông tư số 06/2024/TT-BKHĐT của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, nhà thầu phải kê khai và chứng minh khả năng huy động nhân sự chủ chốt đáp ứng yêu cầu của hồ sơ mời thầu. Tuy nhiên, dưới lăng kính thực thi, khi một kỹ sư, chỉ huy trưởng công trình hoặc chuyên gia kỹ thuật bị kê khai trùng lặp thời gian làm việc ở 3 đến 5 dự án khác nhau khởi công cùng thời điểm, năng lực hiện diện vật lý và chuyên môn tại hiện trường trở thành một "ẩn số" rủi ro. Dù luật cho phép cơ chế thay thế, bổ sung nhân sự, nhưng thực tế kiểm tra cho thấy chế tài này thường chỉ mang tính hình thức sau khi trúng thầu, làm xói mòn tính thực chất của các tiêu chí đánh giá năng lực kỹ thuật trong đấu thầu.
Thứ hai, sức ép đứt gãy dòng tiền và hiệu suất phân bổ thiết bị.
Khi ôm đồm nhiều công trình có tiến độ song song, áp lực về máy móc thiết bị chuyên dụng, cấu kiện vật liệu và đặc biệt là nguồn lực tài chính bị phân tán nghiêm trọng. Trong bối cảnh các yếu tố đầu vào chịu nhiều biến động, dòng vốn lưu động không được quản trị tập trung theo từng cam kết hợp đồng rất dễ dẫn đến tình trạng "lấy dự án này đắp cho dự án kia", làm chậm trễ tiến độ chung của toàn bộ danh mục công trình.
Thứ ba, khoảng trống trong công tác hậu kiểm và giám sát tiến độ vĩ mô.
Thực trạng quản lý hợp đồng hiện nay tại nhiều chủ đầu tư cấp cơ sở vẫn nặng về tính hành chính, thụ động chờ báo cáo thay vì ứng dụng các mô hình giám sát dữ liệu đồng bộ. Sự đứt gãy thông tin giữa các ban quản lý dự án độc lập khiến cơ quan quản lý nhà nước khó có thể nhận diện sớm các “điểm nghẽn” quá tải năng lực của nhà thầu trước khi dự án rơi vào trạng thái chậm tiến độ, đội vốn hoặc vướng mắc pháp lý.
Giải pháp và kiến nghị nâng cao hiệu lực quản lý đầu tư công
Để bịt kín các khoảng trống pháp lý, tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn vốn ngân sách Nhà nước và bảo đảm các công trình hạ tầng phục vụ nông nghiệp, nông thôn phát huy đúng giá trị chiến lược, cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp mang tính đột phá sau:
- Một là, hoàn thiện khung pháp lý về hậu kiểm năng lực nhân sự và thực hiện hợp đồng: Cần tích hợp cơ sở dữ liệu quốc gia về đấu thầu với hệ thống quản lý nhân sự hành nghề xây dựng, qua đó tự động cảnh báo tình trạng trùng lặp nhân sự chủ chốt của nhà thầu trên diện rộng, hạn chế triệt để tình trạng kê khai hình thức trong hồ sơ dự thầu.
- Hai là, nâng cao năng lực thẩm định và quản trị của chủ đầu tư: Các ban quản lý dự án tại địa phương cần siết chặt công tác giám sát tiến độ thực tế, đánh giá độc lập năng lực tài chính và thiết bị thực tế của nhà thầu thay vì chỉ dựa vào các cam kết trên giấy, kiên quyết xử lý nghiêm các vi phạm về tiến độ và chất lượng hợp đồng theo đúng quy định pháp luật.
- Ba là, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý hợp đồng đầu tư công: Xây dựng hệ sinh thái dữ liệu số liên thông giữa các cấp quản lý để theo dõi sát sao dòng tiền, khối lượng hoàn thành, tiến độ giải ngân và biến động nguồn lực của từng dự án, tạo minh bạch thông tin cho công tác điều hành.
- Bốn là, gắn chặt trách nhiệm phát triển hạ tầng với mục tiêu kinh tế nông thôn: Việc kiểm soát chặt chẽ quá trình thực hiện dự án phải nhằm mục tiêu cao nhất là đưa các công trình giao thông, thủy lợi, trường học về đích đúng hạn, chất lượng cao, qua đó mở rộng không gian sản xuất, khơi thông huyết mạch kinh tế và nâng cao thực chất đời sống nhân dân khu vực nông thôn.