Tay nghề trở thành vốn để khởi nghiệp
Nông thôn đang có một lực lượng lao động ngày càng tham gia sâu hơn vào các hoạt động sản xuất phi nông nghiệp. Theo kết quả chính thức của Tổng điều tra nông thôn, nông nghiệp năm 2025, cả nước có gần 15,84 triệu hộ nông thôn; trong đó 3,49 triệu hộ có ngành sản xuất chính là công nghiệp, xây dựng, chiếm 22,02%. Khu vực nông thôn có 31,77 triệu lao động, trong đó hơn 7,63 triệu người làm việc trong ngành công nghiệp, xây dựng, chiếm 24,03%.
Đáng chú ý, khoảng 8,9 triệu hộ nông thôn có nguồn thu nhập lớn nhất từ các ngành phi nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản, chiếm 56,17%. Những con số này cho thấy nông thôn không chỉ là nơi cung cấp lao động cho các khu vực sản xuất bên ngoài, mà đang hình thành một không gian kinh tế đa dạng hơn, trong đó sản xuất, chế biến và các dịch vụ phục vụ sản xuất có vai trò ngày càng rõ.
Trong quá trình đó, kinh nghiệm nghề nghiệp có thể trở thành một dạng “vốn” quan trọng. Người từng làm việc tại nhà máy, xưởng sản xuất hay doanh nghiệp có điều kiện tiếp cận trực tiếp với máy móc, nguyên liệu, quy trình, kiểm soát chất lượng và yêu cầu của khách hàng. Khi trở về quê, những kinh nghiệm này có thể được chuyển hóa thành năng lực tổ chức sản xuất và phát triển doanh nghiệp.
Từ công nhân đến chủ doanh nghiệp công nghiệp nông thôn
Câu chuyện của Công ty TNHH Ngọc Năng Vina (Ngọc Năng Vina) cho thấy khá rõ quá trình chuyển hóa kinh nghiệm sản xuất thành năng lực kinh doanh tại địa phương. Theo thông tin được công bố, anh Trịnh Ngọc Năng sau khi tốt nghiệp THPT đã rời quê đi làm công nhân tại một xưởng sản xuất bao bì ở Bắc Giang. Trong quá trình làm việc, anh có cơ hội học hỏi về sản xuất, kiểm soát chất lượng và quản lý; đồng thời có thời gian sang Hàn Quốc tìm hiểu quy trình sản xuất.
Năm 2019, anh trở về quê và đầu tư xây dựng xưởng gia công bao bì PP. Cuối năm 2020, xưởng bắt đầu chạy thử và chính thức sản xuất từ đầu năm 2021. Theo thông tin được công bố, Công ty TNHH Ngọc Năng Vina hiện sản xuất trên 2,4 triệu sản phẩm mỗi năm, doanh thu trên 3 tỷ đồng và tạo việc làm cho gần 30 lao động địa phương. Có thời điểm, để đáp ứng đơn hàng, cơ sở bố trí hơn 50 công nhân làm việc theo 3 ca.
Điểm đáng chú ý trong câu chuyện này không nằm ở việc một người từ vị trí công nhân chuyển sang làm chủ, mà ở cách kinh nghiệm được tích lũy trong quá trình làm việc trở thành nền tảng cho hoạt động sản xuất sau này. Hiểu sản phẩm, nắm quy trình và từng trải qua yêu cầu về chất lượng giúp người khởi nghiệp có thêm cơ sở khi tổ chức sản xuất và tìm kiếm thị trường.
Một hành trình khác là ông Nguyễn Hữu Phước, người gắn với Công ty TNHH Một thành viên Phước Ngân (Phước Ngân) tại Đồng Nai. Theo thông tin được công bố, ông từng làm thuê tại một xưởng gỗ ở Biên Hòa. Từ công việc kiểm tra chất lượng gỗ, ông tiếp tục được giao nhiệm vụ quản lý chất lượng sản phẩm, trong đó có kiểm tra sản phẩm phục vụ xuất khẩu.
Sau hơn 10 năm làm việc, ông trở về quê và năm 2001 bắt đầu mở xưởng gỗ của riêng mình. Đến cuối năm 2003, sau khi có thị trường và đơn hàng, ông thành lập Doanh nghiệp tư nhân gỗ Phước Ngân. Qua quá trình phát triển, doanh nghiệp sau đó chuyển đổi thành Công ty TNHH Một thành viên Phước Ngân. Theo thông tin được công bố, doanh nghiệp từng tạo việc làm cho khoảng 50-60 lao động.
Nếu câu chuyện của Ngọc Năng Vina cho thấy kinh nghiệm sản xuất bao bì có thể trở thành nền tảng để xây dựng doanh nghiệp tại quê nhà, thì Phước Ngân cho thấy một người lao động có thể tích lũy nghề nghiệp trong thời gian dài trước khi lựa chọn con đường tự tổ chức sản xuất.
Từ một người làm chủ đến nhiều việc làm mới
Những câu chuyện trên cho thấy con đường hình thành doanh nhân ở khu vực nông thôn không nhất thiết bắt đầu bằng một dự án lớn. Trong nhiều trường hợp, điểm xuất phát lại là một nghề cụ thể, một thời gian dài làm việc và quá trình tích lũy kinh nghiệm trong thực tế sản xuất.
Từ góc độ này, phát triển công nghiệp nông thôn không chỉ là câu chuyện đưa máy móc, công nghệ về cơ sở sản xuất. Quan trọng hơn, đó còn là tạo môi trường để người có tay nghề có thể tiếp tục nâng cao năng lực quản trị, tiếp cận công nghệ, tìm kiếm thị trường và từng bước tổ chức sản xuất ở quy mô phù hợp.
Thực tế triển khai khuyến công giai đoạn 2021-2025 cũng cho thấy hướng hỗ trợ này ngày càng gắn với cả công nghệ và năng lực sản xuất. Theo Bộ Công Thương, trong giai đoạn này, tổng kinh phí khuyến công được phê duyệt đạt 1.436 tỷ đồng, thu hút gần 1.525 tỷ đồng vốn đối ứng; chương trình hỗ trợ 883 cơ sở công nghiệp nông thôn chuyển giao công nghệ, ứng dụng máy móc tiên tiến và xây dựng 52 mô hình trình diễn kỹ thuật. Hơn 1.500 lượt cơ sở cũng tham gia các hoạt động đào tạo về quản trị, 5S, Kaizen, ISO, sản xuất sạch hơn và bán hàng trực tuyến.
Khi tay nghề được kết nối với công nghệ, vốn, thị trường và năng lực quản trị, người lao động có thêm điều kiện để chuyển từ vị trí thực hiện công việc sang tổ chức công việc. Một xưởng sản xuất được hình thành không chỉ tạo ra sản phẩm, mà còn có thể tạo thêm việc làm và kéo theo nhu cầu về nguyên liệu, máy móc, vận chuyển, dịch vụ kỹ thuật và các hoạt động hỗ trợ khác.
Đó cũng là dư địa đáng chú ý của công nghiệp nông thôn trong giai đoạn mới: không chỉ giữ người lao động ở lại quê hương, mà từng bước tạo điều kiện để những người có nghề, có kinh nghiệm và có ý tưởng sản xuất trở thành lực lượng doanh nhân mới, trực tiếp tham gia tạo dựng hệ sinh thái sản xuất ngay tại địa phương.