Biến thách thức môi trường thành nguồn tài nguyên phục vụ sản xuất
Tại nhiều địa phương thuộc Đồng bằng sông Cửu Long và vùng Đông Nam Bộ, lục bình từ lâu đã trở thành một trong những vấn đề môi trường đáng quan tâm. Với tốc độ sinh trưởng nhanh, chỉ sau khoảng 10–14 ngày có thể tăng gấp đôi về số lượng, lục bình thường kết thành những mảng dày đặc trên sông, kênh và rạch, gây cản trở giao thông thủy, ảnh hưởng đến tiêu thoát nước, hoạt động khai thác thủy sản và chất lượng môi trường nước.
Trong nhiều năm qua, việc xử lý lục bình chủ yếu dừng lại ở khâu thu gom và loại bỏ. Tuy nhiên, khối lượng lớn, độ ẩm cao và thể tích cồng kềnh khiến công tác vận chuyển, lưu trữ gặp nhiều khó khăn, kéo theo chi phí xử lý lớn.
Nhận thấy lục bình không chỉ là đối tượng cần loại bỏ mà còn là nguồn nguyên liệu có giá trị, Công ty TNHH MTV Đóng xà lan Nguyên Hồng đã tập trung nghiên cứu các giải pháp cơ giới hóa quy trình xử lý lục bình. Trên cơ sở đó, thiết bị xử lý lục bình – máy cuộn lục bình vớt và tạo bánh MCLB-01 đã được hình thành, hướng tới mục tiêu giải quyết đồng thời bài toán môi trường, chi phí xử lý và khai thác hiệu quả nguồn nguyên liệu sẵn có phục vụ nông nghiệp.
Theo Công ty Nguyên Hồng, lục bình sau khi được xử lý có thể sử dụng làm nguyên liệu sản xuất giá thể hữu cơ, giá thể trồng nấm, vật liệu phủ gốc cây trồng hoặc phục vụ các mô hình nông nghiệp tuần hoàn. Cách tiếp cận này không chỉ góp phần tận dụng nguồn sinh khối sẵn có mà còn phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp xanh, giảm phát thải và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn đang được nhiều địa phương quan tâm triển khai.
Liên hợp máy trên một hệ thống tự hành
Điểm nổi bật của MCLB-01 là khả năng tích hợp nhiều công đoạn xử lý trên cùng một phương tiện nổi tự hành. Thiết bị được thiết kế theo dạng module, bao gồm hệ thống thu gom, vận chuyển, cấp liệu, cuộn lục bình, buộc dây và xuất thành phẩm.
Trong quá trình vận hành, lục bình được thu gom trực tiếp từ mặt nước bằng hệ thống guồng gạt và băng tải với chuyên dụng. Sau đó, vật liệu được chuyển lên boong xử lý. Tùy theo mục đích sử dụng, hệ thống có thể tích hợp công đoạn rửa sơ bộ nhằm loại bỏ bùn đất và tạp chất bám trên rễ lục bình.
Tiếp theo, lục bình được đưa vào hệ thống cấp liệu bằng trục vít để bảo đảm dòng vật liệu ổn định trước khi đi vào buồng cuộn. Đây là bộ phận đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì năng suất và chất lượng cuộn thành phẩm.
Bộ phận chính của thiết bị là module cuộn lục bình, được thiết kế với hệ thống nhiều rulo quay bố trí theo dạng vòng tròn. Khi lục bình được đưa vào buồng cuộn, chuyển động quay đồng bộ và liên tục của các rulo tạo ra lực cuốn – ép, khiến cho vật liệu được nén và định hình thành bánh trụ có mật độ cao. Khi cuộn lục bình đạt kích thước theo yêu cầu, hệ thống buộc dây tự động sẽ cố định hình dạng sản phẩm, sau đó băng tải chuyên dụng đưa bánh lục bình ra ngoài, bảo đảm quá trình vận hành liên tục, gọn gàng và thuận lợi cho khâu thu gom, vận chuyển tiếp theo.
Nhờ cơ chế nén và cuộn, thể tích lục bình sau xử lý giảm đáng kể so với trạng thái ban đầu, giúp nâng cao hiệu quả vận chuyển, lưu kho và tiêu thụ. Thiết bị có năng suất tối đa khoảng 60 cuộn mỗi giờ, sử dụng động cơ diesel công suất 60 HP, tạo ra các cuộn lục bình đường kính từ 350–500 mm, chiều dài 600–700 mm, khối lượng từ 30–70 kg mỗi cuộn.
Bên cạnh đó, cabin điều khiển được thiết kế có thể xếp hạ linh hoạt, cho phép phương tiện di chuyển qua những cây cầu có tĩnh không thấp – một đặc điểm rất phù hợp với điều kiện kênh rạch đặc thù của Việt Nam.
Mở ra cơ hội thương mại hóa sinh khối lục bình
Không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật, máy MCLB-01 còn được đánh giá cao về khả năng thương mại hóa và hiệu quả kinh tế – xã hội.
Điểm khác biệt của giải pháp là tạo ra sản phẩm đầu ra có giá trị sử dụng thay vì chỉ thu gom rồi thải bỏ. Các cuộn lục bình thành phẩm có thể giữ được độ chặt và hình dạng trong nhiều ngày, thuận lợi cho vận chuyển đến các cơ sở sản xuất phân hữu cơ, trồng nấm hoặc các đơn vị nông nghiệp có nhu cầu sử dụng sinh khối.
Giải pháp còn giúp giảm chi phí do tận dụng được nguồn nguyên liệu sẵn có trên sông, kênh, rạch mà không phải chờ thời vụ thu hoạch như rơm. Qua quá trình so sánh, đối chiếu chỉ ra rằng, với cuộn rơm trên thị trường có giá khoảng 35.000–40.000 đồng/cuộn, trong khi giá dự kiến thương mại cuộn lục bình đóng bánh từ 12.000–13.000 đồng/cuộn. Mức giá này cho thấy sản phẩm từ lục bình có khả năng cạnh tranh cao hơn, đặc biệt trong các mục đích như tủ gốc cây trồng, làm nền trồng nấm hoặc làm nguyên liệu hữu cơ.
Đáng chú ý, sản phẩm đã được thử nghiệm thực tế và đưa vào vận hành tại tỉnh Tây Ninh cùng một số khu vực lân cận. Thiết bị cũng tham gia nhiều hoạt động cộng đồng và chương trình bảo vệ môi trường, góp phần nâng cao nhận thức về khai thác hiệu quả lục bình từ tự nhiên.
Đại diện Công ty TNHH MTV Đóng xà lan Nguyên Hồng cho biết, định hướng phát triển trong tương lai là hoàn thiện hệ sinh thái sản phẩm theo hướng số hóa và quản lý thông minh. Thiết bị sẽ được tích hợp công nghệ IoT nhằm giám sát vận hành, hỗ trợ bảo trì và nâng cao hiệu quả quản lý đội máy. Đồng thời, kết cấu module cho phép phát triển thêm nhiều cấu hình phù hợp với điều kiện khai thác khác nhau.
Với cách tiếp cận biến một loại thực vật gây hại thành nguồn nguyên liệu phục vụ sản xuất, MCLB-01 không chỉ góp phần giải quyết bài toán môi trường mà còn mở ra hướng phát triển mới cho ngành cơ khí nông nghiệp và kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam. Đây được xem là bước đi thiết thực trong quá trình thúc đẩy cơ giới hóa xử lý sinh khối và xây dựng nền nông nghiệp xanh, bền vững trong tương lai./.
