Vùng nguyên liệu trở thành một phần của dây chuyền sản xuất
Trong sản xuất nông nghiệp gắn với chế biến, khoảng cách giữa vùng nguyên liệu và nhà máy có thể tác động trực tiếp đến chất lượng sản phẩm. Khi doanh nghiệp chủ động được một phần hoặc toàn bộ các khâu quan trọng, từ lựa chọn nguyên liệu, thu hoạch, sơ chế đến chế biến và bảo quản, việc kiểm soát chất lượng cũng trở nên xuyên suốt hơn.
Tại Sơn La, định hướng phát triển ngành chè đang đặt trọng tâm vào mở rộng vùng nguyên liệu gắn với chế biến. Theo Quyết định 860/QĐ-UBND, tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 7.000 ha chè, sản lượng 78.000 tấn chè búp tươi. Đây là cơ sở để các doanh nghiệp tiếp tục đầu tư theo hướng liên kết chặt hơn giữa vùng trồng và nhà máy.
Một ví dụ là Công ty Cổ phần Satoen Việt Nam (Satoen) tại xã Vân Hồ. Theo thông tin doanh nghiệp công bố, Satoen có hơn 51 ha chè giống Nhật Bản, nhà máy được đặt ngay tại trung tâm vùng chè. Cách bố trí này giúp doanh nghiệp tổ chức chuỗi từ vùng nguyên liệu đến chế biến trong một không gian sản xuất liền mạch hơn.
Đầu tư thiết bị để kiểm soát sâu hơn từng công đoạn
Khép kín không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải tự làm tất cả mọi khâu. Điểm quan trọng hơn là xác định những công đoạn có ảnh hưởng lớn đến chất lượng để đầu tư thiết bị, nhân lực và quy trình kiểm soát phù hợp với quy mô.
Với Satoen, theo thông tin doanh nghiệp công bố, dây chuyền trà xanh có công suất khoảng 2 tấn nguyên liệu/ngày, trong khi dây chuyền Matcha đạt khoảng 2,5 tấn nguyên liệu/ngày. Doanh nghiệp cũng cho biết quy trình được kiểm soát từ khâu lựa chọn giống, chăm sóc vùng chè đến chế biến; các công đoạn sản xuất được theo dõi và ghi nhận nhằm duy trì chất lượng sản phẩm.
Ở quy mô lớn hơn, Công ty Cổ phần Chế biến Cà phê Sơn La đầu tư nhà máy tại xã Mường Bon, tỉnh Sơn La với công suất 50.000 tấn cà phê quả tươi/năm, tương đương khoảng 12.500 tấn cà phê nhân/năm. Nhà máy có dây chuyền chế biến ướt tuần hoàn và dây chuyền chế biến khô, cùng phòng kiểm soát chất lượng, khu phơi, kho thành phẩm và hệ thống xử lý nước thải. Tổng vốn đầu tư được công bố ở mức 260 tỷ đồng.
Cách đầu tư này cho thấy doanh nghiệp không nhất thiết phải chạy theo thiết bị hiện đại ở mọi công đoạn. Quan trọng hơn là lựa chọn công nghệ phù hợp với nguyên liệu, công suất và yêu cầu đầu ra, qua đó kiểm soát tốt hơn những điểm có thể ảnh hưởng đến chất lượng thành phẩm.
Khép kín để giữ chất lượng từ vùng trồng đến thành phẩm
Một dây chuyền sản xuất khép kín chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi các mắt xích được kết nối thành một quy trình thống nhất. Từ kiểm soát nguyên liệu, sơ chế, chế biến, kiểm tra chất lượng đến đóng gói và bảo quản, mỗi khâu đều cần có tiêu chuẩn và dữ liệu để theo dõi.
Mô hình tại Nhà máy chế biến của Công ty Cổ phần Chế biến Cà phê Sơn La còn cho thấy một hướng tiếp cận khác của sản xuất khép kín là tận dụng phụ phẩm. Theo thông tin được công bố, vỏ cà phê và các phụ phẩm sau chế biến được sử dụng làm nguyên liệu sản xuất phân bón hữu cơ, tạo thêm vòng liên kết giữa nhà máy chế biến và vùng nguyên liệu.
Với doanh nghiệp công nghiệp nông thôn, giá trị của mô hình khép kín vì thế không chỉ nằm ở việc sở hữu một nhà máy hiện đại. Quan trọng hơn là khả năng kiểm soát chất lượng từ đầu vào, giảm sự phụ thuộc vào những khâu khó kiểm soát, nâng hiệu quả sử dụng nguyên liệu và tạo ra sản phẩm có chất lượng ổn định.
Khi vùng nguyên liệu, nhà máy, công nghệ chế biến và hệ thống bảo quản được kết nối, chuỗi sản xuất có thể vận hành chủ động hơn. Đây cũng là hướng để doanh nghiệp nông thôn từng bước chuyển từ bán nguyên liệu sang tạo ra sản phẩm chế biến có giá trị cao hơn, đồng thời xây dựng nền tảng thị trường bền vững hơn.