Nguồn nguyên liệu lớn, chế biến sâu còn dư địa
Đồng bằng sông Cửu Long có lợi thế lớn về nuôi trồng thủy sản, trong đó cá tra là nguồn nguyên liệu quan trọng cho công nghiệp chế biến. Theo số liệu hiện trạng năm 2020 được HĐND tỉnh Đồng Tháp sử dụng trong Phương án phát triển thủy sản thông qua năm 2025, địa phương có 30 nhà máy chế biến thủy sản, tổng công suất thiết kế 533.147 tấn thành phẩm/năm và 20.508 lao động chế biến.
Đáng chú ý, tỷ trọng sản phẩm thủy sản giá trị gia tăng tại thời điểm này còn dưới 20%. Đây là một trong những dư địa được Đồng Tháp xác định cần khai thác khi định hướng ngành thủy sản chuyển từ chế biến thô sang sản phẩm có giá trị cao hơn, đồng thời tăng ứng dụng khoa học công nghệ và đổi mới dây chuyền sản xuất.
Từ một nguồn cá nguyên liệu, doanh nghiệp có thể phát triển thành nhiều dòng sản phẩm như phi lê đông lạnh, cá cắt khúc, cá tẩm gia vị, tẩm bột, cá viên hoặc các sản phẩm chế biến sâu. Khi được sơ chế, cấp đông và đóng gói theo quy cách phù hợp, sản phẩm có thể tiếp cận nhiều kênh tiêu thụ hơn thay vì phụ thuộc vào thị trường cá tươi.
Doanh nghiệp kéo dài giá trị từ con cá
Công ty TNHH Thủy sản Phát Tiến (Phát Tiến) là một ví dụ về mô hình kết hợp vùng nguyên liệu với chế biến và xuất khẩu. Theo thông tin doanh nghiệp công bố, Phát Tiến có hơn 300 ha vùng nuôi, hơn 1.000 công nhân và sản phẩm đã được xuất khẩu tới hơn 50 thị trường trên thế giới. Danh mục sản phẩm không chỉ có cá tra phi lê mà còn gồm cá tra cắt miếng, cá tra tẩm bột, cá tra viên và các sản phẩm chế biến giá trị gia tăng khác.
Ở quy mô lớn hơn, Công ty Cổ phần Vĩnh Hoàn (Vĩnh Hoàn) đang phát triển nhiều lớp sản phẩm từ cá tra. Theo báo cáo thường niên 2025, danh mục sản phẩm của doanh nghiệp gồm phi lê cá tẩm bột, cá cắt portion, cá xiên que, cá cắt khối vuông, phi lê cá tẩm gia vị cùng các sản phẩm giá trị gia tăng khác. Doanh nghiệp còn tận dụng phụ phẩm để phát triển collagen và gelatin từ da cá, mở thêm giá trị cho nguyên liệu sau chế biến.
Năm 2025, Vĩnh Hoàn ghi nhận doanh thu thuần hợp nhất khoảng 12.021 tỷ đồng và giá trị xuất khẩu khoảng 334,5 triệu USD. Những con số này cho thấy chế biến thủy sản quy mô lớn không chỉ dựa vào sản lượng nguyên liệu mà ngày càng gắn với khả năng đa dạng hóa sản phẩm và khai thác nhiều phần giá trị trong cùng một chuỗi.
Chế biến sâu giúp thủy sản đi xa hơn
Giá trị của chế biến không chỉ nằm ở việc kéo dài thời gian bảo quản. Khi cá được phân loại, phi lê, cắt quy cách, cấp đông hoặc chế biến thành sản phẩm tiện dụng, doanh nghiệp có thể tiếp cận thêm nhà hàng, bếp ăn, hệ thống bán lẻ và nhóm khách hàng gia đình. Với sản phẩm giá trị gia tăng, doanh nghiệp cũng có thêm dư địa xây dựng thương hiệu và giảm phụ thuộc vào việc bán nguyên liệu.
Đối với các vùng nông thôn có lợi thế nuôi trồng thủy sản, chế biến còn tạo cầu nối giữa vùng nguyên liệu và thị trường. Người nuôi có đầu ra ổn định hơn khi doanh nghiệp xây dựng được chuỗi nguyên liệu; ngược lại, nhà máy có điều kiện kiểm soát chất lượng đầu vào và tổ chức sản xuất theo yêu cầu của từng dòng sản phẩm.
Dư địa vì thế không chỉ thuộc về những nhà máy quy mô lớn. Các cơ sở công nghiệp nông thôn có thể bắt đầu từ những sản phẩm phù hợp với năng lực như cá phi lê đóng gói, cá cắt khúc, chả cá, cá viên, sản phẩm tẩm gia vị hoặc cấp đông theo khẩu phần. Khi giá trị được tạo thêm ngay tại vùng nguyên liệu, lợi thế về nguồn cá nước ngọt có thể được chuyển hóa thành lợi thế về sản phẩm, thị trường và việc làm cho khu vực nông thôn.