Vì vậy, cùng với xu hướng cơ giới hóa đồng bộ, công nghệ sấy thông minh đang trở thành một trong những mắt xích quan trọng quyết định chất lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam.
Theo các nghiên cứu về công nghệ sau thu hoạch, lúa nếu được phơi hoặc sấy không đúng quy trình có thể xuất hiện hiện tượng chênh lệch độ ẩm giữa các lớp hạt, làm tăng nguy cơ nứt gãy trong quá trình xay xát và ảnh hưởng đến màu sắc, độ đồng đều của gạo thành phẩm. Đối với các dòng gạo chất lượng cao phục vụ xuất khẩu, việc kiểm soát độ ẩm sau thu hoạch ngày càng trở thành yêu cầu bắt buộc thay vì chỉ là công đoạn hỗ trợ.
Trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030 theo Quyết định 1490/QĐ-TTg năm 2023, việc hiện đại hóa hệ thống sấy được xem là giải pháp quan trọng nhằm giảm tổn thất sau thu hoạch và nâng cao giá trị hạt gạo.
Từ “làm khô hạt lúa” đến quản trị chất lượng bằng dữ liệu
Khác với các lò sấy truyền thống phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm của người vận hành, hệ thống sấy hiện đại được tích hợp cảm biến nhiệt độ, độ ẩm, bộ điều khiển tự động và phần mềm giám sát vận hành. Thiết bị có thể tự động điều chỉnh lưu lượng gió, nhiệt độ sấy và thời gian lưu hạt để đưa độ ẩm về mức phù hợp cho bảo quản và chế biến.
Điểm quan trọng của công nghệ sấy thông minh là khả năng duy trì độ đồng đều của hạt lúa trong toàn bộ mẻ sấy. Khi nhiệt độ và tốc độ sấy được kiểm soát chính xác, tỷ lệ hạt nứt gãy có thể giảm, màu sắc hạt gạo ổn định hơn và chất lượng cảm quan được cải thiện rõ rệt. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các doanh nghiệp xuất khẩu sang những thị trường yêu cầu cao như EU, Nhật Bản hay Hàn Quốc.
Nhiều hệ thống hiện nay còn cho phép lưu trữ dữ liệu vận hành, theo dõi lịch sử sấy của từng lô hàng và kết nối với hệ thống quản lý kho hoặc nhà máy xay xát. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể kiểm soát chất lượng nguyên liệu theo thời gian thực, đồng thời phục vụ yêu cầu truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe từ các thị trường nhập khẩu.
Công nghệ sấy giúp giảm thất thoát, nâng giá trị hạt gạo
Đối với ngành lúa gạo, chất lượng không chỉ được quyết định trên đồng ruộng mà còn phụ thuộc rất lớn vào giai đoạn vài giờ đầu tiên sau thu hoạch. Nếu lúa có độ ẩm cao nhưng không được làm khô kịp thời, quá trình hô hấp của hạt và sự phát triển của vi sinh vật có thể làm suy giảm chất lượng nguyên liệu trong thời gian ngắn.
Các chuyên gia trong lĩnh vực sau thu hoạch cho rằng xu hướng đầu tư hiện nay không còn dừng ở việc tăng công suất sấy mà đang chuyển sang tối ưu chất lượng và hiệu quả năng lượng. Những hệ thống mới được thiết kế theo hướng giảm tiêu hao nhiên liệu, tận dụng nhiệt hiệu quả hơn, hạn chế phát thải và bảo đảm độ ổn định của hạt lúa trong suốt quá trình xử lý.
Việc nâng cao tỷ lệ gạo nguyên có ý nghĩa kinh tế đáng kể đối với doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt với các dòng gạo chất lượng cao và gạo thơm. Chất lượng hạt ổn định giúp doanh nghiệp đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn thương mại quốc tế, đồng thời nâng cao giá trị của từng lô hàng xuất khẩu.
Doanh nghiệp đưa công nghệ sau thu hoạch hiện đại vào chuỗi lúa gạo
Trên thị trường Việt Nam, nhiều doanh nghiệp đang tham gia cung cấp giải pháp phục vụ chế biến lúa gạo và công nghệ sau thu hoạch theo hướng tự động hóa và tích hợp dữ liệu.
Bühler Việt Nam hiện cung cấp các giải pháp phục vụ ngành chế biến lúa gạo và công nghệ sau thu hoạch, hướng đến mục tiêu kiểm soát chất lượng nguyên liệu, tối ưu hiệu quả vận hành và nâng cao giá trị sản phẩm cho các nhà máy xay xát và chế biến gạo.
Bên cạnh đó, Công ty Cổ phần Cơ khí Vina Nha Trang cũng tham gia cung cấp giải pháp cơ khí và thiết bị phục vụ bảo quản, chế biến nông sản sau thu hoạch, góp phần hỗ trợ các hợp tác xã, cơ sở chế biến và doanh nghiệp lúa gạo nâng cao mức độ cơ giới hóa trong khâu xử lý sau thu hoạch.
Theo đánh giá của các chuyên gia trong ngành, xu hướng đầu tư hiện nay đang ưu tiên những hệ thống có khả năng tự động hóa cao, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và kết nối với dây chuyền xay xát, phân loại màu và đóng gói nhằm hình thành chuỗi chế biến đồng bộ và kiểm soát chất lượng hiệu quả hơn.
Nền tảng của nhà máy chế biến gạo thông minh
Trong tương lai, hệ thống sấy sẽ không còn hoạt động độc lập mà trở thành một phần của nhà máy chế biến gạo thông minh, nơi dữ liệu từ máy gặt, kho chứa, hệ thống sấy, máy tách màu và dây chuyền đóng gói được liên thông trên cùng một nền tảng quản lý.
Khi đó, doanh nghiệp có thể theo dõi toàn bộ hành trình của hạt lúa từ ruộng đến thành phẩm xuất khẩu, kiểm soát chất lượng theo thời gian thực, giảm thất thoát, tối ưu chi phí vận hành và đáp ứng tốt hơn các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, phát thải thấp và tiêu chuẩn chất lượng quốc tế.
Trong tiến trình hiện đại hóa ngành lúa gạo Việt Nam, đầu tư vào hệ thống sấy thông minh không chỉ là đầu tư cho một công đoạn sau thu hoạch. Đó là đầu tư cho chất lượng, khả năng truy xuất nguồn gốc và năng lực cạnh tranh dài hạn của doanh nghiệp chế biến cũng như toàn bộ chuỗi giá trị lúa gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.