Chẳng có bụi bặm hay tiếng máy móc ồn ã, nơi đây nơi đây níu chân người ghé thăm bằng hương thơm dịu ngọt của gạo rang và một không gian an yên, đậm chất nghệ thuật. Giữa sự tĩnh lặng đầy mê say ấy, những hạt gạo mộc mạc qua đôi bàn tay khéo léo đã khẽ khàng hóa thân thành các tác phẩm nghệ thuật độc đáo, dệt nên một điểm sáng đầy duyên dáng cho bức tranh kinh tế của địa phương.
Cô giáo Nguyễn Thị Vân – người sáng lập Tranh gạo Vân Quân, bên những tác phẩm mang đậm dấu ấn văn hóa Việt.
Bên tách trà mộc mạc, chị Vân đón chúng tôi bằng nụ cười đôn hậu của một nhà giáo. Nhìn những bức tranh gạo tinh xảo đạt chứng nhận OCOP 4 sao treo dọc bức tường, ít ai biết rằng toàn bộ sự nghiệp nghệ thuật này lại được khơi nguồn từ một câu chuyện rất tình cờ dưới mái trường mầm non.
Cơ duyên từ bức tranh chữ “Tâm” năm 2016
Ngồi bên hiên xưởng trong không gian ấm áp, chị Vân đưa mắt nhìn xa xăm rồi chậm rãi kể về cơ duyên đặc biệt đã đưa mình đến với nghệ thuật tranh gạo. Chị nhớ lại, vào năm 2016, khi đó chị đang công tác trong ngành giáo dục mầm non, cô hiệu trưởng của nhà trường đã nảy ra ý tưởng tổ chức đấu giá tranh để gây quỹ từ thiện, hỗ trợ những hoàn cảnh khó khăn.
Hưởng ứng chương trình, chị Vân đã dành nhiều tâm huyết thực hiện một bức tranh gạo mang chủ đề “Chữ Tâm”. Tác phẩm sau đó được đưa vào phiên đấu giá trong buổi tối chương trình “Xuân yêu thương” do nhà trường tổ chức. Không chỉ góp phần lan tỏa tinh thần nhân ái, bức tranh còn đánh dấu bước khởi đầu cho hành trình gắn bó của chị với nghề làm tranh từ hạt gạo – một cơ duyên mà đến nay chị vẫn luôn trân trọng và gìn giữ.
Vốn là người khéo tay, hằng ngày vẫn hay tỉ mẩn nhặt nhạnh từng mảnh vỏ trứng, nhành lá khô làm đồ chơi cho trẻ, chị bỗng nảy ra một ý nghĩ táo bạo: 'Hay là mình thử mượn những hạt gạo mộc mạc để dệt nên một bức tranh?'. Nghĩ là làm, chị lặng lẽ bắt tay vào thực hiện, gửi gắm vào đó tất cả tình thương với niềm hy vọng giản dị là sẽ mang lại chút hơi ấm cho các học trò nhỏ trong đêm nhạc thiện nguyện sắp tới.
Bức tranh gạo thư pháp chữ “Tâm” – tác phẩm đầu tay được cô giáo Nguyễn Thị Vân (Trường Mầm non Phù Lỗ) thực hiện để gây quỹ giúp đỡ học sinh có hoàn cảnh khó khăn của trường năm 2016.
Bức tranh thư pháp chữ “Tâm” đầu tiên trong đời chị đã ra đời trong hoàn cảnh như thế. Chị bảo, lúc làm chỉ nghĩ đến việc giúp các con, chẳng ngờ khi xuất hiện trên sân khấu chào năm mới, bức tranh lại được phụ huynh và mọi người đón nhận nồng nhiệt đến vậy. Sự đồng cảm đầy ấm áp đêm hôm đó không chỉ mang lại niềm vui cho những đứa trẻ nghèo, mà còn thắp lên trong lòng cô giáo Vân một lối đi mới. Chị nhận ra những hạt gạo mộc mạc vốn quen thuộc trong mỗi bữa ăn, nay ngoài sứ mệnh nuôi sống con người, đã có thể chở che cho những mảnh đời bất hạnh và khoác lên mình một vẻ đẹp nghệ thuật sâu sắc.
Khởi nghiệp từ gian khó và quả ngọt OCOP 4 sao
Thành công không đến sau một đêm. Chị Vân bồi hồi nhớ lại những ngày đầu khởi nghiệp đầy gian nan với số vốn vay vỏn vẹn 7 triệu đồng từ Quỹ tình thương TYM Sóc Sơn. Bản thân chưa từng qua một trường lớp hội họa nào, thị trường tiêu thụ thủa ấy lại hoàn toàn là một con số ẩn. Đáng nể hơn, lịch trình hằng ngày của chị luôn được lấp đầy bởi những giờ lên lớp dạy học, nên mọi công đoạn làm tranh hoàn toàn phải tranh thủ lúc sáng sớm tinh mơ hay tận ban đêm muộn.
Khó khăn lớn nhất chính là làm sao để tạo nên màu sắc cho bức tranh mà không dùng hóa chất độc hại. Nghĩ là làm, chị Vân tự tay đặt chảo lên bếp, miệt mài nghiên cứu kỹ thuật rang thủ công. Chọn loại gạo Lài sữa thon dài, chắc hạt làm cốt, chị tỉ mẩn canh từng mức lửa, căn chuẩn từng phút đồng hồ vì mỗi tông màu chỉ chênh nhau khoảng 20 phút. Từ 17 màu thô sơ ban đầu, ngọn lửa thủ công cùng sự kiên trì vô hạn đã giúp chị hoàn thiện dải màu lên tới 42 sắc độ tự nhiên – từ sắc vàng nhạt thanh tao, màu cánh gián ấm áp cho đến sắc nâu đen huyền bí.
Một góc không gian trưng bày các tác phẩm của Tranh gạo nghệ thuật Vân Quân.
Chính đôi bàn tay cần cù, tỉ mỉ ấy đã biến hạt gạo quê hương thành những tác phẩm nghệ thuật tinh xảo, đưa cơ sở Vân Quân trở thành sản phẩm OCOP 4 sao tiêu biểu của địa phương. Những nỗ lực bền bỉ ấy cũng mang về cho chị những danh hiệu cao quý như Phụ nữ có sản phẩm sáng tạo Thủ đô (2017), Doanh nhân vi mô tiêu biểu (2018) và Phụ nữ Thủ đô tiêu biểu (2019)…
Các danh hiệu, chứng nhận và giải thưởng khẳng định chất lượng và uy tín của Tranh gạo Vân Quân.
Cô giáo Nguyễn Thị Vân vinh dự nhận giải thưởng "Doanh nhân vi mô tiêu biểu" năm 2018 nhờ những đóng góp xuất sắc trong phát triển kinh tế sáng tạo và hoạt động cộng đồng.
Từ hạt gạo quê hương đến sứ mệnh lan tỏa văn hóa Sóc Sơn
Nhìn ra khoảng sân nắng, chị Vân chia sẻ rằng khi thương hiệu tranh gạo đã có chỗ đứng vững chắc, được lựa chọn làm quà tặng đối ngoại quốc tế, chị lại bắt đầu trăn trở về một chặng đường mới: đưa tranh gạo trở thành một "đại sứ văn hóa" mang theo hồn cốt của mảnh đất di sản Sóc Sơn. Trong giai đoạn tới, định hướng lớn nhất của chị là đưa tranh gạo "chạm" vào các không gian văn hóa trang trọng và rộng lớn hơn.
Hình ảnh bức tranh gạo chị Vân đến với tuần lễ hàng Việt Nam tại Thái Lan năm 2023 tại Central World (tại Bangkok, Thái Lan)
Đó là khát vọng tái hiện hành trình phát triển của quê hương để lưu giữ tại Phòng truyền thống Sóc Sơn; là ước mơ cung tiến những bức đại cảnh về hình tượng Thánh Gióng dẹp giặc vào không gian linh thiêng của Đền Gióng; và là mục tiêu đưa tranh gạo hiện diện tại "cửa ngõ quốc tế" Sân bay Nội Bài nhằm gửi lời chào tự hào bằng nông sản quê hương đến bạn bè năm châu.
Cơ sở Tranh gạo Vân Quân thường xuyên đón tiếp du khách trong nước và quốc tế đến tham quan, tìm hiểu nghệ thuật tranh gạo.
Không dừng lại ở đó, chị Vân còn dự định xây dựng nhiều điểm trải nghiệm thực tế ngay tại xưởng và các điểm du lịch để du khách cũng như các em học sinh được tự tay rang gạo, xếp tranh. Chị tin rằng, khi đôi tay họ thực sự chạm vào hạt gạo, họ mới thấu hiểu được sự kiên nhẫn, tỉ mỉ và thêm trân quý những giá trị văn hóa bản địa cùng giọt mồ hôi của người nông dân trên đồng ruộng.
Chuyến đi thực tế khép lại khi bóng chiều đã đổ dài trên đất Đông Xuân. Rời xưởng tranh của chị Vân, trong lòng chúng tôi đều có một niềm tin chung: Từ cái "Tâm" vẹn nguyên nơi sân trường mầm non hơn mười năm trước, những hạt ngọc trời của Sóc Sơn chắc chắn sẽ còn bay xa, viết tiếp những câu chuyện văn hóa đầy tự hào trên những chặng đường sắp tới.
