Xuất khẩu tăng, giá trong nước vẫn phân hóa
Sầu riêng Việt Nam đang bước vào giai đoạn cao điểm thu hoạch tại nhiều vùng trồng trọng điểm ở Tây Nguyên, tạo nguồn cung lớn cho cả thị trường xuất khẩu và tiêu thụ nội địa. Riêng tháng 7/2026, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng đạt 681,2 triệu USD, tăng 30,2% so với tháng trước và tăng 81% so với cùng kỳ năm 2025.
Lũy kế 7 tháng đầu năm, xuất khẩu sầu riêng đạt 1,77 tỷ USD, tăng 47,1%, chiếm khoảng 37% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả. Trong đó, sầu riêng tươi đạt gần 1,5 tỷ USD, còn sầu riêng đông lạnh đạt 296,5 triệu USD, tăng 56,3%. Trung Quốc tiếp tục là thị trường lớn nhất của sầu riêng Việt Nam, chiếm 93,5% kim ngạch, tương đương hơn 1,65 tỷ USD.
Mức độ tập trung cao vào một thị trường khiến hoạt động thu mua và giá sầu riêng trong nước có thể phản ứng nhanh khi nhu cầu từ thị trường này thay đổi. Đáng chú ý, dù xuất khẩu tăng mạnh, giá sầu riêng trong nước không đồng nhất mà phân hóa rõ theo giống, kích cỡ, hình dáng và chất lượng.
Cuối tháng 8, tại khu vực miền Tây, sầu riêng Ri6 loại đẹp được thu mua khoảng 63.000-65.000 đồng/kg, trong khi hàng xô ở mức khoảng 48.000-50.000 đồng/kg. Với sầu riêng Thái, loại đẹp có giá khoảng 94.000-95.000 đồng/kg, còn hàng xô khoảng 75.000-77.000 đồng/kg.
Những quả tròn đều, đủ tuổi, trọng lượng phù hợp, không sâu bệnh và đáp ứng yêu cầu về dư lượng thường được ưu tiên cho xuất khẩu. Phần còn lại có thể được đưa vào hệ thống chợ, cửa hàng trái cây, các điểm bán lẻ hoặc chuyển sang chế biến.
Tại TP.HCM, từng xuất hiện nhiều điểm bán sầu riêng với giá khoảng 40.000-60.000 đồng/kg. Mức giá thấp chủ yếu áp dụng cho những quả nhỏ, méo, chín nhanh hoặc cần tiêu thụ trong ngày.
Trong khi đó, những loại có cơm dày, nhiều múi và được cam kết về chất lượng vẫn có giá khoảng 80.000-90.000 đồng/kg. Điều này cho thấy người tiêu dùng trong nước đang có nhiều lựa chọn hơn về mức giá. Tuy nhiên, giá thấp không đồng nghĩa với chất lượng kém hoặc mất an toàn.
“Hàng dạt” không đồng nghĩa với hàng không an toàn
Khi nguồn cung tăng và thị trường phân hóa, khái niệm “hàng dạt” cũng cần được hiểu đúng. Những quả không đạt quy cách xuất khẩu do kích thước nhỏ, hình dáng không đẹp nhưng vẫn đủ độ chín, không hư hỏng và bảo đảm an toàn thực phẩm hoàn toàn có thể được tiêu thụ trong nước.
Ngược lại, sầu riêng bị nứt vỏ, thối, nhiễm nấm, biến đổi mùi vị hoặc có nguy cơ mất an toàn không thể được hợp thức hóa chỉ bằng cách gọi là “hàng dạt”. Đây là ranh giới quan trọng giữa không đạt tiêu chuẩn thương mại và không đạt yêu cầu về an toàn thực phẩm.
Sự phân tầng chất lượng cũng thể hiện ở chính sách đổi trả. Với sầu riêng loại đẹp, người bán thường có cam kết đổi nếu quả bị sượng, cháy múi hoặc có tỷ lệ cơm thấp. Trong khi đó, với hàng giá rẻ, người mua có thể phải tự chịu phần lớn rủi ro sau khi bổ quả. Vì vậy, khoản chênh lệch giá không chỉ phản ánh chất lượng sản phẩm mà còn bao gồm mức độ cam kết và trách nhiệm của người bán đối với người mua.
Sầu riêng bóc múi: tiện lợi nhưng dễ mất dấu nguồn gốc
Sự phát triển của thị trường sầu riêng bóc múi đang tạo thêm đầu ra cho những quả không đáp ứng yêu cầu bán nguyên trái. Đây là giải pháp giúp người bán tận dụng phần cơm còn tốt của những quả lỗi về hình thức, trong khi người tiêu dùng có thể mua với lượng nhỏ và trực tiếp quan sát chất lượng múi trước khi thanh toán.
Tuy nhiên, khi lớp vỏ bị loại bỏ và phần cơm được chia sang nhiều khay, thông tin về giống, vùng trồng, thời điểm thu hoạch và tình trạng ban đầu của quả cũng dễ bị đứt đoạn.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã thí điểm hệ thống truy xuất nguồn gốc sầu riêng trong 6 tháng đầu năm 2026. Dữ liệu được thiết kế để ghi nhận các khâu từ cơ sở trồng, vùng trồng, thu mua, sơ chế, đóng gói, vận chuyển đến phân phối. Người mua có thể kiểm tra thông tin thông qua mã xác thực trên tem nhãn.
Theo cơ quan này, hệ thống không chỉ phục vụ hoạt động xuất khẩu mà còn giúp người tiêu dùng kiểm tra nguồn gốc sản phẩm và hỗ trợ cơ quan chức năng truy vết khi phát hiện vấn đề về chất lượng. Với sầu riêng bóc múi, việc duy trì liên kết với lô nguyên liệu ban đầu vì thế có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng cho rằng giải pháp căn cơ phải bắt đầu từ chất lượng vùng nguyên liệu, mã số vùng trồng và truy xuất toàn bộ chuỗi, từ trồng, chế biến, đóng gói đến xuất khẩu.
Không để rủi ro xuất khẩu chuyển sang thị trường nội địa
Yêu cầu truy xuất nguồn gốc càng trở nên cấp thiết khi một số vùng trồng từng bị cảnh báo về dư lượng kim loại nặng. Cơ quan chức năng đã yêu cầu khoanh vùng, không cấp phép xuất khẩu đối với sản phẩm có nguồn gốc từ vùng bị cảnh báo nhiễm Cadimi.
Trong trường hợp này, vấn đề đặt ra không chỉ là kiểm soát hàng hóa xuất khẩu. Nếu những lô hàng không đáp ứng yêu cầu được chuyển sang tiêu thụ nội địa mà không tiếp tục kiểm soát, rủi ro có thể chỉ đơn giản là chuyển từ thị trường nước ngoài sang người tiêu dùng trong nước.
Tại Lâm Đồng, UBND tỉnh đã yêu cầu lực lượng quản lý thị trường tăng cường kiểm tra hoạt động thu mua, vận chuyển, kinh doanh, sơ chế và đóng gói sầu riêng; đồng thời xử lý các hành vi gian lận thương mại và gian lận nguồn gốc, xuất xứ.
Như vậy, “không đủ chuẩn xuất khẩu” không thể mặc nhiên được hiểu là “được phép bán trong nước”. Một quả lỗi kích thước hoặc hình thức vẫn có thể tiêu thụ nếu bảo đảm an toàn. Nhưng sản phẩm có nguồn gốc từ vùng bị cảnh báo, bị hư hỏng hoặc không xác định được nguồn gốc cần được kiểm soát theo quy định.
Bóc múi cần đi cùng minh bạch thông tin
Một vấn đề khác đang đặt ra với thị trường sầu riêng bóc múi là khả năng xác định chất lượng và nguồn gốc sau khi sản phẩm đã tách khỏi quả nguyên. Sầu riêng bóc múi hiện được bán dưới nhiều hình thức như khay bọc màng, hộp nhựa, túi hút chân không hoặc túi đông lạnh.
Tại những cửa hàng có tổ chức, nhãn sản phẩm thường thể hiện tên sản phẩm, khối lượng, ngày đóng gói, hạn sử dụng và nhiệt độ bảo quản. Tuy nhiên, tại một số điểm bán nhỏ lẻ, sản phẩm có thể chỉ được niêm yết giá và khối lượng, thiếu thông tin về nguồn nguyên liệu.
Người bán có thể giới thiệu sản phẩm là “Ri6 miền Tây”, “sầu riêng Đắk Lắk” hoặc “hàng xuất khẩu”, nhưng nếu bao bì không có dữ liệu để đối chiếu thì người tiêu dùng rất khó kiểm chứng. Khi sầu riêng đã được tách vỏ, việc truy ngược về lô hàng ban đầu gần như phụ thuộc vào hồ sơ và tính minh bạch của người bán.
Đặc biệt, nơi đóng khay không đương nhiên là nơi trồng. Việc sử dụng địa danh để quảng cáo sản phẩm cần có căn cứ chứng minh, tránh tình trạng hàng từ nhiều vùng được gom chung nhưng cùng gắn một tên gọi có giá trị thương mại cao.
Chế biến mở thêm đầu ra cho sầu riêng
Bên cạnh tiêu thụ quả tươi và bóc múi, xuất khẩu tăng cũng mở rộng nguồn nguyên liệu cho ngành chế biến. Những múi không đủ đẹp để đóng khay nhưng vẫn bảo đảm an toàn có thể được sử dụng để làm nhân bánh, kem, chè, đồ uống, kẹo, sầu riêng sấy hoặc cơm đông lạnh.
Đây là hướng đi có thể giúp tận dụng tốt hơn nguồn nguyên liệu, nhất là trong thời điểm thu hoạch tập trung. Tuy nhiên, tỷ trọng chế biến sâu hiện vẫn còn nhỏ.
Trong 7 tháng đầu năm, các sản phẩm như sầu riêng sấy, xay nhuyễn, nước ép, bánh và kẹo chỉ chiếm khoảng 0,2% kim ngạch xuất khẩu sầu riêng. Phần lớn giá trị xuất khẩu vẫn đến từ sầu riêng tươi và cơm đông lạnh.
Chế biến có thể hấp thụ những quả loại hai hoặc hàng chín nhanh trong thời điểm thu hoạch rộ. Nhưng đây cũng là khâu đòi hỏi kiểm soát chặt chất lượng nguyên liệu. Khi sầu riêng được xay thành kem, sốt, nhân bánh hoặc đồ uống, người tiêu dùng khó nhận biết bằng mắt thường tỷ lệ sầu riêng thực tế cũng như nguồn nguyên liệu ban đầu.
Vì vậy, việc công bố đúng thành phần, tỷ lệ sầu riêng và thông tin về nguồn nguyên liệu có ý nghĩa quan trọng trong bảo đảm tính minh bạch của sản phẩm chế biến.
Giá trị gần 1,8 tỷ USD cần đi cùng niềm tin người tiêu dùng
Kim ngạch xuất khẩu gần 1,8 tỷ USD trong 7 tháng đầu năm cho thấy sức hút ngày càng lớn của sầu riêng Việt Nam trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, để ngành hàng phát triển bền vững, giá trị xuất khẩu cần được song hành với chất lượng, truy xuất nguồn gốc và sự minh bạch trên cả thị trường trong nước.
Hàng không đạt quy cách xuất khẩu nhưng vẫn an toàn cần được phân loại rõ ràng, tránh tâm lý đánh đồng “hàng loại” với “hàng kém chất lượng”. Đối với sầu riêng bóc múi, thông tin về thời điểm đóng gói, điều kiện bảo quản, đơn vị chịu trách nhiệm và nguồn nguyên liệu cần được thể hiện rõ hơn.
Với các sản phẩm chế biến, việc công bố đúng tỷ lệ sầu riêng và nguồn nguyên liệu sẽ giúp người tiêu dùng có thêm cơ sở lựa chọn. Sầu riêng Việt Nam đang có một mùa xuất khẩu đầy triển vọng. Nhưng để thành quả của ngành hàng thực sự đến với cả doanh nghiệp, người sản xuất và người tiêu dùng, câu chuyện không chỉ là bán được bao nhiêu mà còn là sản phẩm đến tay người mua với chất lượng nào, nguồn gốc ra sao và ai chịu trách nhiệm về sản phẩm đó. Xuất khẩu có thể mở rộng thị trường, nhưng minh bạch nguồn gốc và kiểm soát chất lượng mới là nền tảng để xây dựng niềm tin lâu dài cho thương hiệu sầu riêng Việt Nam.