Xuất khẩu tăng, yêu cầu kiểm soát cũng tăng
Năm 2025, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam đạt khoảng 70,09 tỷ USD, tăng 12% so với năm 2024 và là mức cao nhất từ trước đến nay, theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Đằng sau tốc độ tăng trưởng đó là yêu cầu ngày càng cao từ các thị trường nhập khẩu. Một lô hàng không chỉ cần đủ sản lượng mà còn phải đáp ứng những yêu cầu về an toàn thực phẩm, chất lượng, độ đồng đều, khối lượng, bao bì và kiểm soát dị vật tùy từng sản phẩm, thị trường và hợp đồng.
Vì vậy, khi tính chuyện mở rộng, doanh nghiệp không chỉ cần trả lời “nhà máy có thể sản xuất thêm bao nhiêu?”, mà còn phải trả lời:
“Bao nhiêu sản phẩm trong số đó có thể đạt yêu cầu ổn định để xuất khẩu?”
Đây là lý do thiết bị kiểm tra cần được tính ngay trong bài toán thiết kế dây chuyền.
Máy dò kim loại có thể được bố trí tại những công đoạn phù hợp để phát hiện nguy cơ nhiễm kim loại. Hệ thống X-ray, tùy sản phẩm và cấu hình, có thể hỗ trợ phát hiện một số dị vật có tính chất vật lý khác biệt với sản phẩm, chẳng hạn kim loại, thủy tinh hoặc đá. Cân kiểm tra giúp kiểm soát khối lượng từng sản phẩm hoặc đơn vị đóng gói.
Không có một thiết bị phù hợp cho mọi nhà máy.
Thiết bị phải được lựa chọn theo sản phẩm, quy cách bao gói, năng suất, điểm kiểm soát và yêu cầu của thị trường.
Từ dây chuyền sản xuất đến “lớp kiểm soát” cuối
Công ty TNHH Một thành viên Thương mại Dịch vụ Huy Vân (Huy Vân) là một ví dụ trong ngành chế biến hạt điều. Theo thông tin doanh nghiệp công bố, Huy Vân có hơn 10 năm hoạt động trong chế biến và xuất khẩu hạt điều, với sản phẩm được đưa tới nhiều thị trường quốc tế. Doanh nghiệp cho biết mỗi năm xuất hơn 400 container và vận hành 3 xưởng riêng biệt.
Trong dây chuyền, Huy Vân sử dụng máy bắn màu, thiết bị loại bỏ hạt không đạt chất lượng và hệ thống X-ray để kiểm soát kim loại, tạp chất. Doanh nghiệp cũng công bố áp dụng các hệ thống, tiêu chuẩn quản lý an toàn thực phẩm, trong đó có HACCP.
Điểm đáng chú ý không nằm ở việc doanh nghiệp có bao nhiêu thiết bị, mà ở cách thiết bị kiểm tra được đặt vào trong quy trình sản xuất.
Máy bắn màu hỗ trợ phân loại. Thiết bị loại bỏ sản phẩm không đạt giúp tách những hạt không đáp ứng yêu cầu. X-ray bổ sung một lớp kiểm soát đối với nguy cơ dị vật phù hợp với đặc tính sản phẩm và dây chuyền.
Như vậy, khi doanh nghiệp tăng công suất, năng lực kiểm soát cũng được tính cùng với năng lực sản xuất.
Đây là cách tiếp cận đáng tham khảo đối với các cơ sở chế biến nông sản đang chuẩn bị mở rộng: đừng chỉ tính thêm bao nhiêu mét vuông nhà xưởng, mà hãy tính cả những điểm kiểm soát cần có trên dây chuyền mới.
Đầu tư đúng điểm để công suất đi cùng chất lượng
Ở phía cung cấp giải pháp, Công ty TNHH Thương mại & Kỹ thuật V.M.S hiện cung cấp các thiết bị kiểm tra phục vụ ngành thực phẩm và nông sản, trong đó có máy dò kim loại và máy dò tạp chất X-Ray. Doanh nghiệp giới thiệu các giải pháp kiểm tra cho nhiều dạng sản phẩm, từ nguyên liệu, nông sản đến sản phẩm đã đóng gói.
Sự đa dạng của thiết bị cho thấy một vấn đề quan trọng: doanh nghiệp không nên lựa chọn máy chỉ dựa vào công suất.
Cùng là nông sản nhưng hạt điều, cà phê, gạo, thực phẩm đóng gói hay sản phẩm dạng bột có thể có đặc tính rất khác nhau. Kích thước sản phẩm, độ ẩm, loại bao bì, tốc độ băng tải và yêu cầu kiểm soát sẽ ảnh hưởng đến lựa chọn thiết bị.
Do đó, trước khi đầu tư nhà xưởng mới, doanh nghiệp nên xác định điểm kiểm soát chất lượng nào cần tự động hóa, thiết bị đặt ở đâu và dữ liệu kiểm tra được ghi nhận như thế nào.
Khi những yếu tố này được tính từ đầu, mặt bằng nhà máy, băng tải, khu vực loại sản phẩm không đạt và hệ thống quản lý dữ liệu có thể được thiết kế đồng bộ hơn.
Quan trọng hơn, máy kiểm tra không phải là giải pháp thay thế toàn bộ hệ thống quản lý chất lượng. Đây chỉ là một lớp kiểm soát trong tổng thể quy trình, bên cạnh kiểm soát nguyên liệu, vệ sinh, quy trình sản xuất, kiểm nghiệm và các hệ thống quản lý an toàn thực phẩm phù hợp.
Với doanh nghiệp xuất khẩu, điều này càng quan trọng bởi một lỗi phát hiện ở cuối dây chuyền thường tốn kém hơn nhiều so với việc nhận diện và xử lý sớm trong quá trình sản xuất.
Định hướng phát triển sản xuất thông minh cũng đang được đặt trong chính sách công nghiệp. Quyết định 2708/QĐ-BCT ngày 2/10/2025 của Bộ Công Thương phê duyệt Chương trình hỗ trợ, thúc đẩy sản xuất thông minh, chuyển đổi số trong lĩnh vực công nghiệp và thương mại giai đoạn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2035.
Đối với công nghiệp nông thôn, đầu tư máy móc và thiết bị kiểm soát không chỉ nhằm tăng sản lượng. Mục tiêu lớn hơn là giúp cơ sở sản xuất làm ra sản phẩm đồng đều hơn, kiểm soát tốt hơn và đáp ứng được những thị trường có yêu cầu cao hơn.
Vì vậy, câu chuyện không phải là “máy kiểm tra hay nhà xưởng quan trọng hơn?” Hai khoản đầu tư này thực chất phải đi cùng nhau. Nhà xưởng tạo thêm công suất. Thiết bị kiểm tra giúp doanh nghiệp kiểm soát công suất đó.
Khi doanh nghiệp xác định được điểm kiểm soát ngay từ đầu, mỗi mét vuông nhà xưởng mới không chỉ tạo thêm sản lượng, mà còn tạo thêm năng lực đáp ứng thị trường.
Với nông sản xuất khẩu, đó có thể là cách mở rộng bền vững hơn: không chỉ sản xuất nhiều hơn, mà sản xuất với chất lượng ổn định hơn.