Xuất khẩu tăng quy mô, đặt ra yêu cầu nâng giá trị gia tăng
Trong 9 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất nhập khẩu của Phú Thọ ước đạt hơn 95,8 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu đạt hơn 39,3 tỷ USD, nhập khẩu gần 56,5 tỷ USD. Nhóm hàng điện tử, máy tính, điện thoại và linh kiện tiếp tục giữ vai trò chủ lực, chiếm khoảng 80,3% tổng kim ngạch xuất khẩu. Hoa Kỳ, Hàn Quốc và Nhật Bản là những thị trường tiêu thụ lớn nhất, đóng góp 76,1% kim ngạch xuất khẩu của tỉnh.
Kết quả này cho thấy vai trò nổi bật của ngành công nghiệp, đặc biệt là lĩnh vực điện tử và công nghệ cao, trong cơ cấu xuất khẩu của Phú Thọ. Việc phát huy lợi thế về vị trí địa lý, hạ tầng và môi trường đầu tư đã tạo điều kiện để tỉnh thu hút các dự án quy mô lớn, từng bước tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất và cung ứng quốc tế.
Bên cạnh đóng góp vào hoạt động xuất khẩu, khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) còn tạo việc làm, thúc đẩy nhu cầu dịch vụ thương mại và hỗ trợ sản xuất. Sự hiện diện của các tập đoàn lớn cũng mở ra cơ hội phát triển công nghiệp hỗ trợ, nhất là khi doanh nghiệp địa phương có thể tham gia cung ứng vật tư, linh kiện và dịch vụ phục vụ sản xuất.
Tuy nhiên, kim ngạch xuất khẩu lớn chưa đồng nghĩa với việc toàn bộ giá trị sản phẩm được tạo ra tại địa phương. Để nâng cao hiệu quả tăng trưởng, Phú Thọ cần tăng khả năng tham gia của doanh nghiệp trong nước vào các công đoạn có giá trị cao hơn, từng bước giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu và mở rộng năng lực cung ứng trong chuỗi sản xuất.
Công nghiệp hỗ trợ còn nhiều dư địa phát triển
Khảo sát tháng 9/2026 của Sở Công Thương tại 10 doanh nghiệp xuất nhập khẩu lớn cho thấy, phần lớn doanh nghiệp vẫn chủ yếu gia công, sản xuất theo đơn đặt hàng từ công ty mẹ ở nước ngoài.
Trong lĩnh vực điện tử, các công đoạn tạo ra giá trị gia tăng cao như nghiên cứu và phát triển (R&D), thiết kế, kiểm định và chế tạo linh kiện cao cấp còn hạn chế. Trong khi đó, phần lớn nguyên liệu chủ chốt vẫn phải nhập khẩu. Doanh nghiệp trong nước mới cung cấp một số vật tư phụ trợ như bao bì, pallet, băng keo, với tỷ trọng dưới 3% tổng giá trị nguyên liệu.
Thực trạng này cho thấy khoảng cách giữa năng lực sản xuất hiện có của doanh nghiệp nội địa và yêu cầu của các chuỗi cung ứng quốc tế vẫn còn đáng kể. Nếu chỉ tham gia ở những khâu cung ứng đơn giản, doanh nghiệp trong tỉnh sẽ khó gia tăng giá trị đóng góp, mở rộng thị trường và nâng cao vị thế trong chuỗi sản xuất.
Đồng chí Nguyễn Phương Huệ, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Xuất nhập khẩu và Hội nhập quốc tế, Sở Công Thương, cho biết doanh nghiệp nội địa gặp nhiều khó khăn khi tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia. Những trở ngại chủ yếu liên quan đến yêu cầu về công nghệ, nguồn vốn, lao động kỹ thuật, năng lực sản xuất và tiêu chuẩn chất lượng.
Vì vậy, nâng cao giá trị hàng xuất khẩu không chỉ là câu chuyện mở rộng thị trường tiêu thụ, mà còn đòi hỏi cải thiện năng lực sản xuất trong nước. Doanh nghiệp cần từng bước đổi mới công nghệ, chuẩn hóa quy trình, nâng chất lượng sản phẩm và đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật của đối tác. Cùng với đó, việc tăng cường kết nối với doanh nghiệp FDI sẽ giúp xác định rõ nhu cầu cung ứng, tạo cơ sở để doanh nghiệp địa phương đầu tư đúng hướng.
Tăng liên kết doanh nghiệp, phát triển nhà cung cấp nội địa
Ngày 9/4/2026, UBND tỉnh Phú Thọ ban hành Quyết định số 1102/QĐ-UBND, phê duyệt Đề án hỗ trợ doanh nghiệp địa phương tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Với 6 nhóm giải pháp trọng tâm, đề án hướng tới thúc đẩy doanh nghiệp trong tỉnh chuyển từ cung ứng vật tư phụ trợ đơn giản sang sản xuất linh kiện, phụ tùng đáp ứng trực tiếp yêu cầu của doanh nghiệp FDI.
Một trong những mục tiêu được đặt ra là phối hợp với ít nhất 4 tập đoàn FDI để hỗ trợ kỹ thuật, phát triển mạng lưới nhà cung cấp nội địa và nâng cao năng lực sản xuất.
Trên cơ sở nhu cầu thực tế của các doanh nghiệp FDI lớn, cơ quan chức năng đang rà soát danh mục linh kiện, phụ tùng và nguyên vật liệu cần cung ứng, qua đó xác định những doanh nghiệp trong nước có tiềm năng để tập trung hỗ trợ. Các nội dung ưu tiên gồm đổi mới công nghệ, hoàn thiện quy trình sản xuất, đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng và kết nối trực tiếp với đối tác trong chuỗi cung ứng.
Cách tiếp cận này hướng tới chuyển hoạt động xúc tiến đầu tư thành các mối liên kết sản xuất cụ thể. Với doanh nghiệp FDI, việc phát triển nhà cung cấp tại địa phương có thể giúp chủ động hơn về nguồn cung và tối ưu chi phí. Với doanh nghiệp trong nước, đây là cơ hội tiếp cận đơn hàng, yêu cầu kỹ thuật, công nghệ và phương thức quản trị của các tập đoàn lớn.
Để mối liên kết phát huy hiệu quả, việc kết nối cần gắn với năng lực thực tế của từng doanh nghiệp và nhu cầu cụ thể của bên mua. Hỗ trợ về công nghệ, tiêu chuẩn chất lượng và quản trị sản xuất cần đi cùng cơ chế trao đổi thông tin thường xuyên, giúp doanh nghiệp nội địa từng bước đáp ứng yêu cầu của các đối tác quốc tế.
Mở rộng thị trường, thúc đẩy chế biến sâu và phát triển logistics
Bên cạnh phát triển công nghiệp hỗ trợ, Phú Thọ chú trọng thu hút các dự án công nghệ cao, đồng thời đẩy mạnh chế biến sâu, chuẩn hóa chất lượng và xây dựng thương hiệu cho những nhóm hàng có thế mạnh như nông sản, thực phẩm, gỗ, dệt may và nhựa.
Ngày 28/8/2026, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 2947 về Chương trình “Vươn ra thị trường quốc tế giai đoạn 2026-2030”. Chương trình hướng tới hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các hiệp định thương mại tự do, tìm kiếm đối tác và mở rộng thị trường xuất khẩu.
Đối với các mặt hàng nông sản và thực phẩm, chế biến sâu và chuẩn hóa chất lượng có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao giá trị sản phẩm. Thay vì chủ yếu cung cấp nguyên liệu hoặc sản phẩm có mức độ chế biến thấp, doanh nghiệp có thể hướng tới những sản phẩm đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường, đồng thời chú trọng xây dựng thương hiệu và nâng cao khả năng cạnh tranh.
Cùng với sản xuất và thị trường, logistics là một yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí và hiệu quả xuất khẩu. Phú Thọ đang xây dựng đề án phát triển tỉnh thành trung tâm logistics vùng trung du và miền núi phía Bắc giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Định hướng này nhằm hoàn thiện hạ tầng vận tải, kho bãi, góp phần giảm chi phí và nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa.
Trong năm 2026, ngành Công Thương Phú Thọ ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp tháo gỡ khó khăn, xác định nhu cầu phát triển công nghiệp hỗ trợ và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong tỉnh. Giai đoạn 2027-2030, các trọng tâm được xác định gồm nâng tỷ lệ nội địa hóa, mở rộng mạng lưới nhà cung cấp, phát triển logistics, thương mại điện tử xuyên biên giới và thu hút các khâu sản xuất công nghệ cao.
Nâng năng lực nội tại để tăng hiệu quả xuất khẩu
Với quy mô xuất khẩu hàng chục tỷ USD, Phú Thọ có cơ hội tiếp tục phát huy lợi thế công nghiệp và mở rộng sự hiện diện trong chuỗi cung ứng quốc tế. Tuy nhiên, hiệu quả của quá trình này sẽ phụ thuộc đáng kể vào khả năng nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước, phát triển công nghiệp hỗ trợ và tăng tỷ lệ giá trị được tạo ra tại địa phương.
Trong lĩnh vực công nghiệp, việc chuyển từ cung ứng vật tư đơn giản sang sản xuất linh kiện, phụ tùng có yêu cầu kỹ thuật cao hơn sẽ mở ra dư địa gia tăng giá trị. Với nông sản và thực phẩm, chế biến sâu, chuẩn hóa chất lượng và xây dựng thương hiệu là những hướng đi cần được chú trọng để nâng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Để các định hướng này đi vào thực chất, cần gắn chính sách hỗ trợ với nhu cầu của thị trường, năng lực của doanh nghiệp và yêu cầu cụ thể từ các đối tác. Khi doanh nghiệp nội địa từng bước nâng cao công nghệ, chất lượng và khả năng cung ứng, lợi ích từ hoạt động xuất khẩu sẽ có điều kiện lan tỏa rộng hơn trong nền kinh tế địa phương.
Nâng cao giá trị hàng xuất khẩu vì vậy không chỉ là mục tiêu về kim ngạch, mà còn là quá trình củng cố năng lực sản xuất, gia tăng hàm lượng công nghệ và mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp Phú Thọ tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.