Đến cuối năm 2025, cả nước có gần 17.400 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, hơn 9.300 chủ thể tham gia và 117 sản phẩm được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia. Những con số này cho thấy sức lan tỏa mạnh mẽ của chương trình. Tuy nhiên, sau hơn 7 năm triển khai, câu hỏi đặt ra không còn là có thêm bao nhiêu sản phẩm đạt sao, mà là làm thế nào để những đặc sản ấy trở thành thương hiệu có sức cạnh tranh bền vững trên thị trường trong nước và quốc tế.
OCOP sau 7 năm: Đạt sao là bước khởi đầu, không phải đích đến
Khi Chương trình OCOP được triển khai từ năm 2018, mục tiêu lớn nhất là phát huy lợi thế bản địa, chuẩn hóa sản phẩm và tạo sinh kế bền vững cho khu vực nông thôn. Sau hơn bảy năm, chương trình đã góp phần thay đổi tư duy sản xuất của nhiều hợp tác xã, doanh nghiệp và hộ kinh doanh, từ sản xuất nhỏ lẻ sang phát triển theo chuỗi giá trị.
Thực tế cho thấy, nhiều chủ thể sau khi tham gia OCOP đã đầu tư bài bản hơn vào vùng nguyên liệu, hệ thống quản lý chất lượng, bao bì, nhãn mác và truy xuất nguồn gốc. Nhờ đó, không ít sản phẩm đã có mặt trong hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại, các sàn thương mại điện tử và từng bước tiếp cận thị trường xuất khẩu.
Tuy nhiên, sự phát triển về số lượng cũng đặt ra yêu cầu mới về chất lượng. Không ít sản phẩm sau khi đạt chứng nhận OCOP vẫn gặp khó khăn trong việc mở rộng thị trường do quy mô sản xuất nhỏ, thiếu tính ổn định về nguồn cung, hạn chế trong hoạt động marketing và chưa xây dựng được thương hiệu đủ mạnh.
Điều đó cho thấy, chứng nhận OCOP là "tấm vé" giúp sản phẩm được thị trường biết đến nhiều hơn, nhưng không thể thay thế năng lực cạnh tranh của chính doanh nghiệp. Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến chất lượng, câu chuyện sản phẩm và trải nghiệm sử dụng, lợi thế từ xếp hạng sao sẽ chỉ được phát huy khi chủ thể tiếp tục đầu tư cho đổi mới sáng tạo và phát triển thị trường.
Từ sản phẩm địa phương đến thương hiệu quốc gia: Bài học từ những chủ thể OCOP thành công
Một trong những ví dụ tiêu biểu là Công ty TNHH Chế biến Dừa sáp Cầu Kè (Vicosap) với các sản phẩm chế biến từ dừa sáp Cầu Kè (nay thuộc tỉnh Vĩnh Long). Từ một đặc sản chỉ được tiêu thụ trong phạm vi địa phương, doanh nghiệp đã đầu tư vào công nghệ chế biến, đa dạng hóa sản phẩm như dừa sáp đông lạnh, bột dừa sáp, kem dừa sáp và nhiều dòng thực phẩm giá trị gia tăng khác. Đến nay, sản phẩm của Vicosap được công nhận OCOP 5 sao, đồng thời từng bước mở rộng ra thị trường quốc tế, cho thấy giá trị của OCOP không chỉ nằm ở chứng nhận mà còn ở khả năng thúc đẩy đổi mới sản phẩm và xây dựng thương hiệu.
Một trường hợp khác là các sản phẩm trà Shan Tuyết Hồng Thái 1 tôm 1 lá của HTX Sơn Trà (Tuyên Quang), đạt OCOP 5 sao. Thay vì chỉ bán nguyên liệu thô, chủ thể đã chú trọng quy trình chế biến, tiêu chuẩn chất lượng, câu chuyện văn hóa của đồng bào Dao Tiền và phát triển thương hiệu gắn với vùng nguyên liệu. Cách làm này giúp sản phẩm không chỉ nâng cao giá trị thương mại mà còn tạo sức hút đối với khách du lịch và mở ra hướng phát triển kinh tế đa giá trị cho địa phương.
Hai câu chuyện trên cho thấy một điểm chung: những sản phẩm phát triển bền vững đều không dừng lại ở việc đạt sao. Thành công đến từ quá trình đầu tư dài hạn vào chất lượng, chế biến, thương hiệu và thị trường. Đây cũng là hướng đi đang được nhiều địa phương khuyến khích nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm OCOP trong giai đoạn mới.