Tập trung tại xưởng, phát huy lợi thế công nghệ
Với chế biến thực phẩm, những công đoạn cần dây chuyền đồng bộ, thiết bị chuyên dụng và kiểm soát chặt về chất lượng thường phù hợp với sản xuất tập trung. Việc tổ chức tại một địa điểm giúp doanh nghiệp quản lý thống nhất nguyên liệu, quy trình, thiết bị và các tiêu chuẩn sản xuất.
Công ty TNHH MEATDeli HN, đơn vị thuộc Masan MEATLife, là một ví dụ. Theo thông tin được doanh nghiệp công bố, tổ hợp chế biến thịt tại Hà Nam được đầu tư trên diện tích hơn 10 ha, có công suất thiết kế 1,4 triệu con heo/năm, tương đương khoảng 140.000 tấn/năm. Dây chuyền và thiết bị được đầu tư theo hướng hiện đại, phục vụ các công đoạn chế biến tập trung.
Mô hình này tiếp tục được thể hiện tại nhà máy chế biến và đóng gói thịt gà của doanh nghiệp ở Hà Nam, đi vào hoạt động từ tháng 2/2022. Nhà máy có vốn đầu tư hơn 527 tỷ đồng, quy mô gần 1,6 ha và công suất hơn 52 triệu con/năm theo thông tin được công bố. Quy trình được tổ chức khép kín từ kiểm tra nguyên liệu đầu vào đến giết mổ, chế biến và đóng gói.
Với những lĩnh vực có yêu cầu cao về công nghệ, vệ sinh và kiểm soát quy trình, nhà xưởng tập trung vì vậy trở thành trung tâm của hoạt động sản xuất, nơi máy móc và nhân lực được tổ chức theo một quy trình thống nhất.
Phân tán tại nhà, mở rộng việc làm tại chỗ
Ở những ngành sử dụng nhiều lao động thủ công, sản xuất có thể được tổ chức linh hoạt hơn. Một phần công việc được thực hiện tại cơ sở nông thôn, trong khi những phần việc phù hợp có thể giao nguyên liệu để người lao động hoàn thiện tại nhà theo yêu cầu của đơn vị sản xuất.
Hợp tác xã Mây tre xuất khẩu Liên Khê ở Hưng Yên là một ví dụ. HTX được thành lập năm 2007, hoạt động trong lĩnh vực chế biến cây mây thành các sản phẩm xuất khẩu. Theo thông tin được công bố năm 2025, HTX tạo việc làm cho gần 300 lao động địa phương, với thu nhập khoảng 3–5 triệu đồng/người/tháng.
Điểm đáng chú ý là bên cạnh sản xuất tại cơ sở, HTX có hình thức giao nguyên liệu để người lao động nhận về nhà làm. Một trường hợp được ghi nhận cho thấy sau khi được đào tạo nghề, người lao động vừa làm việc tại HTX, vừa nhận sản phẩm về nhà để hai vợ chồng cùng thực hiện.
Cách tổ chức này giúp mở rộng không gian sản xuất mà không yêu cầu toàn bộ lao động phải tập trung tại một địa điểm. Với nghề mây tre đan, những công đoạn thủ công phù hợp có thể tận dụng thời gian nhàn rỗi và huy động thêm lao động ngay tại địa phương.
Kết hợp xưởng và hộ gia đình để mở rộng mạng lưới tại nông thôn
Tập trung và phân tán không nhất thiết là hai lựa chọn tách biệt. Trong cùng một chuỗi sản xuất, doanh nghiệp hoặc HTX có thể tập trung công đoạn cần máy móc, thiết bị và kiểm soát chất lượng tại xưởng; đồng thời tổ chức những phần việc thủ công phù hợp thông qua hộ gia đình, tổ nhóm hoặc cơ sở vệ tinh.
Cách làm này tạo ra sự bổ trợ giữa hai khu vực. Nhà xưởng đảm nhiệm những công đoạn cần đầu tư thiết bị và quản lý thống nhất, trong khi mạng lưới hộ gia đình giúp tận dụng nguồn lao động tại chỗ và mở rộng năng lực sản xuất mà không nhất thiết phải tăng tương ứng diện tích nhà xưởng.
Thực tế tại Quảng Nam cho thấy quy mô của các mạng lưới liên kết có thể rất lớn. Theo số liệu được công bố, giai đoạn 2018–2023, địa phương có 75 dự án liên kết được triển khai, thu hút 78 hợp tác xã, 35 doanh nghiệp và 17.062 hộ dân tham gia.
Những con số này cho thấy một chuỗi sản xuất nông thôn có thể huy động đồng thời nhiều chủ thể. Với doanh nghiệp, bài toán vì thế không nhất thiết là lựa chọn “xưởng hay hộ gia đình”, mà là xác định công đoạn nào cần tập trung và phần việc nào có thể phân tán. Khi được tổ chức phù hợp, nhà máy phát huy lợi thế công nghệ, còn hộ gia đình trở thành một mắt xích của mạng lưới tạo việc làm ngay tại địa phương.