Trong quá trình cơ giới hóa nông nghiệp, máy kéo, máy gieo trồng, máy phun, máy thu hoạch và nhiều thiết bị chuyên dụng ngày càng được đưa vào sản xuất. Cùng với đó, máy nông nghiệp tự động được tích hợp thêm các hệ thống điều khiển, cảm biến và chức năng hỗ trợ người vận hành.
Tuy nhiên, tự động hóa không có nghĩa người sử dụng có thể hoàn toàn phó mặc cho máy. Trước khi đưa thiết bị ra đồng ruộng, người vận hành vẫn phải kiểm tra tình trạng máy, khu vực làm việc, nhiên liệu, các bộ phận truyền động và thiết bị bảo vệ.
Vận hành đúng ngay từ đầu giúp người nông dân vừa bảo đảm an toàn, vừa hạn chế những thao tác làm máy hoạt động quá tải hoặc tiêu hao nhiên liệu không cần thiết.
5 bước trước khi khởi động máy
Bước 1: Kiểm tra tổng thể bên ngoài
Trước khi khởi động, người vận hành cần đi quanh máy để kiểm tra tình trạng bên ngoài. Đây là bước đơn giản nhưng có thể phát hiện sớm những vấn đề phát sinh trong quá trình bảo quản hoặc sử dụng.
Cần chú ý những dấu hiệu như rò rỉ nhiên liệu, dầu hoặc chất lỏng; các chi tiết bị lỏng; dây dẫn, ống dẫn có dấu hiệu bất thường; bánh xe, lốp và các bộ phận liên kết.
Với máy kéo, người sử dụng cần kiểm tra hệ thống phanh, tay lái, lốp, đèn và các thiết bị an toàn theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Bước 2: Kiểm tra nhiên liệu, dầu và chất lỏng
Người vận hành cần kiểm tra nhiên liệu và các loại dầu, chất lỏng theo đúng yêu cầu của từng loại máy.
Không nên sử dụng nhiên liệu hoặc dầu không phù hợp với hướng dẫn kỹ thuật. Khi tiếp nhiên liệu, phải tắt động cơ và tránh xa nguồn lửa hoặc những khu vực có nguy cơ gây cháy.
Đối với máy nông nghiệp tự động, việc kiểm tra còn cần chú ý đến các hệ thống điều khiển, cảm biến hoặc thiết bị điện tử nếu máy được trang bị. Những dấu hiệu cảnh báo bất thường cần được xử lý trước khi đưa máy vào hoạt động.
Bước 3: Kiểm tra bộ phận công tác và truyền động
Nếu máy có trục PTO, bộ phận quay hoặc thiết bị công tác gắn phía sau, người vận hành cần kiểm tra các điểm liên kết và tấm chắn bảo vệ.
Không được đưa tay hoặc dụng cụ vào khu vực bộ phận đang quay. Khi cần điều chỉnh, vệ sinh hoặc xử lý vật mắc kẹt, phải dừng máy, ngắt nguồn truyền động và chờ các bộ phận chuyển động dừng hoàn toàn.
Đây là nguyên tắc đặc biệt quan trọng đối với máy nông nghiệp tự động, bởi một số thao tác có thể được máy thực hiện nhanh và liên tục nếu hệ thống đang ở chế độ hoạt động.
Bước 4: Kiểm tra khu vực xung quanh
Trước khi khởi động, người vận hành cần quan sát phía trước, phía sau và hai bên máy.
Cần chắc chắn không có người, trẻ em, vật nuôi hoặc vật cản nằm trong vùng nguy hiểm. Đối với máy có thiết bị kéo theo hoặc bộ phận quay, khoảng cách an toàn càng phải được chú ý.
Tự động hóa có thể hỗ trợ người vận hành nhưng không thể thay thế trách nhiệm kiểm soát khu vực làm việc.
Bước 5: Khởi động đúng trình tự
Sau khi hoàn thành các bước kiểm tra, người vận hành khởi động máy theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất.
Không nên đưa máy vào tải lớn ngay lập tức. Cần quan sát các tín hiệu cảnh báo, tiếng động, độ rung và tình trạng hoạt động của động cơ.
Nếu phát hiện dấu hiệu bất thường, cần dừng máy để kiểm tra thay vì cố tiếp tục làm việc.
Vận hành máy nông nghiệp tự động: tự động nhưng không chủ quan
Điểm nổi bật của máy nông nghiệp tự động là khả năng hỗ trợ hoặc thực hiện một số thao tác mà trước đây người lao động phải thực hiện thủ công.
Tuy nhiên, người vận hành vẫn cần theo dõi tốc độ di chuyển, hướng đi, tải máy, địa hình và tình trạng của thiết bị.
Khi máy hoạt động trên ruộng có bùn, địa hình dốc, gồ ghề hoặc gần mương, bờ ruộng, cần điều chỉnh tốc độ phù hợp. Không nên chạy quá nhanh chỉ để rút ngắn thời gian làm việc.
Đặc biệt, người vận hành không nên rời khỏi vị trí điều khiển khi máy đang hoạt động nếu thiết bị không được thiết kế cho chế độ vận hành không có người giám sát.
Tiết kiệm nhiên liệu bắt đầu từ cách vận hành
Tiết kiệm nhiên liệu không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc mua máy mới. Cách sử dụng máy hằng ngày cũng có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả vận hành.
Trước hết, cần lựa chọn máy và thiết bị công tác phù hợp. Máy có công suất quá lớn nhưng thường xuyên thực hiện công việc nhẹ có thể không được khai thác hiệu quả. Ngược lại, thiết bị công tác quá nặng so với khả năng của máy có thể khiến động cơ phải làm việc nhiều hơn.
Với máy nông nghiệp tự động, người sử dụng nên lựa chọn chế độ làm việc phù hợp với từng công đoạn sản xuất thay vì duy trì công suất cao trong mọi tình huống.
Tốc độ di chuyển cũng cần được điều chỉnh theo loại đất, loại cây trồng, thiết bị công tác và yêu cầu của công việc. Không nên hiểu đơn giản rằng giảm tốc độ hoặc giảm ga trong mọi trường hợp đều giúp tiết kiệm nhiên liệu, bởi động cơ bị quá tải cũng có thể làm giảm hiệu quả vận hành.
Hạn chế thời gian máy chạy không tải
Một thói quen cần tránh là để động cơ hoạt động trong thời gian dài khi máy không thực sự làm việc.
Khi cần xuống máy để điều chỉnh thiết bị, kiểm tra khu vực sản xuất hoặc thực hiện những công việc không cần động cơ hoạt động, người vận hành nên thực hiện quy trình dừng máy phù hợp.
Việc hạn chế thời gian chạy không tải giúp tránh tiêu hao nhiên liệu không cần thiết và giảm thời gian hoạt động của động cơ.
Lốp, tải và thiết bị công tác cũng cần được chú ý
Áp suất lốp không phù hợp có thể ảnh hưởng đến khả năng bám đường, độ trượt và hiệu quả làm việc của máy. Vì vậy, người sử dụng cần kiểm tra và điều chỉnh áp suất theo thông số kỹ thuật của nhà sản xuất.
Tương tự, tải trọng và thiết bị công tác phải phù hợp với khả năng của máy. Không nên tự ý tăng tải hoặc thay đổi kết cấu máy chỉ để tăng năng suất.
Đối với máy nông nghiệp tự động có hệ thống cảm biến, điều khiển điện tử hoặc dẫn đường, người vận hành cũng cần kiểm tra hệ thống trước khi bắt đầu công việc và xử lý cảnh báo theo hướng dẫn kỹ thuật.
Những lỗi cần tránh
Một là, bỏ qua bước kiểm tra trước khi khởi động.
Máy hoạt động tốt hôm trước không có nghĩa lần sử dụng tiếp theo không cần kiểm tra.
Hai là, khởi động khi còn người đứng gần máy.
Đây là lỗi có thể dẫn đến nguy hiểm, đặc biệt với máy kéo và thiết bị có bộ phận truyền động.
Ba là, tháo bỏ tấm chắn bảo vệ.
Không nên tháo cơ cấu bảo vệ chỉ vì muốn thao tác nhanh hoặc thuận tiện hơn.
Bốn là, xử lý vật mắc kẹt khi máy chưa dừng hoàn toàn.
Phải dừng máy, ngắt nguồn truyền động và chờ các bộ phận chuyển động dừng hẳn trước khi xử lý.
Năm là, chạy máy ở tốc độ cao trong mọi điều kiện.
Tốc độ phải phù hợp với loại máy, thiết bị công tác, địa hình và yêu cầu công việc.
Sáu là, để máy chạy không tải quá lâu.
Nếu máy không cần hoạt động, nên thực hiện quy trình dừng máy an toàn.
Bảy là, tự ý vô hiệu hóa hệ thống an toàn.
Không tháo bỏ hoặc vô hiệu hóa các thiết bị cảnh báo, khóa an toàn và cơ cấu bảo vệ.
Tám là, chỉ dựa vào kinh nghiệm mà bỏ qua hướng dẫn kỹ thuật.
Mỗi dòng máy có cấu tạo, giới hạn tải và quy trình bảo dưỡng riêng. Người sử dụng cần đọc kỹ hướng dẫn của nhà sản xuất.
Bảo dưỡng đúng cách để máy hoạt động ổn định
Vận hành tiết kiệm không thể tách rời bảo dưỡng. Một thiết bị không được kiểm tra thường xuyên có thể phát sinh những vấn đề ảnh hưởng đến khả năng làm việc và hiệu quả sử dụng nhiên liệu.
Người sử dụng cần thực hiện bảo dưỡng theo lịch của nhà sản xuất, chú ý đến dầu bôi trơn, bộ lọc, hệ thống làm mát, lốp, dây dẫn, bộ phận truyền động và các thiết bị an toàn.
Với máy nông nghiệp tự động, việc bảo dưỡng cũng cần quan tâm đến hệ thống điện, cảm biến và bộ phận điều khiển nếu được trang bị. Khi xuất hiện cảnh báo kỹ thuật, không nên tự ý bỏ qua hoặc vô hiệu hóa cảnh báo để tiếp tục làm việc.
An toàn phải đi trước năng suất
Cơ giới hóa giúp người nông dân giảm sức lao động và tổ chức sản xuất hiệu quả hơn. Nhưng hiệu quả của máy không chỉ được tính bằng tốc độ hoàn thành công việc.
Một chiếc máy nông nghiệp tự động chỉ phát huy giá trị khi được lựa chọn phù hợp, vận hành đúng hướng dẫn, bảo dưỡng đầy đủ và sử dụng trong điều kiện an toàn.
Vì vậy, trước mỗi lần đưa máy ra đồng, người nông dân cần hình thành một quy trình quen thuộc: kiểm tra máy – kiểm tra khu vực – khởi động đúng cách – lựa chọn chế độ phù hợp – theo dõi trong suốt quá trình làm việc.
Khi những thao tác đó trở thành thói quen, máy móc không chỉ giúp giảm sức lao động mà còn góp phần sử dụng nhiên liệu hợp lý, hạn chế hư hỏng và nâng cao hiệu quả sản xuất./.