Từ trang trại đến điểm đến du lịch
Nông nghiệp nông thôn đang đứng trước yêu cầu chuyển từ mô hình sản xuất đơn thuần sang phát triển kinh tế đa giá trị. Trong xu hướng đó, kết hợp kinh tế trang trại, nông nghiệp tuần hoàn với du lịch trải nghiệm đang mở ra một hướng đi giàu tiềm năng.
Nghị quyết 19-NQ/TW của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam và Nghị quyết 66-NQ/TW năm 2025 xác định phát triển kinh tế trang trại là một trong những trụ cột để tổ chức lại sản xuất nông nghiệp theo hướng quy mô lớn, hiện đại.
Theo định hướng đến năm 2030, kinh tế trang trại gắn với du lịch trải nghiệm được kỳ vọng trở thành một bộ phận quan trọng của nền kinh tế tổng hợp ở khu vực nông thôn. Đây cũng là hướng phát triển phù hợp với quá trình xây dựng nông thôn mới, khi các giá trị về sản xuất, cảnh quan, văn hóa và đời sống cộng đồng ngày càng được kết nối chặt chẽ.
Tại Hà Nội, tiềm năng này đang từng bước được khai thác. Theo dữ liệu từ Sở Du lịch Hà Nội, thành phố hiện có hơn 100 mô hình du lịch nông nghiệp với nhiều loại hình khác nhau, phân bố tại các địa bàn như Đông Anh, Sóc Sơn, Thanh Oai, Ba Vì, Gia Lâm...
Lợi thế về địa hình, cảnh quan và hệ thống làng nghề phong phú giúp Hà Nội có điều kiện xây dựng những sản phẩm du lịch nông nghiệp đa dạng. Du khách không chỉ được tham quan trang trại, tìm hiểu quy trình sản xuất mà còn có cơ hội trực tiếp trải nghiệm đời sống nông thôn và khám phá những giá trị văn hóa đặc trưng.
Đáng chú ý, khi các mô hình nông nghiệp được kết nối với những làng nghề truyền thống như Bát Tràng, Vạn Phúc, Chuông, sản phẩm du lịch có thể được mở rộng từ một điểm tham quan thành những tuyến, tour liên kết hấp dẫn.
Đây là cách để nông nghiệp, làng nghề và du lịch cùng bổ trợ cho nhau: nông sản trở thành sản phẩm du lịch, làng nghề trở thành điểm trải nghiệm, còn du lịch trở thành kênh quảng bá và tiêu thụ sản phẩm địa phương.
Kể câu chuyện sản phẩm để giữ chân du khách
Theo Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Hà Văn Siêu, để phát huy hiệu quả tiềm năng này, cần xây dựng các gói sản phẩm và dịch vụ phù hợp với từng nhóm khách, từng thị trường.
Đặc biệt, hoạt động du lịch cần được lồng ghép với văn hóa làng nghề, đồng thời tăng cường truyền thông, quảng bá và ứng dụng công nghệ số để đưa sản phẩm đến gần hơn với du khách.
Điều quan trọng là quảng bá phải đi cùng xây dựng sản phẩm. Nếu chỉ chú trọng truyền thông mà sản phẩm thiếu chất lượng, thiếu trải nghiệm hoặc không có bản sắc riêng, sức hút của điểm đến sẽ khó duy trì lâu dài.
Ngược lại, một sản phẩm nông nghiệp có chất lượng, an toàn và gắn với câu chuyện văn hóa có thể tạo ra giá trị vượt xa giá trị của sản phẩm vật chất đơn thuần.
Đó có thể là câu chuyện về một vùng đất, một làng nghề, một phương thức anh tác truyền thống hay hành trình tạo ra sản phẩm. Khi du khách được trực tiếp trải nghiệm, câu chuyện ấy trở thành một phần của chuyến đi và tạo thêm động lực để họ mua sản phẩm mang về.
Các chuyên gia cho rằng xây dựng chuỗi giá trị nông nghiệp tuần hoàn gắn với du lịch trải nghiệm không chỉ giúp tăng thu nhập cho nông hộ mà còn góp phần tiết kiệm tài nguyên, giảm chất thải, bảo vệ cảnh quan và lan tỏa những giá trị phát triển bền vững.
Quan trọng hơn, mô hình này góp phần thay đổi cách nhìn về nông thôn: từ nơi sản xuất nông nghiệp trở thành một không gian sống, trải nghiệm và văn hóa hấp dẫn đối với du khách.
Nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ
Dù có nhiều lợi thế, thực tế cho thấy phần lớn mô hình trang trại kết hợp du lịch trải nghiệm hiện vẫn phát triển khá tự phát.
Một trong những hạn chế lớn là thiếu quy hoạch gắn với không gian du lịch của từng vùng, dẫn đến tình trạng phát triển manh mún, thiếu liên kết và chưa tạo được những sản phẩm có sức cạnh tranh cao.
Bên cạnh đó, khung pháp lý dành riêng cho mô hình trang trại kết hợp du lịch vẫn còn những khoảng trống, gây khó khăn trong các vấn đề liên quan đến đất đai, xây dựng và môi trường.
Nguồn nhân lực cũng là một điểm yếu. Người lao động tại nhiều trang trại vốn có kinh nghiệm sản xuất nhưng chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng phục vụ khách, tổ chức trải nghiệm, thuyết minh hay xây dựng sản phẩm du lịch.
Trong khi đó, liên kết giữa các hộ dân, doanh nghiệp, hợp tác xã và đơn vị lữ hành chưa thực sự chặt chẽ. Nhiều sản phẩm còn trùng lặp, thiếu nét riêng và chưa khai thác hết những giá trị văn hóa, cảnh quan vốn có của địa phương.
Nếu không giải quyết được những điểm nghẽn này, du lịch nông nghiệp khó tạo ra giá trị ổn định và lâu dài.
Người dân phải là chủ thể của du lịch nông thôn
Trong chương trình phối hợp giai đoạn 2024-2030 giữa Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn hiệu quả và bền vững được xác định là một trong những mục tiêu quan trọng.
Theo đó, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam và Văn phòng Điều phối Nông thôn mới Trung ương sẽ phối hợp triển khai các hoạt động như bồi dưỡng, tập huấn nghiệp vụ cho nhân lực du lịch nông thôn; quảng bá, xúc tiến điểm đến và sản phẩm OCOP, nông sản thông qua du lịch; xây dựng cơ sở dữ liệu về tài nguyên du lịch nông thôn, mức chi tiêu của du khách; đồng thời kiểm tra, giám sát chất lượng dịch vụ.
Những giải pháp này nếu được triển khai đồng bộ sẽ giúp chuyển các mô hình du lịch nông nghiệp từ phát triển tự phát sang chuyên nghiệp hơn.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Trung Lương, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch Việt Nam, phát triển du lịch nông thôn bền vững cần tập trung vào một số hướng trọng tâm.
Trước hết là phát triển kinh tế nông nghiệp đa giá trị, nghĩa là người dân không chỉ trồng trọt, chăn nuôi mà còn có thể tổ chức hoạt động tham quan, trải nghiệm và bán nông sản trực tiếp cho du khách.
Cùng với đó là hoàn thiện các tiêu chí OCOP cho du lịch nông nghiệp, nông thôn, qua đó nâng cấp sản phẩm OCOP từ hàng hóa thông thường thành sản phẩm gắn với trải nghiệm.
Yếu tố xanh cũng cần được đặt ở vị trí trung tâm. Làm du lịch không thể đánh đổi bằng việc phá vỡ cảnh quan, gây ô nhiễm hoặc làm mất đi những giá trị văn hóa vốn có của địa phương.
Đưa du lịch trở thành "đại sứ" của nông sản
Một trong những hướng đi đáng chú ý là sử dụng du lịch như một kênh quảng bá trực tiếp cho nông sản và sản phẩm OCOP.
Du khách đến một trang trại có thể tham gia trồng cây, thu hoạch nông sản, tìm hiểu quy trình sản xuất, thưởng thức sản phẩm và cuối cùng mua sản phẩm về làm quà. Một chuyến tham quan vì thế có thể tạo ra nhiều điểm tiếp xúc thương mại cho người dân.
Mô hình này cũng tạo cơ hội để thu hút người trẻ trở về quê, tham gia kinh doanh du lịch, phát triển sản phẩm, truyền thông và ứng dụng công nghệ.
Chuyển đổi số cũng được xem là một mắt xích quan trọng. Từ đặt tour, thanh toán trực tuyến đến quảng bá điểm đến, bán sản phẩm OCOP trên nền tảng số, công nghệ có thể giúp những mô hình nhỏ ở nông thôn tiếp cận thị trường rộng hơn.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được đặt trên nền tảng của sản phẩm tốt và câu chuyện đủ hấp dẫn.
Giữ hồn quê để phát triển dài lâu
Du lịch nông thôn không thể phát triển bền vững nếu đánh mất chính những giá trị làm nên sức hấp dẫn của nông thôn.
Vì vậy, bài toán quan trọng không phải là biến mọi làng quê thành những điểm du lịch giống nhau, mà là nhận diện, bảo tồn và phát huy nét riêng của từng địa phương.
Đó có thể là một làng nghề, một vùng sản xuất đặc sản, một cảnh quan tự nhiên, một phương thức canh tác truyền thống hay những câu chuyện văn hóa được lưu truyền qua nhiều thế hệ.
Muốn làm được điều đó, cần cơ chế khuyến khích rõ ràng, quy hoạch phù hợp và đặc biệt là đặt người dân địa phương vào vị trí trung tâm. Người dân phải vừa là chủ thể bảo tồn văn hóa, vừa là người trực tiếp tạo ra sản phẩm và hưởng lợi từ hoạt động du lịch.
Khi nông nghiệp tuần hoàn được kết nối với du lịch trải nghiệm, mỗi cánh đồng, trang trại, làng nghề hay sản phẩm OCOP không còn chỉ mang giá trị kinh tế đơn lẻ. Chúng có thể trở thành một phần của chuỗi giá trị lớn hơn, nơi nông nghiệp tạo ra sản phẩm, văn hóa tạo ra câu chuyện và du lịch đưa câu chuyện ấy đến với thị trường.
Đó cũng là hướng đi để nông thôn Việt Nam vừa hiện đại hơn, xanh hơn, vừa giữ được những giá trị bản địa làm nên sức hấp dẫn riêng.