Tiềm năng từ vùng đất giàu di sản
Nhắc đến Phù Đổng là nhắc đến vùng đất gắn với Đức Thánh Phù Đổng Thiên Vương - một trong “Tứ bất tử” của tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Đây cũng là quê hương, vùng đất gắn với nhiều danh nhân như Trạng nguyên Đặng Công Chất, Tiến sĩ Đinh Nguyên Hanh, Quận công Nguyễn Đình Huấn, Bắc Cung Hoàng hậu Lê Ngọc Hân.
Theo thống kê của Phòng Văn hóa - Xã hội xã Phù Đổng, toàn xã hiện có 101 di tích lịch sử, văn hóa và 4 địa điểm gắn biển cách mạng, kháng chiến. Trong đó, 59 di tích đã được xếp hạng các cấp.
Nổi bật là Khu di tích quốc gia đặc biệt đền Phù Đổng với 10 điểm, cùng 19 di tích cấp quốc gia và 30 di tích cấp thành phố.
Không chỉ có hệ thống di tích phong phú, Phù Đổng còn sở hữu 25 lễ hội truyền thống. Trong đó, Hội Gióng đền Phù Đổng được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại; Lễ hội chùa Nành được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Đây là nguồn tài nguyên đặc biệt để địa phương phát triển những sản phẩm du lịch gắn với lịch sử, văn hóa và đời sống cộng đồng.
Không chỉ có đền Gióng và lễ hội
Tiềm năng du lịch của Phù Đổng không dừng lại ở hệ thống đình, đền, chùa hay các lễ hội truyền thống.
Không gian di sản nơi đây còn gắn với cảnh quan ven sông Đuống, sản xuất nông nghiệp, các làng nghề hoa, cây cảnh, nghề thuốc nam, thuốc bắc, ẩm thực truyền thống và hoạt động thương mại.
Nếu được kết nối thành những hành trình hợp lý, đây có thể là nguồn nguyên liệu để phát triển nhiều loại hình du lịch như văn hóa - tâm linh, sinh thái - nông nghiệp, trải nghiệm làng nghề, giáo dục lịch sử và du lịch cộng đồng.
Theo Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Phù Đổng Đặng Thị Huyền, những chủ trương của Trung ương và thành phố về phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch, kinh tế số và kinh tế xanh đang mở ra cơ hội để địa phương phát huy những lợi thế sẵn có.
Bám sát định hướng Quy hoạch Thủ đô theo mô hình “đa cực - đa trung tâm - đa tầng - đa lớp”, Phù Đổng được xác định là cửa ngõ dẫn dắt phát triển vùng Đông Bắc.
Ban Thường vụ Đảng ủy xã đã ban hành nghị quyết chuyên đề về phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030; UBND xã xây dựng đề án phát triển kinh tế với những nhiệm vụ, giải pháp cụ thể.
Đáng chú ý, địa phương xác định phát triển kinh tế phải song hành với bảo tồn di sản. Trên cơ sở đó, xã xây dựng “Đề án Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, lịch sử gắn với phát triển du lịch tạo nền tảng cho phát triển bền vững trên địa bàn xã Phù Đổng giai đoạn 2026-2030”.
Đây được kỳ vọng trở thành một trong những nền tảng quan trọng để Phù Đổng khai thác hiệu quả hơn nguồn lực văn hóa trong những năm tới.
Điểm nghẽn là thiếu những hành trình đủ sức giữ chân du khách
Tiềm năng lớn nhưng hoạt động du lịch Phù Đổng hiện vẫn chưa tương xứng với nguồn tài nguyên đang có.
Phần lớn du khách mới tham quan trong khoảng nửa ngày đến một ngày, trong khi số người lưu trú qua đêm còn ít. Toàn điểm du lịch Phù Đổng hiện chỉ có 3 cơ sở lưu trú dạng homestay; các dịch vụ ăn uống, mua sắm vẫn chủ yếu ở quy mô nhỏ.
Theo Phó Chủ tịch UBND xã Phù Đổng Nguyễn Đình Quang, một trong những điểm nghẽn trước hết nằm ở sản phẩm du lịch.
Địa phương đã xác định được nhiều loại hình tiềm năng như văn hóa - tâm linh, sinh thái - nông nghiệp, giáo dục lịch sử, làng nghề - ẩm thực. Tuy nhiên, số sản phẩm đủ khả năng kết nối các điểm đến thành một hành trình hoàn chỉnh vẫn còn hạn chế.
Điều này cũng đặt ra yêu cầu chuyển từ tư duy khai thác từng điểm di tích riêng lẻ sang xây dựng chuỗi trải nghiệm, để du khách có thêm lý do ở lại lâu hơn và chi tiêu nhiều hơn tại địa phương.
Xây dựng sản phẩm “Bốn mùa trải nghiệm”
Để giảm sự phụ thuộc vào mùa lễ hội và tạo hoạt động du lịch quanh năm, Phù Đổng định hướng xây dựng mô hình “Bốn mùa trải nghiệm” với 5 nhóm sản phẩm chủ đạo.
Trước hết là du lịch văn hóa - tâm linh, lấy Khu di tích quốc gia đặc biệt đền Phù Đổng và Hội Gióng làm điểm nhấn. Các hành trình có thể kết nối với chùa Phật Tích, Đền Đô, Cổ Loa, đền Sóc và những điểm đến lân cận.
Địa phương cũng định hướng phát triển các hoạt động trải nghiệm tu tập, hành thiền và triển lãm nghệ thuật liên quan đến tâm linh, Phật giáo tại chùa Kiến Sơ, chùa Hương Hải.
Nhóm thứ hai là du lịch giáo dục di sản, học đường, gắn với đền Phù Đổng và Hội Gióng, qua đó giới thiệu cho thế hệ trẻ về truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết và ý chí quật cường của dân tộc.
Nhóm thứ ba là du lịch sinh thái và trải nghiệm nông nghiệp, khai thác làng nghề cây cảnh, hoa giấy, làng nghề thuốc nam Ninh Giang, chợ vải Ninh Hiệp; kết hợp các hoạt động để học sinh, sinh viên tìm hiểu nghề nông, môi trường và văn hóa làng quê. Cảnh quan ven sông Đuống và khả năng phát triển du lịch đường sông cũng nằm trong định hướng này.
Nhóm thứ tư là du lịch vui chơi, giải trí, tập trung tại khu vực bãi Soi Bia, ven sông Đuống và khu sinh thái Phù Đổng Green Park.
Cuối cùng là nhóm sản phẩm du lịch tổng hợp, kết nối các loại hình thành chuỗi chương trình “Bốn mùa trải nghiệm”.
Một số tour dự kiến được xây dựng như “Một ngày ở vùng đất Thánh Gióng”, “Hành trình về nguồn - đất Gióng anh hùng”, “Sắc hoa trên miền di sản”.
Điểm đáng chú ý trong hướng tiếp cận này là di sản không chỉ được giới thiệu như một điểm đến để tham quan, mà trở thành chất liệu xuyên suốt cho những hoạt động trải nghiệm, giáo dục và khám phá đời sống địa phương.
Đưa di sản lên không gian số
Bên cạnh phát triển sản phẩm, Phù Đổng xác định chuyển đổi số là một trong những giải pháp quan trọng để mở rộng khả năng tiếp cận di sản.
Địa phương đang chú trọng xây dựng cơ sở dữ liệu số về các di tích lịch sử, văn hóa được xếp hạng, di tích phục vụ phát triển du lịch, lễ hội và làng nghề truyền thống; thí điểm các ki ốt thông tin tại điểm du lịch và xây dựng bản đồ số 3D về di sản văn hóa, du lịch.
Việc tổ chức Hội thảo khoa học về bảo vệ, phát huy giá trị di sản văn hóa Hội Gióng và Di tích quốc gia đặc biệt Đền Phù Đổng cũng là một bước trong quá trình tư liệu hóa di sản, xây dựng hệ thống du lịch thông minh và phát triển sản phẩm văn hóa số.
Đáng chú ý, trong chiến dịch cao điểm 100 ngày chuyển đổi số, xã Phù Đổng triển khai các phiên livestream giới thiệu di tích, di sản và sản phẩm đặc sắc của địa phương.
Tại phiên livestream đầu tiên, Phó Chủ tịch UBND xã Nguyễn Đình Quang trực tiếp giới thiệu về Di tích quốc gia đặc biệt Đền Phù Đổng cùng các sản phẩm địa phương.
Khoảng 20 phiên livestream dự kiến được tổ chức đều đặn vào thứ Bảy hằng tuần, qua đó tạo thêm một kênh quảng bá trực tuyến, giúp công chúng và du khách tiếp cận những câu chuyện văn hóa của Phù Đổng trước khi trực tiếp đến trải nghiệm.
Chuyển đổi số nhưng cộng đồng vẫn phải là chủ thể của di sản
Ứng dụng công nghệ được đẩy mạnh nhưng bảo tồn những giá trị gốc vẫn được xác định là nền tảng.
Địa phương tiếp tục rà soát, phân loại hệ thống di tích, đánh giá mức độ xuống cấp; lập hồ sơ khoa học đối với các di tích đủ điều kiện xếp hạng; xác định ranh giới khoanh vùng bảo vệ và xây dựng lộ trình tu bổ, tôn tạo.
Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Khu di tích quốc gia đặc biệt đền Phù Đổng cũng đang được triển khai theo chỉ đạo của thành phố.
Đối với Hội Gióng, theo Phó Chủ tịch UBND xã Nguyễn Đình Quang, yêu cầu cốt lõi là bảo đảm cộng đồng tiếp tục giữ vai trò chủ thể của di sản.
Những tri thức, nghi thức và diễn trình lễ hội cần tiếp tục được truyền dạy, tư liệu hóa; các nghệ nhân có đóng góp trong thực hành và trao truyền di sản cần được quan tâm, tôn vinh.
Trên cơ sở đó, xã nghiên cứu xây dựng không gian trải nghiệm Hội Gióng, trình diễn một số trích đoạn phục vụ giáo dục di sản; đồng thời nghiên cứu ứng dụng thực tế ảo, sân khấu hóa, phim và trò chơi về Thánh Gióng.
Đối với các di sản phi vật thể khác, địa phương định hướng tiếp tục tư liệu hóa, hỗ trợ cộng đồng duy trì những nghi lễ có giá trị và nghiên cứu phục hồi một số thực hành truyền thống đã mai một.
Hoàn thiện hạ tầng để du lịch thực sự tạo sinh kế
Muốn biến tiềm năng di sản thành nguồn lực kinh tế, sản phẩm hấp dẫn mới chỉ là một phần. Hạ tầng và chất lượng dịch vụ cũng cần được cải thiện đồng bộ.
Theo ông Nguyễn Đình Quang, địa phương sẽ từng bước đầu tư, hoàn thiện bãi đỗ xe, nhà vệ sinh công cộng, biển chỉ dẫn và giao thông nội bộ; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp, hộ dân tham gia phát triển dịch vụ lưu trú, ăn uống, mua sắm và các hoạt động trải nghiệm.
Khi hạ tầng, sản phẩm và dịch vụ cùng được cải thiện, du lịch có thể tạo thêm không gian sinh kế cho người dân, đồng thời giúp nguồn lực văn hóa được khai thác theo hướng bền vững hơn.
Đó cũng là điểm then chốt trong hành trình phát triển du lịch của Phù Đổng: không chỉ đưa nhiều du khách đến với vùng đất Thánh Gióng, mà còn tạo ra những trải nghiệm đủ chiều sâu để du khách ở lại lâu hơn, hiểu hơn về di sản và góp phần đưa giá trị văn hóa trở lại phục vụ chính cộng đồng đang gìn giữ di sản.
Sự kết nối giữa bảo tồn, sản phẩm du lịch, hạ tầng dịch vụ và công nghệ số được kỳ vọng tạo sức bật mới cho du lịch văn hóa Phù Đổng, đồng thời góp phần phát triển công nghiệp văn hóa theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.