Bảo vệ môi trường phải đi cùng phát triển chăn nuôi
Những năm gần đây, chăn nuôi tiếp tục là một trong những hoạt động sản xuất quan trọng tại nhiều địa phương. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển về quy mô, lượng nước thải, phân, chất thải rắn và các phụ phẩm phát sinh cũng ngày càng lớn. Nếu không được thu gom, lưu giữ và xử lý đúng quy trình, đây có thể trở thành nguồn gây ô nhiễm đất, nước, không khí và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân.
Thực tế ghi nhận tại một số khu vực chăn nuôi heo trên địa bàn xã Ia Chim cho thấy công tác bảo vệ môi trường vẫn còn những vấn đề cần được quan tâm. Một số hố đất được sử dụng để chứa nước thải, có vị trí chưa thể hiện rõ giải pháp chống thấm, che chắn; nước tại một số hồ có màu đen, tồn đọng và phát sinh mùi. Một số khu vực còn ghi nhận tình trạng chất thải và nước thải có dấu hiệu chảy ra ngoài phạm vi lưu chứa.
Đáng chú ý, tại một số khu vực, phóng viên còn ghi nhận xác heo chết được để lộ thiên trong khu vực chứa chất thải. Thực trạng này đặt ra yêu cầu không chỉ về bảo vệ môi trường mà còn liên quan đến vệ sinh thú y, an toàn sinh học và phòng ngừa nguy cơ phát tán mầm bệnh.
Những tồn tại trên cho thấy phát triển chăn nuôi không thể chỉ được nhìn nhận ở hiệu quả kinh tế. Việc đầu tư đồng bộ hệ thống thu gom, lưu giữ và xử lý chất thải cần được coi là một bộ phận không thể tách rời của quá trình sản xuất.
Từ xử lý vi phạm đến phòng ngừa ô nhiễm
Trước phản ánh về tình trạng môi trường tại các trang trại, cơ sở chăn nuôi heo trên địa bàn xã Ia Chim, ngày 14/9/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi đã ban hành Văn bản số 11019/SNNMT-MT, đề nghị UBND xã Ia Chim khẩn trương kiểm tra, xác minh.
Theo đó, cơ quan chuyên môn yêu cầu kiểm tra việc chấp hành các thủ tục pháp lý về đất đai, môi trường, thú y, điều kiện chăn nuôi và các quy định có liên quan. Đồng thời, địa phương được yêu cầu kiểm tra, ngăn chặn hành vi vứt xác heo xuống hồ chứa nước thải, xả nước thải ra môi trường khi chưa bảo đảm tiêu chuẩn, quy chuẩn; lấy mẫu nước thải sau xử lý để đánh giá chất lượng và xử lý theo quy định nếu phát hiện vi phạm.
Đây cũng là cơ sở để nhìn nhận rộng hơn về yêu cầu quản lý môi trường trong hoạt động chăn nuôi. Kiểm tra và xử lý vi phạm là cần thiết, nhưng về lâu dài, giải pháp căn cơ vẫn phải hướng tới phòng ngừa ô nhiễm ngay từ nguồn phát sinh.
Các cơ sở chăn nuôi cần chủ động rà soát hệ thống thu gom và xử lý nước thải; bảo đảm khu vực lưu chứa chất thải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật; thường xuyên vệ sinh, tiêu độc, khử trùng; kiểm soát mùi và côn trùng; đồng thời thực hiện đúng quy định trong xử lý vật nuôi chết. Hệ thống xử lý môi trường cũng cần được vận hành thực chất, thường xuyên kiểm tra và bảo dưỡng thay vì chỉ được đầu tư để đáp ứng yêu cầu ban đầu.
Đối với những công trình đã xuống cấp hoặc không còn đáp ứng quy mô chăn nuôi thực tế, việc cải tạo, nâng cấp cần được thực hiện kịp thời. Đặc biệt, với những khu vực có nguy cơ nước thải thẩm thấu xuống đất hoặc chảy ra môi trường xung quanh, cần có giải pháp kỹ thuật phù hợp và sự đánh giá của cơ quan chuyên môn.
Cần sự tham gia của cả chính quyền, cơ sở chăn nuôi và cộng đồng
Bảo vệ môi trường trong chăn nuôi không phải trách nhiệm riêng của cơ quan quản lý nhà nước. Muốn giải quyết vấn đề một cách bền vững cần hình thành cơ chế phối hợp giữa chính quyền địa phương, cơ quan chuyên môn, chủ cơ sở chăn nuôi và cộng đồng dân cư.
Về phía chính quyền, việc thống kê đầy đủ số lượng cơ sở, quy mô đàn, vị trí, hiện trạng sử dụng đất, hồ sơ pháp lý và tình hình thực hiện các quy định về môi trường sẽ giúp công tác quản lý đi vào thực chất hơn. Đây cũng chính là một trong những nội dung Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi yêu cầu UBND xã Ia Chim thực hiện đối với toàn bộ các trang trại, cơ sở chăn nuôi heo trên địa bàn.
Cùng với kiểm tra định kỳ, cơ quan chuyên môn cần tăng cường hướng dẫn các hộ và trang trại lựa chọn giải pháp xử lý chất thải phù hợp với quy mô sản xuất. Việc tuyên truyền pháp luật về môi trường, thú y và chăn nuôi cũng cần được thực hiện thường xuyên để người chăn nuôi hiểu rõ trách nhiệm của mình, thay vì chỉ khắc phục khi xảy ra phản ánh hoặc khi cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra.
Đối với chủ cơ sở, bảo vệ môi trường cần được nhìn nhận như một phần của chi phí sản xuất bắt buộc và là điều kiện để hoạt động chăn nuôi ổn định lâu dài. Chủ động đầu tư hệ thống xử lý chất thải, tuân thủ quy trình vận hành và kịp thời khắc phục những nguy cơ phát sinh không chỉ giúp thực hiện đúng quy định mà còn góp phần hạn chế mâu thuẫn với cộng đồng dân cư xung quanh.
Hướng tới mô hình chăn nuôi hài hòa với môi trường
Từ thực tế tại Ia Chim, vấn đề đặt ra không phải là lựa chọn giữa phát triển chăn nuôi hay bảo vệ môi trường, mà là tổ chức hoạt động chăn nuôi theo hướng an toàn, có kiểm soát và phù hợp với sức chịu tải của môi trường.
Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi đã yêu cầu địa phương ngăn chặn việc xả thải, không cho tái đàn khi chưa bảo đảm các điều kiện và kiên quyết xử lý đối với những trường hợp không đáp ứng yêu cầu theo quy định. Đây là bước cần thiết để chấn chỉnh những tồn tại, đồng thời tạo cơ sở cho hoạt động chăn nuôi phát triển theo hướng bài bản hơn.
Về lâu dài, khi mỗi cơ sở chủ động thực hiện trách nhiệm môi trường, chính quyền tăng cường quản lý từ sớm, từ xa và người dân tham gia giám sát, những vấn đề phát sinh có thể được nhận diện và xử lý trước khi trở thành điểm nóng.
Phát triển chăn nuôi bền vững vì vậy cần bắt đầu từ chính những việc cụ thể: quản lý tốt từng nguồn thải, xử lý đúng từng lượng chất thải phát sinh và đặt trách nhiệm với môi trường, cộng đồng song hành với hiệu quả sản xuất.