Giữ nghề truyền thống giữa vùng quê ven biển
Nhắc đến xã Hải Châu (Nghệ An), nhiều người nghĩ ngay đến vùng biển trù phú với những sản vật đặc trưng. Tuy nhiên, ít ai biết rằng nơi đây còn là "thủ phủ" của nghề trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ – nghề truyền thống đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ và trở thành nét đẹp trong đời sống lao động của người dân.
Tại thôn Tiền Tiến, những ruộng dâu xanh mướt trải dài dọc theo triền đê vẫn ngày ngày nuôi sống hàng chục hộ dân. Không chỉ tạo việc làm ổn định, nghề trồng dâu nuôi tằm còn góp phần lưu giữ một giá trị văn hóa đặc sắc của vùng quê ven biển Nghệ An.
Theo ông Nguyễn Văn Trường, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp và Dâu tằm tơ thôn Tiền Tiến, HTX được thành lập từ năm 2018 với 105 hộ tham gia, diện tích trồng dâu khoảng 60 ha. Đến nay, do nhiều nguyên nhân, số hộ duy trì nghề còn 41 hộ với khoảng 20 ha dâu.
Dù quy mô thu hẹp, cây dâu vẫn là sinh kế quan trọng của nhiều gia đình. Từ những nương dâu xanh tốt, từng lứa tằm được chăm sóc cẩn thận, nhả tơ rồi theo các thương lái đến nhiều địa phương trong cả nước.
Nghề "ăn cơm đứng", đòi hỏi sự tỉ mỉ từng giờ
Người nuôi tằm vẫn thường ví đây là nghề "ăn cơm đứng" bởi sự vất vả và yêu cầu chăm sóc liên tục.
Theo bà Bùi Thị Lệ, một hộ có nhiều năm gắn bó với nghề, để tằm phát triển khỏe mạnh, người nuôi phải cho ăn từ 5–6 lần mỗi ngày, riêng ban đêm vẫn phải thức dậy 2–3 lần để bổ sung lá dâu đúng thời điểm.
Việc lựa chọn lá dâu cũng đòi hỏi nhiều kinh nghiệm. Tằm ở từng giai đoạn sinh trưởng sẽ sử dụng lá non, lá bánh tẻ hoặc lá già khác nhau nhằm bảo đảm quá trình phát triển và cho chất lượng kén tốt nhất.
Hiện người dân Hải Châu nuôi hai giống tằm chủ yếu:
- Tằm trắng nhập từ Trung Quốc, thích hợp nuôi vào mùa xuân, thu và đông.
- Tằm vàng lai của Việt Nam, có khả năng chịu nhiệt tốt nên phù hợp với điều kiện nắng nóng mùa hè miền Trung.
Trong điều kiện nhiệt độ khoảng 28–30°C, mỗi lứa tằm chỉ sau 21–25 ngày sẽ bắt đầu cho thu hoạch kén. Bình quân mỗi hộ thu được khoảng 30–40 kg kén mỗi tháng. Nhiều gia đình còn thuê thêm lao động để thực hiện các công đoạn ươm tơ, kéo sợi.
Xây dựng chuỗi giá trị từ kén tằm đến sản phẩm tơ
Không chỉ thu mua kén của người dân trong xã, Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp và Dâu tằm tơ còn mở rộng liên kết với nhiều vùng nguyên liệu tại các xã thuộc huyện Nam Đàn cũ và tỉnh Hà Tĩnh.
Nhờ chất lượng tơ đẹp, sợi đều và màu sắc tự nhiên, sản phẩm của HTX hiện được nhiều cơ sở dệt thổ cẩm tại miền Tây Nghệ An, Hà Nội và Nam Định lựa chọn.
Mỗi năm, HTX sản xuất khoảng 2,5 tấn tơ tằm. Nếu bổ sung thêm nguồn nguyên liệu bên ngoài, sản lượng có thể đạt 3–4 tấn.
Hiện nay:
- Tơ mini có giá khoảng 1,2 triệu đồng/kg.
- Tơ thủ công dao động từ 800.000–900.000 đồng/kg, tùy từng thời điểm.
Việc chủ động thu mua nguyên liệu, tổ chức sơ chế và tiêu thụ đã góp phần tạo đầu ra ổn định, nâng cao giá trị nghề truyền thống.
Gắn bảo tồn làng nghề với phát triển du lịch trải nghiệm
Không chỉ mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân, nghề trồng dâu nuôi tằm còn được Hải Châu xác định là một sản phẩm đặc trưng để phát triển du lịch nông nghiệp.
Theo ông Lê Văn Thông, Trưởng phòng Kinh tế xã Hải Châu, địa phương hiện có 6 hợp tác xã nông nghiệp, trong đó HTX Dịch vụ Nông nghiệp và Dâu tằm tơ là một trong những mô hình truyền thống tiêu biểu.
Thời gian tới, UBND xã sẽ phối hợp với HTX quy hoạch vùng nguyên liệu, mở rộng diện tích trồng dâu phù hợp, đồng thời xây dựng các sản phẩm du lịch trải nghiệm gắn với quy trình trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ và giới thiệu các sản phẩm từ tơ tằm.
Định hướng này không chỉ góp phần bảo tồn nghề truyền thống mà còn mở ra cơ hội phát triển kinh tế nông thôn theo hướng đa giá trị, giúp người dân nâng cao thu nhập và quảng bá hình ảnh quê hương đến du khách trong và ngoài tỉnh.